İsveç 10 il davam edən sakitliyin ardından Arktik bölgənin simvolu olan qar bayquşunun ölkədə bölgəvi olaraq nəslinin tükəndiyini rəsmi şəkildə elan edib. Bu, ölkənin son 20 ildə itirdiyi ilk quş növü kimi qeydə alınıb.
HİT.az xəbər verir ki, qar bayquşu planetdəki ən ikonik quş növlərindən biri sayılır. Lakin təbiəti qoruma mütəxəssisləri, növün gələcəyinin ciddi risk altında olduğunu xəbərdarlıq edir.
Polar və ya Arktik bayquş kimi də tanınan bu quşlar, diqqətçəkici ağ tükləri və parlaq sarı gözləri ilə seçilir. Onlar olduqca bacarıqlı ovçular hesab olunur: dərin qar qatlarına girərək ovlarını tuturlar və ən sərt hava şəraitində illərlə yaşaya bilirlər.
Qar bayquşu həmçinin "Harry Potter" seriyasındakı sehrbazın sadiq yoldaşı və məktub daşıyıcısı Hedviq obrazı ilə də tez-tez əlaqələndirilir. Lakin real həyatda bu quşların həyatı fantastik hekayələrdəki qədər asan deyil.
BeynÉ™lxalq TÉ™biÉ™ti Qoruma Birliyi (IUCN) qar bayquÅŸunu 2021-ci ildÉ™ki son qiymÉ™tlÉ™ndirmÉ™dÉ™ qlobal miqyasda “HÉ™ssas” (Vulnerable) növlÉ™r arasında tÉ™snif edib. IUCN qar bayquÅŸu É™halisinin ciddi ÅŸÉ™kildÉ™ azaldığını bildirÉ™rÉ™k, tÉ™biÉ™tdÉ™ yalnız tÉ™xminÉ™n 14 000–28 000 fÉ™rdin qaldığını hesab edir.
Qar bayquÅŸları uzun illÉ™r boyu eksponatlar üçün ovlanıb vÉ™ ya mÉ™tbÉ™xdÉ™ “xüsusi lÉ™zzÉ™t” kimi istifadÉ™ olunub. MeÅŸÉ™sizləşmÉ™, mÉ™nzil layihÉ™lÉ™ri vÉ™ yollar kimi insan fÉ™aliyyÉ™tlÉ™ri dÉ™ onların yaÅŸayış yerlÉ™rini mÉ™hv edÉ™rÉ™k yumurtlama dövrlÉ™rini mÉ™nfi tÉ™sir edir. Avropada qar bayquÅŸu hÉ™lÉ™ “Minimum Narahatlıq” (Least Concern) kateqoriyasında yer alır, lakin bu tÉ™snifat 18 dekabr 2020-dÉ™n bÉ™ri yenilÉ™nmÉ™yib.
Ä°sveçdÉ™ qar bayquÅŸlarının É™srlÉ™r boyu nizamsız ÅŸÉ™kildÉ™ çoxaldığı bilinir. "BirdLife International" təşkilatına görÉ™, 1970-ci illÉ™rdÉ™ ölkÉ™nin daÄŸlıq bölgÉ™lÉ™rindÉ™ yüzlÉ™rlÉ™ cüt qar bayquÅŸu bala böyüdüb. Zaman keçdikcÉ™ Ä°sveçin ÅŸimalındakı vÉ™hÅŸi tÉ™biÉ™tin güclü simvoluna çevrilÉ™n qar bayquÅŸları 2015-ci ildÉ™n etibarÉ™n ölkÉ™dÉ™ demÉ™k olar ki, görünmür. "BirdLife" son on ildÉ™ yeni balalar vÉ™ ya çoxalma É™lamÉ™tinÉ™ rast gÉ™lmÉ™diyini bildirÉ™rÉ™k, bu sÉ™bÉ™bdÉ™n qar bayquÅŸunun Ä°sveçdÉ™ “bölgÉ™vi olaraq nÉ™sli tükÉ™nmiÅŸ” (Regionally Extinct) elan edildiyini açıqlayıb.
Qar bayquşunun yox olmasına səbəb olan bir çox amil mövcuddur, lakin təbiəti qoruma mütəxəssisləri ən böyük təhdidin sürətlənən iqlim böhranı olduğunu düşünür. "BirdLife"a görə:
"Daha isti keçən qışlar daha çox yağış və az qar deməkdir. Bu, qar bayquşlarının əsas qida mənbəyi olan lemminglərin yaşayış üçün istifadə etdiyi qar tunellərini məhv edir. Bu kiçik gəmiricilər olmadan qar bayquşları yaşaya bilməz. Arktik bölgə isinərkən, bayquşların asılı olduğu yaşayış sahələri də yox olur".
Arktik bölgÉ™, atmosferÉ™ davamlı olaraq buraxılan istilik saxlayan emissiyalar sÉ™bÉ™bindÉ™n qlobal orta göstÉ™ricidÉ™n dörd dÉ™fÉ™ sürÉ™tlÉ™ isinir. ABÅž Milli Okean vÉ™ Atmosfer Ä°darÉ™sinÉ™ (NOAA) görÉ™, oktyabr 2024–sentyabr 2025 dövründÉ™ bölgÉ™dÉ™ temperatur son 125 ilin É™n yüksÉ™k sÉ™viyyÉ™sinÉ™ çatıb. Son on il isÉ™ ArktikdÉ™ qeydÉ™ alınmış É™n isti dövr olub.
Qar bayquÅŸlarının Ä°sveçdÉ™ yox olması, Arktik ekosistemlÉ™rin nÉ™ qÉ™dÉ™r sürÉ™tlÉ™ dÉ™yiÅŸdiyinÉ™ dair xÉ™bÉ™rdarlıq rolunu oynayır. "BirdLife" təşkilatı növün Ä°sveçə qayıtması üçün “hÉ™lÉ™ ümidin olduÄŸunu” bildirir. Lakin vurÄŸulanır ki, gÉ™lÉ™cÉ™k bizim qÉ™bul edÉ™cÉ™yimiz qÉ™rarlara vÉ™ tÉ™biÉ™ti, canlıları qorumaq iradÉ™mizÉ™ baÄŸlıdır.
Samir
