Azertag portalından əldə olunan məlumata əsasən, ain.az xəbər verir.
Bakı, 13 fevral, Tamilla Məmmədova, AZƏRTAC
Son illərdə Cənubi Qafqaz iqtisadiyyat, energetika və təhlükəsizliyin kəsişdiyi qlobal proseslərin mərkəzində yer alıb. Zəngin tarixə və strateji potensiala malik region tədricən Şərqlə Qərb arasında mühüm qovuşuğa çevrilərək əməkdaşlıq və inteqrasiya üçün yeni imkanlar açır. Bu kontekstdə Azərbaycanın rolu xüsusilə nəzərə çarpır. Ölkə yalnız tranzit məntəqəsi və ya resurs tədarükçüsü kimi deyil, həm də regional transformasiyalarda fəal iştirakçı kimi çıxış edərək dayanıqlı inkişaf, iqtisadi qarşılıqlı asılılıq və qonşular arasında dialoq modellərinin formalaşmasına töhfə verir.
Mövzu ilə bağlı AZƏRTAC-ın suallarını türk politoloq, Qərbi Asiya Araşdırmaları İnstitutunun direktoru Mahmut Yardımcıoğlu cavablandırır.
- Cənab Yardımcıoğlu, ABŞ-ın Vitse-prezidentinin Bakıya səfərini və bunun Azərbaycanın regiondakı roluna təsirini necə qiymətləndirirsiniz?
- ABŞ-ın Vitse-prezidentinin Bakıya səfəri Qərbin Cənubi Qafqaza münasibətdə institusional, çoxsəviyyəli və uzunmüddətli iştirak strategiyasına keçidini göstərir. Bu səfər Azərbaycanın təkcə enerji resurslarının tədarükçüsü deyil, həm də formalaşmaqda olan Avrasiya ticarət və nəqliyyat sistemində əsas geoiqtisadi qovşaqlardan biri kimi qəbul edildiyini təsdiqləyir.
Cənubi Qafqaz tarixi təhlükəsizlik sistemləri, miras qalmış təsir şəbəkələri və dəyişən kommunikasiya dinamikası ilə formalaşmış mürəkkəb strateji mühitdə fəaliyyət göstərir. Bu mühitdə regional aktorların dəstəyi ilə Şərq-Qərb ticarət dəhlizlərinin və daha geniş transkontinental iqtisadi əlaqələrin inkişafına töhfə verən yeni regional inteqrasiya formatları meydana çıxmaqdadır.
Strateji baxımdan Azərbaycan enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, Orta Dəhlizin inkişafı və regional sabitlik mexanizmlərinin formalaşdırılması sahələrində getdikcə daha sistemli və mühüm oyunçu kimi çıxış edir. Bu istiqamətlərin hər biri hazırda Avrasiya məkanında formalaşan daha geniş geosiyasi rəqabət və əməkdaşlıq modelləri ilə birbaşa əlaqəlidir.
-Azərbaycanın regional bağlantı sahəsində baxışı ABŞ-ın maraqları ilə nə dərəcədə üst-üstə düşür?
Azərbaycanın nəqliyyat, enerji və logistika dəhlizlərinin inkişafına əsaslanan bağlantı strategiyası Avropa ilə Asiya arasında təhlükəsiz, diversifikasiya olunmuş və dayanıqlı ticarət marşrutlarının formalaşdırılmasına yönəlmiş daha geniş beynəlxalq səylərlə böyük ölçüdə uzlaşır. Bu təşəbbüslər Şərqi Asiya, Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Avropa bazarlarını birləşdirən multimodal nəqliyyat şəbəkələrinin yaradılması, eləcə də iri transkontinental investisiyaların təşviqi ilə müşayiət olunan Avrasiya infrastruktur prosesləri ilə sıx şəkildə kəsişir. Eyni zamanda, yeni bağlantı arxitekturaları regionda uzun müddətdir mövcud olan tranzit sistemləri və iqtisadi əlaqələrlə paralel şəkildə inkişaf edir. Bu da mövcud modellərin tam əvəz olunmasından daha çox, tədrici və mərhələli struktur təkamülünü nümayiş etdirir.
Bu kontekstdə ABŞ ilə Azərbaycan arasında potensial əməkdaşlığın əsas istiqamətləri aşağıdakılardır:
-infrastruktur layihələrinin çoxtərəfli maliyyələşdirilməsi;
-gömrük və logistika proseslərinin rəqəmsallaşdırılması;
-mühüm infrastrukturun təhlükəsizliyinin və dayanıqlılığının gücləndirilməsi;
-tənzimləyici normaların və ticarət standartlarının harmoniyası.
-Azərbaycan Cənubi Qafqazda yeni regional nizamın formalaşmasında hansı rolu oynaya bilər?
