Havanın çirklənməsi təkcə ağciyərlərə deyil, insan orqanizminin bir neçə həyati sisteminə eyni anda zərbə vurur. Kaliforniya Universitetinin (Los-Anceles) alimləri apardıqları araşdırmada çirkli havanın orqanizmdə zəncirvari reaksiyanı işə saldığını, bunun isə bağırsaq fəaliyyətinin pozulmasına və ürək damarlarında aterosklerotik lövhələrin sürətlə formalaşmasına səbəb olduğunu müəyyən ediblər. Tədqiqatın nəticələri Environment International elmi jurnalında dərc olunub.
Alimlərin gəldiyi əsas qənaət ondan ibarətdir ki, çirkləndirici hissəciklər yalnız tənəffüs yolları ilə məhdudlaşmır. Nəfəs aldıqdan sonra bu mikroskopik hissəciklər tənəffüs yollarının seliyi ilə tutulur və daha sonra tüpürcək vasitəsilə həzm sisteminə daxil olur. Xüsusilə ultranazik hissəciklərin bir qismi bağırsaq selikli qişasından keçərək birbaşa qan dövranına, ordan isə ürəyə qədər çata bilir.
Bağırsaqdan ürəyə uzanan təhlükə
Təcrübələr siçanlar üzərində 10 həftə ərzində aparılıb. Heyvanlar həftədə üç dəfə, hər dəfə altı saat olmaqla ya çirkli, ya da filtrasiya olunmuş hava ilə nəfəs alıblar. Nəticələr göstərib ki, çirkli hava yoğun bağırsağın mühüm hissəsi olan kor bağırsaqda (slепая кишка) mikrobiotanın tərkibini ciddi şəkildə dəyişir. Bu sahə bakterial fermentasiyanın aktiv getdiyi zona hesab olunur. Maraqlıdır ki, nazik bağırsaqda oxşar dəyişikliklər qeydə alınmayıb.
Mikrobiotadakı dəyişikliklər qısa zəncirli yağ turşularının səviyyəsinin artması ilə müşayiət olunub. Bu maddələr bakterial metabolizmin məhsulu olub, bağırsaqdan kənar orqanların – o cümlədən ürək və qaraciyərin fəaliyyətinə təsir göstərə bilir. Tədqiqatçılar xüsusi bir bakteriyanı hədəf göstərməyib, əksinə vurğulayıblar ki, problem bütövlükdə bağırsaq ekosisteminin pozulmasındadır.
Qaraciyər yüklənir, ateroskleroz güclənir
Çirkli hava ilə nəfəs alan siçanlarda qaraciyər üzərində əlavə yük əlamətləri də aşkarlanıb. Hüceyrələr oksidləşdirici stresslə əlaqəli qoruyucu genləri aktivləşdirib, eyni zamanda zülal mübadiləsində pozuntular müşahidə olunub. Bununla paralel olaraq aterosklerozun əlamətləri güclənib, yəni ürək damarlarında təhlükəli lövhələrin formalaşması sürətlənib.
Ən narahatedici məqamlardan biri isə budur ki, bağırsaqdakı dəyişikliklər açıq iltihab olmadan baş verir. Bu səbəbdən zədələnmələr uzun müddət simptomsuz qala, insan isə problemdən xəbərsiz ola bilər. Məhz bu xüsusiyyət havanın çirklənməsini xüsusilə məkrli risk faktoruna çevirir: zahirən heç bir əlamət olmasa belə, o, tədricən bir neçə həyati orqanın funksiyasını eyni anda poza bilir.
Səssiz təhlükə, real nəticələr
Alimlər vurğulayırlar ki, bu nəticələr havanın çirklənməsinin yalnız ekoloji deyil, ciddi ictimai sağlamlıq problemi olduğunu bir daha sübut edir. Xüsusilə böyük şəhərlərdə yaşayan insanlar üçün risk daha yüksəkdir və uzunmüddətli təsirlər ürək-damar xəstəliklərinin artmasına zəmin yarada bilər.
