- Gecə Modu
- Ana səhifə
- Statistika
- Mənbələr
- Reytinq
- Hava
- Valyuta
Ekspert: Geridə qalan son addım rusları Gümrüdəki bazadan çıxarmaqdır — Müsahibə
- Rusiya-Ukrayna müharibəsinin sonuncu və demək olar ki, ən qanlı həftəsini necə qiymətləndirirsiniz?
- Ümumiyyətlə, cəbhədə vəziyyət sabit qalır. Yalnız təcrid olunmuş sektorlarda ukraynalıların uğurlu əks-hücumlar etdiyini və ya rusların cüzi qazanc əldə etdiyini görürük. Səfərbərlik olmadan ruslar vəziyyəti dəyişə bilməyəcəklər. Onlar ümidlərini Ukrayna daxilindəki iğtişaşlara bağlayırlar, lakin Rusiyanın ballistik raketləri və dronlarının Ukraynanın mülki infrastrukturuna endirdiyi zərbələr yalnız Ukrayna xalqını daha da qəzəbləndirir və birləşdirir. Robert "Madyar" Brovdinin komandanlığı altında olan Pilotsuz Sistemlər Qüvvələri Krımda logistikaya ciddi zərbələr endiriblər. Ukraynalılar həmçinin Rusiyanın neft emalı zavodlarına da zərbə endirmək üçün dronlardan istifadə edirlər. Bu yaxınlarda Ukrayna dronları Omsk neft emalı zavoduna zərbə endirdi. Hələlik Ukraynanın vura bilmədiyi uzaq İrkutskdakı yeganə neft emalı zavodu qalır. Ukraynanın neft emalı zavodlarına zərbələri Rusiya iqtisadiyyatını geri salmaqda, daxildəki narazılığı daha da artırmaqdadır. İnsanlar saatlarla yanacaqdoldurma məntəqələrində növbədə gözləyirlər, bir-biri ilə əlbəyaxa olurlar. Rusiyanın hava hücumundan müdafiə sistemləri yalnız Moskvanı əhatə edir və bu da Ukrayna dronlarının sərbəst şəkildə Rusiyanın arxa cəbhəsində yerləşən şəhərləri - Perm, Ufa və Omskdakı neft emalı zavodlarına zərbə endirmək imkanı verir.
Ukraynanın hazırda yalnız Polşa ilə müəyyən problemləri var. Macarıstanla Transkarpatiyadakı macar diasporu ilə bağlı razılıq əldə edilib. Moldova və Rumıniya Ukrayna üçün etibarlı müttəfiqlər olaraq qalır. Ukrayna logistika marşrutlarının Polşadan Rumıniyaya keçirilməsi ukraynalılara Polşa ilə çətinliklərdən qaynaqlanan itkiləri minimuma endirməyə kömək edib. Polşada görünməmiş anti-Ukrayna kampaniyası aparılır və Polşa siyasətçiləri Ukraynaya qarşı təcavüzkar bəyanatlar verirlər. Ukrayna-Polşa münasibətlərinin pisləşməsi yalnız Rusiyanın xeyrinədir. Polşa müharibədə Ukraynanın qələbəsindən qorxur. Münaqişə sadəcə dondurulmuş olsa belə, Ukrayna böyük Avropa dövləti olaraq qalır. Ukrayna ordusunu və müdafiə sənayesini durmadan genişləndirir. Məhz Ukrayna Avropanın Rusiyaya qarşı dayağına çevrilə bilər. Polşa avropalıların əvvəllər Polşa iqtisadiyyatına yatırdığı sərmayəni Ukrayna və Moldovaya yönələcəyindən narahatdır.
