Ötən ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycan 726 min ABŞ dolları dəyərində 1,2 ton yemiş toxumu idxal edib. İdxalın həm dəyər, həm də kəmiyyət baxımından artması bu məhsul üzrə xarici asılılığın yüksəldiyini göstərir. Əsas tədarükçülər sırasında Tailand, Çin, Hindistan, Türkiyə və ABŞ yer alır, 2024-cü ildə isə idxalın yarıdan çoxu Çinin payına düşüb. Rəqəmlər yemiş toxumu bazarında struktur dəyişikliklərinin və qlobal toxum ticarətində baş verən tendensiyaların Azərbaycana da birbaşa təsir etdiyini ortaya qoyur.
Yemiş toxumu kimi spesifik aqrar məhsullar üzrə idxalın artması təkcə yerli tələbin yüksəlməsi ilə izah edilmir. Qlobal səviyyədə toxum bazarı son illər intensiv şəkildə kommersiyalaşır və yüksək məhsuldarlıq təmin edən hibrid toxumlara maraq artır. Beynəlxalq Toxum Federasiyasının məlumatlarına görə, dünya üzrə toxum bazarının illik dövriyyəsi 60 milyard ABŞ dollarını ötüb və bazarın əsas hissəsi Asiya ölkələrinin payına düşür. Çin, Hindistan və Tailand kimi ölkələr həm böyük istehsalçı, həm də ixracatçı rolunda çıxış edir. Azərbaycan idxalının coğrafiyası da məhz bu qlobal xəritəni əks etdirir və regional bazarlara inteqrasiyanın dərinləşdiyini göstərir.
Rəqəmlərdə diqqət çəkən məqamlardan biri idxalın dəyər ifadəsində kəmiyyət artımını üstələməsidir. Bu, toxumların orta qiymətinin yüksəldiyini və daha çox seleksiya olunmuş, məhsuldarlığı yüksək sortlara üstünlük verildiyini göstərir. Xüsusilə Tailand və Çindən idxal edilən yemiş toxumlarının dəyərində ciddi artım qeydə alınıb. Qlobal bazarda iqlim dəyişiklikləri, istehsal xərclərinin artması və logistika zəncirlərindəki dəyişikliklər toxum qiymətlərinə birbaşa təsir edir. FAO-nun son hesabatlarında da toxum bazarında qiymətlərin stabil artım trayektoriyasında olduğu vurğulanır.
Azərbaycanın aqrar sektorunda məhsuldarlığın artırılması və bazar üçün keyfiyyətli məhsul istehsalı prioritetlər sırasındadır. Bu baxımdan idxal olunan toxumlar texnoloji yenilənmə funksiyası daşıyır. Yerli fermerlər üçün daha davamlı, xəstəliklərə qarşı dözümlü və yüksək məhsul verən sortlara çıxış istehsal risklərini azaldır. Lakin idxalın artması eyni zamanda daxili toxumçuluq potensialının məhdud qalmasını da üzə çıxarır. Qlobal təcrübə göstərir ki, Türkiyə və İran kimi ölkələrdə toxumçuluğun inkişafı uzunmüddətli dövlət proqramları və elmi tədqiqat institutlarının bazarla inteqrasiyası hesabına mümkün olub.
Statistikada Türkiyədən idxalın dəyər baxımından artmasına baxmayaraq, kəmiyyət üzrə kəskin azalması bazarın fərqli strategiyalarla formalaşdığını göstərir. Bu, daha az həcmdə, lakin yüksək qiymətli və spesifik sortların alındığını ehtimal etməyə əsas verir. ABŞ və Hindistan kimi ölkələrdən idxal isə nisbətən sabit xətt üzrə davam edir və bu bazarların uzunmüddətli tərəfdaşlıq modeli ilə seçildiyini göstərir. Qlobal toxum ticarətində belə balanslı əlaqələr risklərin bölüşdürülməsi baxımından mühüm hesab olunur.
