Bakı. Trend:
Beynəlxalq əməkdaşlıq tərəfdaş ölkələrin uzunmüddətlimaraqlarını müdafiə edən qaydalar və həll yolları axtarışlarıəsasında Orta Dəhlizdə idarəetmənin qurulması baxımından həllediciəhəmiyyət kəsb edir.
Trend xəbər verirki, bu barədə Avropa İttifaqı (Aİ) tərəfindən maliyyələşdirilənmeta-tədqiqatda (EU-funded meta-study) qeyd olunur.
Bildirilib ki, Aİ-nin maliyyə dəstəyi bu nəqliyyat dəhlizlərindəsəmərəli təcrübələrin və bazar standartlarının tətbiqi üçün Aİstandartlarının hazırlanmasına və istifadəsinə töhfə verəbilər.
Aİ tədqiqatına əsasən, əlavə olaraq, layihələrin icrasımərhələsində biznes üçün əlverişli bazar şəraitinin yaradılması (məsələn, etibarlı dövlət-özəl tərəfdaşlıqları və bazar strukturlarıvasitəsilə) yerli tərəfdaşlıqlar çərçivəsində səmərəli təcrübələrinmübadiləsinə kömək edəcək.
“Aşağıdakı məqamı qeyd etmək vacibdir ki, Orta Dəhliz üzrəmövcud nəqliyyat layihələri zəruri əhəmiyyətli xammalın (CRM)ticarətinin artırılmasının bütün üstünlüklərini mütləq şəkildə əksetdirmir və uzunmüddətli perspektivdə əlaqəliliyinyaxşılaşdırılması üçün əlavə imkanlar müəyyən edilə bilər. Bəzihallarda əsas marşrutdan kənarda yerləşən, lakin resurslarla zənginölkələri birləşdirən şaxələrin inkişafına əlavə investisiyalarAİ-nin zəruri əhəmiyyətli xammala çıxışını əhəmiyyətli dərəcədəyaxşılaşdıra bilər.
Məsələn, Avropa Komissiyasının “Zəruri əhəmiyyətli xammalındayanıqlılığı: Daha böyük təhlükəsizlik və dayanıqlılığa doğru yol”adlı Kommunikasiyasına əsasən, Türkiyə, Qazaxıstan və Tacikistan Aİüçün boratlar, fosfor və sürmənin əsas qlobal təchizatçılarısırasındadır. Belə qolların əhəmiyyətini vurğulayaraq, bu ölkələrdaxilində əlaqəliliyin məqsədyönlü şəkildə yaxşılaşdırılması, həttahəmin regionlar birbaşa Orta Dəhliz üzərində yerləşməsə belə, irimədənçilik bölgələrinə çıxışı aça bilər. Məsələn, TacikistandaAnzob (İstiqlol) tunelinin yenidən qurulması layihəsi Düşənbə iləminerallarla zəngin şimal vilayətləri arasında ilboyu etibarlınəqliyyatı təmin edəcək”, – deyə Aİ hesabatında bildirir.
Məlumata görə, bu arada Türkmənistan zəruri əhəmiyyətli xammalsahəsində əməkdaşlığın təşviqi məqsədilə Aİ ilə dialoq aparır.
“Aİ həmçinin strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün birneçə Anlaşma Memorandumu imzalayıb, xüsusilə 2024-cü ilin aprelindəÖzbəkistanla CRM sahəsində əməkdaşlıq üzrə və 2022-ci ildəQazaxıstanla dayanıqlı xammal, batareyalar və bərpa olunanhidrogenin dəyər zəncirləri üzrə.
Dəhliz üzrə yük axınının 2030-cu ilədək üç dəfə artacağıgözlənildiyi nəzərə alınarsa, əlaqəliliyin artırılması Aİ iləMərkəzi Asiya arasında resurslar sahəsində əlaqələri möhkəmləndirə,ayrı-ayrı təchizatçılardan asılılığı azaltmağa kömək edə, regionalistehsalçıları Aİ-nin dəyər zəncirlərinə inteqrasiya edə vəregionda balanslı, dayanıqlı inkişafa töhfə verə bilər”, – deyə Aİtədqiqatında bildirilir.
Qeyd edək ki, Orta Dəhliz regionun bir sıra ölkələrindən keçən,Asiya ilə Avropanı birləşdirən nəqliyyat və ticarət marşrutudur.Bu, ənənəvi Şimal və Cənub dəhlizlərinə alternativdir.
Marşrut Çindən başlayır və Qazaxıstan, Özbəkistan vəTürkmənistan kimi Mərkəzi Asiya ölkələrindən keçərək, Xəzər dənizi,Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən keçərək Avropaya çatır. OrtaDəhliz Asiyanın şərq bölgələrini, o cümlədən, Çini Avropa iləbirləşdirən, daha uzun dəniz yollarından yan keçməklə quru yolutəklif edir.