Ukraynanın aqrar holdinqləri artıq Polşadakı rəqiblərini üstələyir. Əgər müharibədən sonra Ukrayna üçün "Yeni Marşall Planı" həyata keçirilərsə, Polşanın iqtisadi artımı dayana bilər. Hazırda Polşanın siyasi elitası, Donald Tusk istisna olmaqla, Rusiyaya qarşı müharibədə Ukraynanın məğlubiyyətini arzulayır. Polşalı hərbi nümayəndə bəyan edib ki, Polşa Ukrayna ilə müharibəyə hazırlaşmalıdır. Eyni zamanda, Karol Navorotski Qalisiya və Voliniyanı "Kresy Vschodnie" (Yozef Pilsudski dövründə Polşanın "Şərq Sərhəd Torpaqları") adlandırmaqla yanaşı, Qalisiyanı həm də "Kiçik Polşa" (Małopolska) kimi təsvir edib. Bir sözlə, Karol Navorotski və Yaroslav Kaçinski parlament seçkilərində daha çox səs qazanmaq məqsədilə Polşada Ukraynaya qarşı nifrəti qəsdən qızışdırırlar. Ukrayna-Polşa münasibətlərinin mürəkkəb tarixini unutmaq olmaz; hətta UPA məsələsi olmasaydı belə, polyaklar Xmelnitski üsyanı və ya Haydamak üsyanları dövrünü əsas gətirərdilər. Ukraynalı siyasətçilərin təhqiri sakitcə qəbul etməkdən imtina edərək, əvəzində "Ağ Qartal" ordenlərini Polşaya geri qaytarmaları polyakları daha da qəzəbləndirdi. Polşa Böyük Britaniya, Almaniya, Fransa və İtaliyanın Polşa ilə deyil, Ukrayna ilə danışıqlar aparması faktını qəbul edə bilməz. Polyaklar Ukraynaya yuxarıdan aşağı baxmağa öyrəşiblər, onlar heç vaxt ukraynalılara bərabər münasibət göstərməyiblər. Lakin Rumıniya və Moldovada bizə bərabər münasibət göstərilir.
- Putin Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının komandanlıq mərkəzini ziyarət edərkən qoşunlarını Konstantinovkanın ələ keçirilməsi münasibətilə təbrik etdi. Ukrayna Silahlı Qüvvələri bu xəbəri təkzib edir. Bu şəhər ətrafında vəziyyət necədir?
- Vladimir Putin istədiyi bəyənatı verə bilər. O, daha əvvəl Kupyanskın süqutunu elan etmişdi, lakin şəhər hələ də Ukraynanın nəzarətindədir. Konstantinovka ilə bağlı vəziyyət "kreditə şəhər ələ keçirmək" halının növbəti nümunəsidir. Eyni hal Pokrovskda da yaşanmışdı. Putin şəhəri guya "ələ keçirdikdən" sonra ruslar onu həqiqətən ələ keçirmək üçün uzun müddət mübarizə aparmalı olmuşdular. Ukraynalılar Konstantinovka uğrunda, əvvəllər Baxmut və Pokrovskda olduğu kimi, şəhər tamamilə xarabalığa çevrilənə qədər vuruşacaqlar. Etibarlı məlumat mənbəyi kimi tanınan "Deep State"in OSINT analitiklərinin məlumatına görə, Konstantinovkanın bir hissəsi "boz zona"dadır və şəhər uğrunda döyüşlər davam edir.
- ABŞ və İran məsələləri ilə bağlı nə deyə bilərsiniz? Xamenei dəfn olunub. Tehranla bağlı yarımçıq məsələlər qalır və bu fonda Tramp ilə Netanyahu arasında fikir ayrılığı yaranıb. Bundan sonra nə baş verəcək?
- Donald Tramp Venesuelada tətbiq etdiyi ssenarini İranda da təkrarlaya biləcəyini düşünürdü. O, sadəcə Xameneini öldürməyin İranın siyasətini dəyişdirməsi üçün kifayət edəcəyinə inanırdı. İran rejiminin arxasındakı "beyinlər" olan Əli Laricani də öldürüldü. Əslində, bu əsas fiqurların ölümündən sonra hakimiyyət "göyərçinlər" tərəfindən deyil, SEPAH-dan olan şahinlər tərəfindən ələ keçirildi. Müctəba Xamenei heç bir real təsir gücünə malik deyil və sadəcə kukladır. Prezident Məsud Pezeşkyanın rolu da zəifləyib. Donald Tramp təkbaşına hava qüvvələrindən istifadə edərək qalib gələ biləcəyini düşünürdü. Lakin o, səhv hesabladı. İran rejimi nəinki mövqeyini qoruya bildi, hətta onu daha da möhkəmləndirdi. Donald Tramp iranlı etirazçılara vaxtında yardım göstərə bilmədi. O, kürdlərə silah verdiyini, lakin onlar tərəfindən aldadıldığını iddia edərək özünə bəhanə axtarır. Hesab edirəm ki, bu, sadəcə bəhanədir.
