Neft qiymətləri, qlobal iqtisadiyyata nə olacaq?
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatına cavab olaraq Hörmüz boğazını gəmiçilik üçün bağlayıb. Dünya neftinin təxminən 20%-i və mayeləşdirilmiş təbii qazın 30%-ə qədəri boğazdan keçir və blokadası enerji qiymətlərində kəskin artım təhlükəsi yaradır. Ekspertlər neft qiymətlərinin barel üçün 100 dollara qədər yüksələcəyini proqnozlaşdırır, qaz və neft bazarlarında dəyişkənlik, eləcə də enerji aktivlərinin qiymətlərinin artması fonunda bəzi valyutaların mümkün möhkəmlənməsi barədə xəbərdarlıq edirlər. Bəndər Abbas limanı yaxınlığında artıq gəmi tıxacı yaranıb.
Hörmüz boğazının gəmiçilik üçün bağlanmasını İİKK general-mayoru İbrahim Cabari Al Mayadeen TV-yə verdiyi müsahibədə təsdiq edib. "İİKK hazırda İrana qarşı təcavüzdən sonra Hörmüz boğazını bağlayır", - deyə o bildirib.
Reuters Avropa Birliyinin dəniz missiyasının nümayəndəsinə istinadən məlumatı təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, İİKK VHF radiosu vasitəsilə gəmilərə boğazdan keçmələrinin qadağan olunduğu barədə xəbərdarlıq edir.
Hörmüz boğazı niyə vacibdir?
Hörmüz boğazı qlobal enerji logistikasında əsas rol oynayır və qlobal neft tədarükünün təxminən 20%-ni və Fars körfəzi ölkələrindən (İraq, Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt, Bəhreyn, Qətər və BƏƏ daxil olmaqla) Asiya bazarlarına mayeləşdirilmiş təbii qaz ixracının 30%-ə qədərini idarə edir.
İran hakimiyyəti dəfələrlə təhlükə yaranarsa, bu marşrutu bağlaya biləcəkləri barədə xəbərdarlıq edib. Oxşar açıqlamalar, xüsusən də 2011 və 2018-ci illərdə verilmişdi. 2025-ci ildə İsrailin hücumlarından sonra Tehran boğazın bağlanması ehtimalını yenidən gündəmə gətirdi. İraq Xarici İşlər Nazirliyi 2025-ci ildə boğazın bağlanmasının regiondan gündə 5 milyon barelə qədər neft itkisinə səbəb olacağını iddia edib.
Bu, iqtisadiyyata necə təsir edəcək? Sosial mediada boğazın bağlanması səbəbindən neft qiymətlərinin kəskin şəkildə artacağı bildirilib. "Neft qiymətləri tezliklə bir barel üçün 100 dolları keçəcək".
Qeyd etmək lazımdır ki, İrana qarşı hərbi əməliyyatların başlamasından sonra bu gün Londonun ICE Futures birjasında Brent markalı xam neft ticarəti aparılmır və Comex birjasında qızıl ticarəti də baş tutmur. 1 martda keçirilməsi planlaşdırılan OPEC üzvlərinin görüşü, o cümlədən Fars körfəzi ölkələri üçün neft hasilatı kvotalarını artıra bilər.
Bu, vergi dövrünün sonu və ixracatçıların xarici valyuta qazancını satması ilə birlikdə valyutaların məzənnəsinə müsbət təsir göstərə bilər. Öz növbəsində, mövcud vəziyyət qlobal enerji bazarında yeni bir dəyişkənlik dövrü üçün şərait yaradır. Əgər Hörmüz boğazı bağlanarsa, təbii qazın qiymətləri, xüsusən də Avropa Birliyində kəskin şəkildə artacaq, çünki Avropa Birliyi indi tədricən geri çəkilmə mövsümündən çıxacaq və yığılma mövsümünə, təbii qazın vurulması mövsümünə keçəcək.
