Son onilliklər, xüsusilə son illər Azərbaycan dünyanın diqqət mərkəzindədir. Möhtəşəm qələbələrimiz, düşmənin dağıtdığı yurd yerlərimizi yenidən quraraq cənnətə çevirmək gücümüz, ən mötəbər beynəlxalq tədbirlərə misli görünməyən yüksək səviyyədə evsahibliyi etməyimiz hamını heyrətə gətirir.
COP29-dan sonra Azərbaycan WUF13-lə dünyaya səs saldı.Yeri gəlmişkən, elə bu iki böyük tədbirin arasındakı qısa zaman kəsiyinin özündə də ölkəmiz müxtəlif mövzulu bir çox beynəlxalq səssiyalara, konfranslara, forumlara evsahibliyi edib. Hamısı da uğurla keçib. Bir sözlə, Azərbaycan bu qəbildən olan tədbirlərin keçirilməsində elə zəngin təcrübə toplayıb ki, növbəti, yeni birinin də uğur qazanacağına əvvəlcədən heç bir şübhə yaranmır. WUF13-ün də yüksək səviyyədə keçəcəyinə əminlik var idi və belə də oldu!
Bu da bir həqiqətdir ki, Azərbaycanda keçirilən belə tədbirlərin əksəriyyəti hansısa yeniliklərlə yadda qalır. WUF13 də imza atdığı ilklərlə tarixə qovuşdu.O cümlədən forumun yekun sənədi və nəticəsi kimi qəbul edilən “Baku Call to Action“da ( “Bakı Fəaliyyətə Çağırış”) dünyanın gündəmində olan bir sıra vacib məsələlər öz əksini tapdı.
176 ölkədən 58 mindən çox iştirakçısı olan və indiyədək keçirilən ən böyük Ümumdünya Şəhərsalma Forumu kimi tədbirin yüksək səviyyədə təşkilinə, göstərilən qonaqpərvərliyə və yaradılmış səmərəli dialoq mühitinə görə Azərbaycan dövlətinə və xalqına minnətdarlıq edildi.
Yekun sənəddə həmçinin vurğulanıb ki, Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun tarixində ilk dəfə olaraq ev sahibi ölkənin təşəbbüsü ilə təşkil edilən Liderlər Sammitində 27 dövlət və hökumət başçısı iştirak edib. Forum çərçivəsində 150-dən çox nazir, 130-dan artıq şəhər başçısı, BMT-nin Baş katibinin müavini və bir sıra yüksəksəviyyəli rəsmilər təmsil olunublar. WUF13-ün əsas yenilikləri sırasında Bakı Urban Mükafatı, Biznes və İnnovasiya Hub-ı, WUF Akademiyası kampusu və Təcrübələr Hub-ı xüsusi yer tutub.
WUF13-ün bir özəlliyi də onda idi ki, qələbədən sonra yurd yerlərini yenidən tikib-quran bir ölkədə keçirilirdi.Təsadüfi deyil ki, bu forum çərçivəsində “Münaqişədənsonrakı şəhər yenidənqurması: Humanitar minatəmizləmənin kritik rolu” mövzusunda sessiya da təşkil edildi. Sessiyada postmünaqişə dövründə mina təhlükəsinin bərpa və yenidənqurma prosesinə təsiri, dayanıqlı şəhər inkişafı və əhalinin təhlükəsizliyinin təmin olunması məsələləri müzakirə olundu.Mina təhlükəsinin yalnız Azərbaycanda deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrində bərpa prosesini ləngitdiyi, inkişaf imkanlarını məhdudlaşdırdığı və insanların təhlükəsizliyi üçün ciddi risk yaratdığı bildirildi. Qeyd edildi ki, Azərbaycan 2020-ci ildən etibarən humanitar minatəmizləmə istiqamətində genişmiqyaslı tədbirlər həyata keçirib. İndiyədək 270 min hektardan çox ərazi mina və partlamamış hərbi sursatlardan təmizlənib, 250 mindən artıq mina və partlayıcı qurğu zərərsizləşdirilib. “Böyük Qayıdış” Proqramı çərçivəsində minatəmizləmə fəaliyyəti şəhərsalma, yenidənqurma və inkişaf proseslərinə tam şəkildə inteqrasiya edilib.