Ümumilikdə, amerikalılar kürdləri iki dəfə yarı yolda qoydular. İraq Kürdüstanı müstəqillik elan edərkən Donald Tramp kürdlərə kömək etmədi və nəticədə onlar İŞİD-dən ələ keçirdikləri bir sıra əraziləri şiə "Həşd əl-Şəbi" milislərinə verdilər. Amerikalılar kürdləri ikinci dəfə isə Əhməd əş-Şəra Suriya ordusunu ölkənin kürd kantonlarına yeridərkən onlara yardım etməyərək tək qoydular. "Epik Qəzəb" əməliyyatı "Epik Böhrana" çevrildi. 1990-1991, 2001 və 2003-cü illərdəki əməliyyatlardan fərqli olaraq, heç bir quru qüvvələri koalisiyası yaradılmadı. Beləliklə məlum oldu ki, İran rejimini quru əməliyyatı olmadan devirmək mümkün deyil. Donald Tramp kobud davranışı ilə avropalıları özündən uzaqlaşdırdı.
Donald Tramp həmçinin əvvəllər Amerikanın Fars körfəzi bölgəsindəki əsas müttəfiqlərindən biri olan Məhəmməd bin Salmanla münasibətləri korlamağı bacardı. Amerikanın zəifliyindən xəbərdar olan iranlılar Hörmüz boğazından neft daşınmalarını dayandırdılar. Donald Tramp heç bir ciddi reaksiya vermədi, sadəcə sosial mediada "boş sözlər" dedi və boş təhdidlər etdi. Donald Tramp tamamilə əsəbidir, - onun sözlərinin əhəmiyyəti yoxdur. İslamabadda keçirilən görüşdə Vens İranın bütün tələblərini qəbul etməyə məcbur oldu. ABŞ rəhbərliyi əvvəllər heç vaxt bu qədər acınacaqlı görünməmişdi. İran amerikalılarla əldə olunmuş razılaşma çərçivəsində İsrail qüvvələrinin Cənubi Livandan çıxarılmasına nail olmağa çalışırdı. Məhz Livan məsələsi Donald Tramp ilə Benyamin Netanyahu arasında fikir ayrılığına səbəb oldu.
İsrail Litani çayına qədər uzanan işğal olunmuş əraziləri, eləcə də Suriyanın cənubundakı druz torpaqlarını özünün "təhlükəsizlik kəməri" hesab edir. Benyamin Netanyahu üçün qoşunların Livanın cənubundan çıxarılması tamamilə "imic itkisi" demək olardı. Daxili və xarici siyasətdəki uğursuzluqlar respublikaçıların hətta Texas kimi respublikaçıların qalalarında belə səs itirməsinə səbəb olur. Donald Tramp parlament seçkilərində məğlub olmaq riski ilə üzləşə bilər. Nəticə etibarilə, o, siyasi kapital toplamaq cəhdi ilə Qrenlandiya məsələsinə yenidən baxıb, lakin Qrenlandiya məsələsi ABŞ və Avropa arasındakı münasibətlərə yalnız daha da zərər verəcək.
Donald Tramp hazırda danışıqlara Vense əvəzinə Marko Rubionu göndərməklə vəziyyəti öz xeyrinə dəyişməyə çalışır. Lakin İran hələ də əlində güclü qüvvəyə malikdir. İranlılar Ərəbistandan neft daşınmasını tamamilə dayandıra bilərlər. İranın dəstəklədiyi Yəmən husiləri öz raketlərindən istifadə edərək Bab əl-Məndəb boğazından keçən gəmi trafikini bağlaya bilərlər. İranın özü isə yenidən Hörmüz boğazını bağlaya bilər. Malakka boğazı və Panama kanalı Çin üçün nə qədər vacibdirsə, ABŞ üçün də Bab əl-Məndəb və Hörmüz boğazları o qədər vacibdir.
