Dünya Bankının Azərbaycanda turizmin inkişafı ilə bağlı təqdim etdiyi yeni yol xəritəsi ölkənin iqtisadi siyasətində uzun müddətdir müzakirə olunan bir məsələyə – iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə – yenidən diqqət çəkir. Qurum hesab edir ki, karbohidrogen gəlirlərinin uzunmüddətli perspektivdə azalacağı şəraitdə turizm yalnız xidmət sektoru deyil, həm də regional inkişafı, məşğulluğu və qeyri-neft ixracını gücləndirən strateji sahəyə çevrilə bilər.
Son illərdə Azərbaycanda turizm əsasən Bakı, işgüzar tədbirlər və beynəlxalq forumlar üzərində qurulub. Formula 1 yarışları, COP29, beynəlxalq konfranslar və idman yarışları ölkənin tanıtımında mühüm rol oynasa da, bu model turist axınının böyük hissəsini paytaxtda cəmləşdirib. Dünya Bankı isə hesab edir ki, növbəti mərhələdə əsas diqqət regionların turizm potensialının iqtisadi dəyərə çevrilməsinə yönəldilməlidir.
Bu yanaşma beynəlxalq təcrübə ilə də üst-üstə düşür. Məsələn, Türkiyə uzun illər turizmi əsasən Antalya və İstanbul üzərində qurmuşdu. Sonradan Kapadokiya, Qara dəniz bölgəsi, Qaziantep və Şərqi Anadolu kimi istiqamətlərə investisiyaların artırılması nəticəsində turist axını daha balanslı şəkildə bölüşdürüldü. Eyni yanaşma İspaniyada Barselona və Madridlə yanaşı Andalusiya, Bask bölgəsi və Valensiyanın inkişafında, İtaliyada isə Roma və Venesiyadan kənarda Toskana, Siciliya və Apuliya regionlarının ön plana çıxarılmasında tətbiq olunub.
Azərbaycanın da analoji üstünlükləri kifayət qədərdir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda formalaşan yeni turizm infrastrukturu, Şəki-Zaqatala bölgəsinin mədəni irsi, Qəbələ və Qusarın dağ turizmi, Lənkəran-Astaranın ekoturizm imkanları, Naxçıvanın sağlamlıq və tarix turizmi ölkənin turizm xəritəsini genişləndirə bilər. Lakin bunun üçün yalnız təbii resursların mövcudluğu kifayət etmir.
Dünya Bankının diqqət çəkdiyi əsas məqamlardan biri də məhz infrastruktur və idarəetmə məsələsidir. Regionlara rahat nəqliyyat əlaqələrinin qurulması, hava limanlarının daha səmərəli istifadəsi, hotellərin və digər yerləşdirmə obyektlərinin artırılması, peşəkar kadr hazırlığı və xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi turizmin rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas amillərdir. Dünyada turist artıq yalnız görməli yer deyil, keyfiyyətli xidmət və rahat logistika da axtarır.
Turizmin iqtisadi effekti isə yalnız hotellər və restoranlarla məhdudlaşmır. Bu sahə kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, ticarət, sənətkarlıq, qida sənayesi və xidmət sektorunun onlarla istiqamətini eyni vaxtda hərəkətə gətirən multiplikativ təsir yaradır. Bir turistin xərclədiyi vəsait hotellə yanaşı fermerlərə, taksi xidmətlərinə, suvenir istehsalçılarına, yerli restoranlara və əyləncə sektoruna da gəlir qazandırır. Bu səbəbdən bir çox ölkələr turizmi məşğulluğun artırılması və regionların inkişafı üçün ən effektiv iqtisadi alətlərdən biri hesab edir.
Azərbaycan üçün bu istiqamətin əhəmiyyəti xüsusilə qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi baxımından artır. Dünya Bankının son iqtisadi proqnozlarında da qeyd olunduğu kimi, gələcək illərdə iqtisadi artımın əsas mənbəyi məhz qeyri-neft sahələri olacaq. Turizm isə valyuta gəlirləri yaradan, yeni bizneslərin formalaşmasına şərait yaradan və xüsusilə gənclər ilə qadınların məşğulluğunu artıran sektor kimi ön plana çıxır.
