Maddi dəstək davam edəcək - Aİ danışıqlarda iştirak etmək istəyir
Fevralın 24-də Kiyevdə Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dördüncü ildönümünə həsr olunmuş “könüllülər koalisiyası”nın iclası keçirilib. Avropa Komissiyasının sədri Ursula Fon der Leyen, Avropa Şurasının sədri Antonio Kostanın, eləcə də Danimarka, Estoniya, Finlandiya, İslandiya, Latviya, Litva, Xorvatiya, Norveç və İsveç liderlərinin iştirak etdiyi tədbirə Fransa prezidenti Emmanuel Makron, Böyük Britaniyanın Baş naziri Kir Starmer və Almaniya kansleri Fridrix Merts videokonfrans vasitəsilə qoşulublar.
26 ölkənin birgə əməkdaşlığı...
Xatırladaq ki, “Könüllülər Koalisiyası” atəşkəs vəziyyətində Ukrayna üçün təhlükəsizlik zəmanətləri hazırlayan 30-dan çox əsasən Avropa ölkələrinin ittifaqıdır. Fransa prezidenti Makronun və Böyük Britaniya Baş naziri Starmer tərəfindən 2024-cü ilin sonunda irəli sürülən format 26 ölkənin Ukraynaya qoşun göndərməyə və ya bu missiyanı dəstəkləmək, ölkənin dənizdə və havada təhlükəsizliyini təmin etmək üçün resurslar təmin etməyə hazır olduqlarını bildiriblər. Parisdə keçirilən “könüllülər koalisiyası”nın yanvar görüşündən sonra Makron, Starmer və Zelenski münaqişə bitdikdən sonra Ukraynaya sözdə çoxmillətli qüvvələr yerləşdirmək niyyət bəyannaməsini imzalayıblar. Sənəddə respublikada xarici qüvvələrin mümkün mövcudluğu parametrləri (hərbi bazaların yaradılması, ölkənin hava və dəniz məkanının qorunması və çoxmillətli kontingentlə Ukrayna Silahlı Qüvvələri arasında qarşılıqlı əlaqə sistemi daxil olmaqla) göstərilib.
Yaxın 10 gündə növbəti görüş baş tuta bilər...
Koalisiya iclasını açan Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski tərəfdaşlarına təşəkkür edib və bildirib ki, Ukraynanın bu müharibədə ayaq üstə duruş gətirməsinin səbəbi dostların dəstəyi və qələbəyə inamlarıdır. Zelenski deyib ki, bir neçə gün əvvəl Ukrayna “Patriot” sistemləri də daxil olmaqla, daha bir partiya hava hücumundan müdafiə raketləri alıb. “Lakin bu, kifayət deyil, çünki təcavüzkar ölkə hər gün dinc Ukrayna şəhərlərinə və infrastrukturuna zərbələr endirir”, - deyə Zelenski vurğulayıb. O deyib ki, tərəfdaşlar, həmçinin Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalarla təzyiq göstərə bilərlər və Macarıstan tərəfindən bloklanan 20-ci paket qəbul edilməlidir.
Sülh danışıqlarına gəldikdə, Zelenski ABŞ-Ukrayna-Rusiya görüşünün yaxın 10 gün ərzində keçirilə biləcəyini söyləyib. O, Ukraynanın Avropa tərəfdaşlarının bu görüşlərdə iştirak etməli olduğunu vurğulayıb. “Danışıqlarda Avropaya ehtiyacımız var. Avropalıları bu prosesə mümkün qədər yaxından cəlb etmək üçün əlimizdən gələni edirik. Və bu danışıqlar prosesində onların liderliyinə güvənirik. Düşünürəm ki, bu həftə, bəlkə də on gün ərzində üçtərəfli görüş keçirəcəyik. Bizə sülh lazımdır, amma Rusiyanın digər çağırışlarına hazırlaşmalıyıq”, - deyə Ukrayna prezidenti vurğulayıb.
Ukrayna “Drujba”nı açsa, 90 milyard avro “qazanacaq”...