- Ankarada daha bir NATO dövlət başçıları sammiti keçirilir. Tramp şəxsən gəlib və Ərdoğan protokolu pozaraq onu birbaşa təyyarənin yanında qarşılayıb. Bu sammit və Trampın səfəri Türkiyənin İsraillə gələcək münasibətlərinə necə təsir edəcək?
- Donald Trampın Türkiyə ilə mübahisə etməsi üçün heç bir səbəb yoxdur. Türkiyə İrana qarşı güclü əks-çəki rolunu oynayır. Üstəlik, Rəcəb Tayyib Ərdoğan ABŞ ilə yaxşı münasibətlərin qorunmasının vacibliyini başa düşür. İnanıram ki, ümumilikdə Ankara sammiti heç nəyi dəyişməyəcək. ABŞ İsrailin müttəfiqi olaraq qalacaq. İsraillilərlə görüş zamanı J.D. Vance onları qonşuları ilə gərginliyin artması barədə xəbərdar etdi. Bu xəbərdarlıq əsasən Türkiyəyə yönəlmişdi. İsrail Amerikanın köməyi olmadan Türkiyəni məğlub edə bilməz, hətta Türkiyədən daha zəif olan İranı da məğlub edə bilməz.
- İsrail Türkiyənin "acığına" - Ankaraya düşmənçiliyini ortaya qoyaraq qondarma "erməni soyqırımını" tanıdı. Paşinyan başda olmaqla, demək olar ki, bütün ermənilər yəhudilərin bu "gecikmiş məhəbbətini" cavabsız qoydular. Sizcə, nə baş verir?
- Benyamin Netanyahu Türkiyə ilə gərginliyi artırır. İsrail hərbi ekspertləri Türkiyəni İrandan daha təhlükəli düşmən kimi görürlər. Ermənilər hazırkı vəziyyəti deyil, Türkiyə ilə normal münasibətlər istəyirlər.
Üstəlik, yəhudilər və ermənilər ənənəvi olaraq bir-birini bəyənməyiblər. İsrail təkbaşına Türkiyə ilə qarşılaşmaq riski daşıyır, Türkiyə NATO-da ikinci ən böyük orduya və güclü müdafiə sənayesinə malikdir. Suriya ordusu hazırda Türkiyənin nümayəndəsi kimi çıxış edir. Türkiyə Səudiyyə Ərəbistanı, Misir və Pakistanla dostluq münasibətləri saxlayır. Bu müsəlman ölkələri bloku Yunanıstan, Kipr, İsrail, BƏƏ, Efiopiya və Somalilanddan ibarət bir ittifaqa qarşı çıxır.
- Ermənistanda keçirilən seçkilərdən sonra Cənubi Qafqazın geosiyasi mənzərəsi necə görünür?
- Ermənilər Avropanı və Avropa inteqrasiyasını seçiblər. Görəcəksiniz, Ermənistan Gürcüstandan əvvəl Avropa Birliyinə qoşulacaq. Robert Köçəryan "siyasi meyit"dir və bütün siyasi motivasiyadan məhrum edilib. Rusiya tərəfdarları ümidlərini "Güclü Ermənistan" partiyasına və onun lideri Samvel Karapetyana bağlamışdılar, lakin Ermənistanda rusiyapərəst qüvvələrin geri dönüş cəhdi uğursuzluqla başa çatdı. "Güclü Ermənistan" Ermənistanda Bidzina İvanişvilinin Gürcüstanda "Gürcü Arzusu"nun analoquna çevrilməli idi. Ermənilər keçmişdə qalmaq əvəzinə, gələcəyi seçdilər. Nikol Paşinyanın həyata keçirdiyi islahatların Ermənistan iqtisadiyyatını əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirdiyini söyləmək olar. Hazırda ermənilər öz iqtisadiyyatlarını gücləndirirlər. Azərbaycan və Türkiyə ilə sərhədlərin açılması ermənilərə Ermənistanın ticarət potensialını inkişaf etdirməyə kömək edəcək. Ermənistan tədricən Rusiyanın təsir dairəsindən çıxır. Qalan yeganə addım rusları Gümrüdəki bazadan çıxarmaqdır.
Alparslan