WUF13 tədbiri çərçivəsində “Urbisiddən dirçəlişə: Ağdam, Füzuli, Xocavənd, Cəbrayıl, Qubadlı və Zəngilan rayonlarında dayanıqlı bərpa, məskunlaşma və inkişaf” mövzusunda panel müzakirəsinin keçirilməsi də yerinə düşdü. Bu sessiyada işğaldan azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən yenidənqurma prosesi, dayanıqlı məskunlaşma, müasir şəhərsalma yanaşmaları və postmünaqişə dövründə şəhər inkişafı məsələləri müzakirə olundu. Qeyd edildi ki, regionda həyata keçirilən layihələr “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyalarına uyğun şəkildə icra olunur. Yeni yaşayış məntəqələrində dayanıqlı infrastrukturun qurulması, “yaşıl enerji” həllərinin tətbiqi, rəqəmsal idarəetmə sistemləri, sosial obyektlərin inşası və əhalinin rahat yaşayışının təmin edilməsi istiqamətində geniş tədbirlər görülür.
WUF13-ün daha bir yeniliyi oldu. Belə ki, Azərbaycan Hökuməti və BMT-nin Məskunlaşma Proqramı (UN-Habitat) dayanıqlı şəhər inkişafı sahəsində yeni qlobal mükafatın – Bakı Şəhərsalma Mükafatının (Baku Urban Award) rəsmi təqdimetmə mərasimi keçiridli.Qeyd edək ki, bu mükafat uzunmüddətli sosial, iqtisadi və ekoloji təsir potensialına malik praktik şəhər həllərinin beynəlxalq səviyyədə təşviqinə yönəlmiş qlobal platforma kimi formalaşdırılır.
Bakı Şəhər Mükafatı Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyasının əsas qalıcı irsindən biri olacaq. Mükafat forum çərçivəsi ilə məhdudlaşmayaraq, qlobal şəhər gündəliyinin uzunmüddətli təşviqinə xidmət edən beynəlxalq mexanizm kimi nəzərdə tutulur.
Təşəbbüsün birləşdirilməsini nəzərdə tutduğu üç əsas istiqamət bunlardır: Birincisi - şəhərsalma mütəxəssisləri tərəfindən artıq tətbiq olunan praktik həllər.İkincisi - ekspert bilikləri və elmi əsaslandırılmış yanaşmalar.Üçüncüsü - uğurlu təcrübələrin milli və beynəlxalq siyasətə inteqrasiyası.
Bakı Şəhərsalma Mükafatının təsis olunması Azərbaycanın qlobal şəhərsalma və iqlim gündəliyinə uzunmüddətli sadiqliyinin növbəti təzahürüdür. Bu istiqamətdə həyata keçirilən təşəbbüslərə COP29-a ev sahibliyi, “Dayanıqlı və Sağlam Şəhərlər üçün Multisektoral Fəaliyyət Yolları (MAP)” və “Bakı Davamlılıq Koalisiyası” təşəbbüslərinin irəli sürülməsi, UN-Habitat-ın “Hər kəs üçün münasib mənzil” üzrə Açıq Hökumətlərarası İşçi Qrupuna həmsədrlik , eləcə də WUF13-ə Bakının ev sahibliyi etməsi daxildir.
Beləcə, bu dəfə də Bakı evsahibliyi etdiyi daha bir mötəbər tədbirin iştirakçılarını qəlblərindəki xoş təsuratlarla yola saldı. Bu, axırıncı deyil, axarıncı bir tədbir idi. Azərbaycan,Bakı ev sahibi olaraq hələ çox belə tədbirə gələn qonaqların üzünə öz geniş qapılarını açacaq. Elə bir həftədən sonra burada beynəlxalq “Bakı Enerji Həftəsi” başlanacaq. Onun da uğurla keçəcəyinə heç bir şübhə yoxdur.
Flora SADIQLI,
“Azərbaycan”
