Son illərdə istehlak davranışlarında diqqət çəkən əsas tendensiyalardan biri prestij istehlakının sürətlə genişlənməsidir. Bu anlayış məhsulun real funksional dəyərindən çox, onun sosial status, imic və simvolik üstünlük yaratmaq qabiliyyəti əsasında alınmasını ifadə edir. Qlobal statistikalar göstərir ki, istehlakçıların artan hissəsi qərarlarını keyfiyyət və faydalılıqdan daha çox, görünən status göstəriciləri üzərindən formalaşdırır.
Beynəlxalq səviyyədə aparılan araşdırmalara görə, lüks və premium seqmentdə satışların əhəmiyyətli hissəsi rasional ehtiyaclarla deyil, sosial təsir mexanizmləri ilə izah olunur. Dünya Bankının və OECD-nin istehlak modelləri üzrə hesabatlarında qeyd olunur ki, xüsusilə orta gəlir qrupunda prestij yönümlü xərclər gəlir artım tempindən daha sürətlə yüksəlir. Bu, istehlakın sosial siqnala çevrildiyini göstərir. Məhsul artıq sadəcə istifadə vasitəsi deyil, fərdin cəmiyyətdə tutduğu mövqeni nümayiş etdirən alət funksiyası daşıyır.
Prestij istehlakının genişlənməsində rəqəmsal mühitin rolu xüsusi vurğulanmalıdır. Sosial şəbəkələrdə vizual təqdimatın dominant olması, həyat tərzinin nümayiş formatına çevrilməsi və müqayisə mədəniyyətinin güclənməsi xərcləmə qərarlarını ciddi şəkildə dəyişib. Harvard Business Review-un istehlak psixologiyası üzrə təhlillərinə əsasən, sosial platformalarda aktiv olan istifadəçilər status simvollarına daha çox vəsait ayırmağa meyllidir. Bu xərclər isə çox zaman məhsulun uzunmüddətli dəyəri ilə uyğun gəlmir.
İqtisadi baxımdan prestij istehlakı qısa müddətdə bazar dövriyyəsini artırsa da, uzunmüddətli perspektivdə balanslı istehlak strukturuna risk yarada bilər. Beynəlxalq Valyuta Fondunun inkişaf etməkdə olan ölkələr üzrə hesabatlarında qeyd olunur ki, status yönümlü xərclərin artması yığım səviyyəsinin azalması və maliyyə dayanıqlığının zəifləməsi ilə müşayiət oluna bilər. Bu, xüsusilə gəlir artımının məhdud olduğu iqtisadiyyatlarda daha qabarıq hiss olunur.
Azərbaycan bazarında da bu tendensiyanın müəyyən elementləri müşahidə edilir. Böyük şəhərlərdə premium brendlərə, bahalı texnologiya məhsullarına və statusu simvolizə edən xidmətlərə marağın artması istehlak davranışlarının dəyişdiyini göstərir. Burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, prestij istehlakı çox vaxt real ehtiyacdan deyil, sosial gözlənti və psixoloji təzyiqdən qaynaqlanır. Bu isə istehlak qərarlarının iqtisadi məntiqdən uzaqlaşmasına səbəb olur.
