Alim xəbərdarlıq edir ki, başqa planetlərdə daimi məskunlaşma insan biologiyasını köklü şəkildə dəyişə bilər...
Poliqon xəbər verir ki, insanların Marsda yaşaması ideyası son illərdə reallığa heç olmadığı qədər yaxınlaşıb. Fevralın 13-də SpaceX şirkəti beynəlxalq ekipajdan ibarət dörd astronavtı International Space Station-a çatdırıb. Şirkət eyni zamanda gələcəkdə Ay və Marsa ekipaj və yük daşımalı olan Starship daşıyıcı raketini sınaqdan keçirməyə davam edir.
Digər tərəfdən, NASA Artemis proqramı çərçivəsində astronavtları yenidən Aya göndərməyi və bu missiyaları daha uzaq kosmik ekspedisiyalar üçün hazırlıq mərhələsi kimi istifadə etməyi planlaşdırır. Uzunmüddətli hədəf isə Marsdır.
Lakin təkcə texnoloji imkanlar deyil, bioloji nəticələr də müzakirə olunur. Təkamül bioloqu Scott E. Solomon “Becoming Martian: How Living in Space Will Change Our Bodies and Minds” adlı kitabında iddia edir ki, Marsda doğulacaq və böyüyəcək nəsillər zamanla Yer insanlarından bioloji baxımdan fərqlənə bilər. Onun fikrincə, bir neçə nəsildən sonra Mars sakinləri Yerə qayıda bilməyəcək qədər dəyişə və hətta ayrıca insan populyasiyasına çevrilə bilərlər.
Alim qeyd edir ki, kosmos artıq yetkin insan orqanizminə təsir göstərir. Çəkisizlik şəraitində əzələlər zəifləyir, sümüklər kövrəkləşir, görmə sinirində dəyişikliklər baş verir, ürək damar sistemi zəifləyir və bədən mayeləri yuxarı hissəyə doğru yerdəyişmə edir. Uzun müddət kosmosda qalan astronavtlarda bu dəyişikliklər müşahidə olunub.
Solomonun əsas narahatlığı isə başqa planetdə doğulan uşaqlarla bağlıdır. Onun sözlərinə görə, Marsda böyüyən uşaqların sümükləri aşağı cazibə qüvvəsinə uyğun formalaşa bilər ki, bu da onların Yerə qayıdışını fiziki baxımdan mümkünsüz edər. İmmunitet sistemi isə məhdud mikrob mühitində inkişaf edəcəyindən Yer mikrobları ilə təmas ciddi sağlamlıq riskləri yarada bilər.
Alim həmçinin qeyd edir ki, aşağı cazibə şəraitində təbii doğuşlar çətinləşə bilər və cərrahi müdaxilə əsas üsula çevrilə bilər. Bu isə zamanla təbii seçmə prosesinə təsir edərək insan biologiyasını dəyişdirə bilər.
Psixoloji və sosial baxımdan da ciddi dəyişikliklər gözlənilir. Marsda məhdud sayda insan, təhlükəli mühit və uzunmüddətli təcrid güclü stress yarada bilər. Yerə ən yaxın kosmik stansiyada belə psixoloji gərginlik hiss olunur, halbuki Marsdan Yerə yardım ən azı altı ay çəkə bilər. Yer üzərində aparılan analoji eksperimentlər, o cümlədən qapalı yaşayış layihələri göstərir ki, uzunmüddətli izolyasiya insan davranışına ciddi təsir edir.
Solomon hesab edir ki, təxminən 10 və ya daha çox nəsil sonra, yəni 200–250 il ərzində təbii seçmə, immun fərqlilik və təcrid nəticəsində Yer və Mars populyasiyaları arasında ciddi bioloji uyğunsuzluq yarana bilər. Bu dəyişikliklər gen mühəndisliyi deyil, təbii təkamül yolu ilə baş verə bilər.
Alim vurğulayır ki, bəşəriyyət hələ daimi kosmik məskunlaşmaya hazır deyil. Elmi missiyalar həyəcanverici olsa da, uzunmüddətli bioloji və mədəni uyğunlaşma məsələləri açıq qalır. Onun fikrincə, gələcək nəsillər başqa planetdə yaşaya bilər, lakin zaman keçdikcə Yerə qayıtmaq istəməyə və ya bunu bacarmaya bilərlər.
Poliqon.info
