.png)
Azərbaycanın müasir inkişaf strategiyasında regionların sosial-iqtisadi inkişafı prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyənləşdirilib. Paytaxt və iri şəhərlərlə yanaşı, bölgələrin də paralel və tarazlı inkişafı ölkənin iqtisadi dayanıqlığını, sosial sabitliyini və milli təhlükəsizliyini şərtləndirən əsas amillərdəndir. Regional inkişaf təkcə iqtisadi göstəricilərin yüksəldilməsi deyil, həm də əhalinin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, məşğulluğun artırılması, infrastrukturun yenilənməsi və sosial xidmətlərin əlçatanlığının təmin olunması deməkdir.
Regional inkişaf Azərbaycanda sistemli və mərhələli şəkildə həyata keçirilən dövlət siyasətidir. Bu istiqamətdə ilk fundamental addımlar ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən atılıb. Onun rəhbərliyi dövründə regionların potensialının üzə çıxarılması, infrastrukturun bərpası və yerli istehsalın təşviqi dövlət strategiyasının əsas elementlərindən birinə çevrildi. Sonrakı mərhələdə Prezident İlham Əliyev tərəfindən bu siyasət daha geniş miqyas alaraq konkret dövlət proqramları vasitəsilə reallaşdırıldı. 2004-cü ildən etibarən "Regionların sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramları" qəbul edildi və mərhələlərlə icra olundu. Bu proqramlar çərçivəsində minlərlə kilometr avtomobil yolu çəkildi, elektrik və qaz təchizatı yaxşılaşdırıldı, su və kanalizasiya sistemləri yeniləndi, yeni məktəblər, xəstəxanalar, idman və mədəniyyət obyektləri tikildi.
Regional inkişafın əsas dayaqlarından biri müasir infrastrukturun qurulmasıdır. Son illərdə bölgələrdə yol-nəqliyyat sisteminin yenilənməsi iqtisadi aktivliyi əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Kənd yollarının asfaltlaşdırılması fermerlərin məhsullarını bazara çıxarma imkanlarını genişləndirib, logistika xərclərini azaldıb və regionlararası əlaqələri gücləndirib. Eyni zamanda, enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması da bölgələrin inkişafında mühüm rol oynayır. Elektrik stansiyalarının tikintisi və yenilənməsi, alternativ enerji layihələrinin icrası regionlarda istehsal potensialını genişləndirib. Qazlaşdırma səviyyəsinin yüksəlməsi isə həm sosial rifaha, həm də ekoloji vəziyyətə müsbət təsir göstərib.
Azərbaycan regionlarının iqtisadi əsasını böyük ölçüdə kənd təsərrüfatı təşkil edir. Aqrar sektorda subsidiyaların tətbiqi, güzəştli kreditlərin verilməsi, texnika ilə təminatın yaxşılaşdırılması məhsuldarlığın artmasına səbəb olub. Fermerlər üçün yaradılan aqroparklar və logistika mərkəzləri məhsulun saxlanması və ixrac imkanlarını genişləndirib. Meyvəçilik, tərəvəzçilik, pambıqçılıq, üzümçülük və heyvandarlıq sahələrində aparılan islahatlar nəticəsində regionlarda minlərlə yeni iş yeri yaradılıb. Bu, kənd yerlərində miqrasiyanın azalmasına və sosial sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Regionların sosial-iqtisadi inkişafında qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi xüsusi yer tutur. Sənaye parkları və məhəllələrinin yaradılması investisiya cəlbediciliyini artırıb. Məsələn, müxtəlif bölgələrdə fəaliyyət göstərən sənaye zonaları yerli istehsalın artmasına, idxaldan asılılığın azalmasına və ixracın genişlənməsinə şərait yaradıb.
Kiçik və orta sahibkarlığın (KOB) inkişafı üçün vergi güzəştləri və dövlət dəstəyi mexanizmləri tətbiq olunur. Sahibkarlığın İnkişafı Fondu vasitəsilə regionlarda fəaliyyət göstərən biznes subyektlərinə güzəştli kreditlər ayrılır. Bu isə yerli təşəbbüslərin stimullaşdırılmasına və yeni müəssisələrin yaranmasına səbəb olur.
Regional inkişaf yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Təhsil və səhiyyə sahəsində həyata keçirilən layihələr insan kapitalının gücləndirilməsinə xidmət edir. Bölgələrdə yeni məktəb binalarının tikilməsi, müasir avadanlıqlarla təchiz olunmuş xəstəxanaların istifadəyə verilməsi əhalinin sosial təminatını yaxşılaşdırır. Eyni zamanda, mədəniyyət mərkəzlərinin, idman komplekslərinin yaradılması regionlarda sosial həyatın canlanmasına, gənclərin sağlam və aktiv mühitdə formalaşmasına imkan yaradır. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə ölkənin ümumi inkişafına töhfə verir.
Son illərdə regionların inkişafı kontekstində ən mühüm istiqamətlərdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasıdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında həyata keçirilən genişmiqyaslı tikinti və infrastruktur layihələri bölgənin iqtisadi potensialının yenidən reallaşdırılmasına yönəlib. "Ağıllı kənd" və "ağıllı şəhər" konsepsiyalarının tətbiqi, müasir yol və hava limanlarının inşası bu əraziləri regionun yeni inkişaf mərkəzinə çevirmək məqsədi daşıyır.
Regionların inkişafı ölkə daxilində sosial bərabərliyin təmin olunmasına da xidmət edir. Əgər iqtisadi imkanlar yalnız bir mərkəzdə cəmləşərsə, bu, daxili miqrasiyanı sürətləndirə və sosial disbalans yarada bilər. Buna görə də dövlət siyasəti bölgələrdə məşğulluğun artırılmasını və yerli iqtisadiyyatın gücləndirilməsini prioritet hesab edir. Bununla yanaşı, regionların sosial-iqtisadi inkişafı prosesində müəyyən çağırışlar da mövcuddur. Qlobal iqtisadi dalğalanmalar, iqlim dəyişiklikləri, su resurslarının məhdudluğu, əmək bazarında struktur dəyişiklikləri və urbanizasiya tendensiyaları regional siyasətin daim yenilənməsini tələb edir. Rəqəmsallaşma və innovasiyaların tətbiqi bu sahədə yeni imkanlar yaratsa da, insan resurslarının hazırlığı və texnoloji adaptasiya xüsusi diqqət tələb edir.
Regionların sosial-iqtisadi inkişafının təşviqi Azərbaycanın dayanıqlı inkişaf modelinin ayrılmaz hissəsidir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən dövlət proqramları, infrastruktur layihələri, sahibkarlığın dəstəklənməsi və sosial təşəbbüslər bölgələrin iqtisadi potensialını artırır və əhalinin rifahını yüksəldir. Balanslı regional inkişaf yalnız bu günün deyil, gələcəyin də təminatıdır. Güclü regionlar güclü dövlət deməkdir və Azərbaycanın strateji hədəfi məhz bu prinsiplə formalaşır.
Lamiyə Cəbrayılova
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap edilmişdir