Qeyd edək ki, tədbiröncəsi planlar müəyyənləşdirilən məcrada inkişaf etməmişdi. Belə ki, tədbirdən bir gün öncə Macarıstan Ukraynaya dəstək üçün ayrılması nəzərdə tutulan 90 milyard avroluq krediti bloklamışdı. Bundan başqa, Aİ-nin Rusiyaya qarşı daha geniş strateji çəkindirmələri özündə əks etdirən 20-ci sanksiyalar paketi qəbul edilməmişdi. Bu mənada, Avropa liderlərinin Kiyevə səfəri dəstək xarakteri daşıyırdı. Qeyd edək ki, tədbir baş tutan gün Macarıstanın Baş naziri Viktor Orban sosial mediada Ukrayna lideri Volodimir Zelenskiyə müraciət edib. “Macarıstan lap əvvəldən sülhə sadiq olub. Və buna baxmayaraq, bu gün, bu ildönümündə Prezident Zelenski Macarıstanı təhdid edir və təzyiq göstərir, çünki biz müharibəyə cəlb olunmaqdan, Ukraynaya pul göndərməkdən və Rusiya enerjisinə çıxışdan imtina etməkdən imtina edirik”, - deyə Orban yazıb.
Xatırladaq ki, Macarıstanın Ukraynaya yönəlik krediti bloklamasının səbəbi Kiyevin Rusiya neftinin Macarıstana ixracını təmin edən “Drujba” boru kəməri ilə nəqlin dayandırılmasından qaynaqlanıb. Yanvarın 27-də Ukrayna Rusiya neftinin Drujba boru kəməri vasitəsilə Macarıstana axınının dayandırıldığı elan edib. Həmin gün Ukraynanın “Naftoqaz” şirkəti Lvov bölgəsindəki vacib infrastruktur obyektində yanğın baş verdiyini bildirib. Macarıstanın xarici işlər naziri Peter Siyarto bildirib ki, Kiyev neftin “Drujba” boru kəməri vasitəsilə tranzitinə mane olana qədər blok qüvvədə qalacaq.
Kiyevdə keçirilən görüşdə bu məsələ də gündəmə gətirilib. Avropa Şurasının prezidenti Antonio Kosta və Ukrayna dövlət başçısı Zelenski “Drujba” boru kəmərinin təmiri üçün tələb olunan vaxtın yaxın günlərdə müəyyənləşdiriləcəyi barədə razılığa gəliblər.
60 milyard avro hərbi ehtiyaclara xərclənəcək
Dəstək kreditinin blokalanmasına baxmayaraq fevralın 24-də Avropa Şurası, Avropa Komissiyası və Avropa Parlamentinin verdiyi birgə bəyanatda blokun Ukraynaya hərtərəfli dəstək göstərməyə davam edəcəyi və tezliklə vəd edilmiş kreditin bir hissəsinin Kiyevə ödənəcəyi bildirilib. “2022-ci ildən başlayaraq verilən təxminən 200 milyard avroluq yardıma əlavə olaraq, Avropa liderləri Ukraynanın təcili büdcə və müdafiə ehtiyaclarını ödəməsinə, Rusiyanın hücumları qarşısında güclü qalmasına kömək etmək üçün 2026-2027-ci illərdə 90 milyard avro ayırmaq barədə razılığa gəliblər. Bu yardım paketinin 60 milyard avrosu hərbi ehtiyaclara (Porcupine proqramı) xərclənəcək. İlk ödəniş mümkün qədər tez həyata keçiriləcək”, - deyə bəyanatda qeyd olunur.
Qeyd edək ki, “Porcupine” proqramı blokun Ukraynanı da daxil etmək niyyətində olduğu bir sıra Aİ müdafiə təşəbbüslərinə aiddir. Layihə Ursula Fon der Leyenin 2025-ci ilin avqust ayında Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilə görüşündə açıqlanıb. O dövrdə Avropa Komissiyasının rəhbəri bildirmişdi ki, Aİ hərbi yardım göstərməyə davam etməklə və dron istehsalını genişləndirməklə Ukraynanı güclü müdafiə sisteminə və inkişaf etmiş hərbi sənayeyə malik bir ölkəyə - “polad kirpiyə” çevirmək niyyətindədir.