-Azərbaycan hazırda regionda gedən transformasiya proseslərinə töhfə vermək üçün əlverişli strateji mövqeyə malikdir və bu rol əsasən üç istiqamətdə özünü göstərir. Birincisi, Avrasiya iqtisadi inteqrasiyasını dəstəkləyən enerji və logistika qovşağı funksiyasının gücləndirilməsidir. İkincisi, kommunikasiyanın inkişafı nəticəsində yaranan iqtisadi qarşılıqlı asılılıq vasitəsilə regional sabitliyin möhkəmləndirilməsidir. Üçüncüsü, regional və qlobal aktorlarla əməkdaşlığa imkan verən çoxvektorlu xarici siyasət hesabına strateji çevikliyin qorunmasıdır.
Formalaşmaqda olan regional model müxtəlif xarici və yerli tərəfdaşların iştirakı ilə iqtisadi inteqrasiyaya, infrastrukturun əlaqləndirilməsinə və çoxsəviyyəli təhlükəsizlik mexanizmlərini birləşdirən hibrid sabitlik formatlarına mərhələli keçidi nümayiş etdirir. TRIPP təşəbbüsü çərçivəsində institusional səviyyədə aşağıdakı amillər ön plana çıxır: çoxtərəfli maliyyələşdirmə mexanizmlərinin mövcudluğu, şəffaf idarəetmə, beynəlxalq texniki standartların tətbiqi.
Siyasi səviyyədə isə suverenlik məsələlərinin balanslı idarə olunması, qarşılıqlı faydalı iqtisadi strukturların yaradılması və hüquqi müəyyənliyin təmin edilməsi əsas şərt kimi çıxış edir. Təhlükəsizlik sahəsində isə infrastrukturun qorunması, risklərin bölüşdürülməsi mexanizmləri və beynəlxalq monitorinq sistemləri mühüm rol oynayır. Eyni zamanda, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında dayanıqlı etimadın formalaşması üçün aşağıdakı istiqamətlər vacibdir: sərhəd mexanizmlərinin institusionallaşdırılması, humanitar problemlərin həlli, birgə iqtisadi layihələrin reallaşdırılması, ictimai və sosial qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsi.
Uzunmüddətli perspektivdə isə Azərbaycanın regional rolu yeni kommunikasiya modellərinin sabitləşdirici, iqtisadi baxımdan inklüziv və daha geniş Avrasiya iqtisadi-təhlükəsizlik mühitinə uyğunluğundan asılı olacaq.
- Dəyişən təhlükəsizlik arxitekturası kontekstində Azərbaycanın NATO ilə əməkdaşlığını necə qiymətləndirirsiniz?
- Azərbaycanın NATO ilə qarşılıqlı fəaliyyəti onun çoxvektorlu diplomatiyaya uzunmüddətli sadiqliyini əks etdirir. Daha geniş mənada biz qlobal təhlükəsizlik strukturlarının çevik, şəbəkə əsaslı və çoxsəviyyəli əməkdaşlıq formatlarına doğru transformasiyasını müşahidə edirik. Bu yeni arxitekturada institusional çərçivələr, miras qalmış təhlükəsizlik sistemləri və Avrasiya boyunca tədricən formalaşan yeni tərəfdaşlıq modelləri kəsişir və yanaşı mövcud olur.
- 2025-ci ildə Vaşinqton görüşündən sonra Ermənistan ilə Azərbaycan arasında sülh prosesinin mövcud vəziyyətini necə xarakterizə edərdiniz və bu görüş hansı əsas dəyişiklikləri gətirdi?
- 2025-ci ildən sonrakı diplomatik mühit dialoq formatlarının genişlənməsində və münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində aparılan səylərdə nəzərəçarpacaq irəliləyişlə səciyyələnir. Cənubi Qafqaz tədricən əsasən təhlükəsizlik amillərinə söykənən statik balans modelindən iqtisadi əlaqəlilik, qarşılıqlı asılılıq və çoxsəviyyəli xarici qarşılıqlı fəaliyyətə əsaslanan dinamik sabitlik modelinə keçid edir. Bu proses regionun Avrasiya ticarət şəbəkələrinin əsas qovşaqlarından birinə çevrilməsi, enerji və logistika təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynaması və iqtisadi qarşılıqlı asılılıq vasitəsilə uzunmüddətli sabitliyin möhkəmləndirilməsi üçün əlverişli imkanlar yaradır.
- Daha geniş Avrasiya perspektivində Cənubi Qafqazın gələcəyini necə görürsünüz?
- Cənubi Qafqaz regionunun uzunmüddətli sabitliyi və rifahı “sıfır məbləğli oyun” məntiqindən deyil, regional və qlobal aktorların iqtisadi inteqrasiyanı, təhlükəsizlik sahəsində dialoqu və inklüziv əlaqəliliyi birləşdirən kooperativ çərçivələr formalaşdırmaq qabiliyyətindən asılı olacaq. Bu yanaşma qarşıdurmaya əsaslanan modellərdən fərqli olaraq, qarşılıqlı faydaya söykənən əməkdaşlıq mühitinin yaradılmasını və davamlı inkişafın təmin edilməsini hədəfləyir.
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün ain.az saytını izləyin.