Təhlükəsizlik zəmanətləri üzərində iş yekunlaşır...
Kiyevdə keçirilən “Könüllülər koalisiyası”nın görüşündə çıxış edən Fransa prezidenti Makron qısamüddətli sülhün perspektivlərinə şübhə ilə yanaşdığını bildirib. Səbəb kimi isə Rusiya tərəfinin sülh yolu ilə həll istəmədiyini önə çəkib. Fransa dövlət başçısı vəd edilmiş kreditin təcili şəkildə verilməsi və Rusiyaya qarşı yeni sanksiyaların tətbiqi də daxil olmaqla, Ukraynaya dəstəyin artırılmasına çağırış edib. “Koalisiyanın” üzərində işlədiyi təhlükəsizlik zəmanətlərinə gəldikdə isə, Makron qeyd edib ki, onlar son mərhələdədirlər. O, həmçinin digər koalisiya üzvlərinə bütün detalları müəyyən bir müddət ərzində razılaşdırmaq üçün hər hansı bir qeyd-şərt qoymamağı xahiş edib.
Britaniyadan 200 milyon funt-sterlinq...
Kiyev toplantısı öncəsi Böyük Britaniya Müdafiə Nazirliyi Londonda Ukrayna üçün 70 nəfərlik çoxmillətli qüvvələr qərargahının hazırlıq işlərinə başlandığını elan edən bəyanat yayıb. Nazirlik qeyd edib ki, “Britaniya qoşunlarının yerləşdirilməsi üçün hazırlıqlar hökumətin 200 milyon funt-sterlinq (269,7 milyon dollar) maliyyəsi ilə dəstəklənir”. Bundan əlavə, Britaniya hökuməti Kiyev üçün yeni yardım paketi elan edib. Bunun bir hissəsi olaraq, London 20 milyon funt sterlinq (26,9 milyon dollar), eləcə də cəbhə bölgələrində humanitar dəstək üçün 5,7 milyon funt sterlinq (7,7 milyon dollar) ayırmağı planlaşdırır. Britaniya ukraynalı tibb işçiləri və pilotların təlimini davam etdirməyi də planlaşdırır. Qeyd edək ki, fevralın 12-də Ukrayna Əlaqə Qrupunun (“Ramşteyn” formatı) iclasında Böyük Britaniyanın müdafiə naziri Con Hili Kiyev üçün 540 milyon funt sterlinq dəyərində hərbi yardım paketinin ayrıldığını da elan etmişdi. O, məbləğin üçdə birinin Amerika tutucu raketlərinin alınması üçün ayrıldığını demişdi və qeyd etmişdi ki, bu, Londonun ABŞ administrasiyasının Ukraynaya hərbi təchizatı davam etdirməkdən imtina etməsindən sonra həyata keçirilən PURL (Prioritet Ehtiyaclar Siyahısı) mexanizminə - Kiyev üçün Avropada Amerika silahlarının tədarükü proqramına qoşulmasını göstərir. Ümumilikdə, təmas qrupunun üzvləri Kiyevə 35 milyard dollarlıq hərbi yardım göstəriblər və əlavə 3 milyard dollar ayırmaq barədə də razılığa gəliblər.
Birgə bəyanat yayıldı...
Kiyev görüşündən sonra “Könüllülər koalisiyası”nın həmsədrləri olan Makron və Starmer birgə bəyanat yayıblar. Bəyanatda ABŞ-ın dəstəyi ilə davam edən sülh danışıqları alqışlanıb. Bildirilib ki, bütün maraqlı tərəflər bu danışıqlarda iştirak etməlidirlər - çünki onların maraqları təhlükədədir. Bundan əlavə, Fransa və Britaniya liderləri Rusiyanı müzakirələrdə səmimi şəkildə iştirak etməyə və tam, qeyd-şərtsiz atəşkəsə razılaşmağa çağırıblar.
P.İSMAYILOV
