"Baş vermiş insident regiondakı daha böyük siyasi proseslərin siqnalıdır..."
İran dronlarının Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisinə hücumu təsadüfi hadisə kimi qiymətləndirilə bilməz.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Ukrayna Azərbaycanlılarının Birləşmiş Diasporası" Ümumukrayna ictimai təşkilatının sədri Hikmət Cavad "QORDON" nəşrindəki bloqunda yazıb.
Təsadüf yox, təhlükəli siqnal
Onun sözlərinə görə, martın 5-də baş verən insident texniki səhv və ya lokal epizod deyil. Bu hadisə həm Cənubi Qafqaz, həm də Yaxın Şərq regionu üçün ciddi və narahatedici siqnaldır. Cavad vurğulayır ki, hadisə bir daha göstərir ki, Iranda hakim olan mollakratiya rejimi regionda sabitlik üçün təhlükə mənbəyi olaraq qalır.
Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, İran ərazisindən buraxılan pilotsuz aparatların hədəfi Naxçıvan Muxtar Respublikasındakı obyektlər olub. Dronlardan biri Naxchivan Beynəlxalq Hava Limanının terminal binasına düşüb, digəri isə Şəkərabad kəndində məktəbin yaxınlığına enib. Nəticədə iki mülki şəxs yaralanıb və hava limanının binasına ziyan dəyib.
Müəllif qeyd edir ki, hadisənin nəticələri daha faciəvi ola bilərdi. Hava limanına və məktəbin yaxınlığına düşən dronlar onlarla insanın ölümünə səbəb ola bilərdi. Buna görə də Azerbaijan rəsmi şəkildə Tehrandan hadisə ilə bağlı izahat tələb edib və gələcəkdə belə insidentlərin təkrarlanmaması üçün tədbirlər görülməsini istəyib.
Tehran və Bakı arasında uzun illərin gərginliyi
Müəllif hesab edir ki, bu hadisə İranın regiondakı bir çox dövlət üçün təhlükə yaratdığını göstərən növbəti faktlardan biridir. Onun sözlərinə görə, bu reallığı Ukrayna artıq yaxşı anlayır. Çünki Tehran uzun müddətdir Rusiyaya "Shahed" tipli zərbə dronları tədarük edir və bu aparatlarla Ukrayna şəhərlərinə hücumlar həyata keçirilir.
Cavad yazır ki, Azərbaycanda da İranın mövcud siyasətinin mahiyyəti yaxşı məlumdur. Onun sözlərinə görə, onilliklər ərzində Tehran Bakı ilə münasibətlərdə açıq şəkildə qeyri-dost mövqe nümayiş etdirib. İran hakimiyyəti Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsinə qarşı çıxıb.
Bundan başqa, İran şirkətləri vaxtilə Ermənistanın nəzarətində olan işğal edilmiş Azərbaycan ərazilərində qanunsuz iqtisadi fəaliyyətlərdə iştirak ediblər. Bu fəaliyyətlər təbii resursların çıxarılması və müxtəlif iqtisadi layihələri əhatə edib və Azərbaycanın qanuni hakimiyyətinin razılığı olmadan həyata keçirilib.
Müəllif həmçinin qeyd edir ki, 2020-ci ildə Qarabağ savaşı zamanı da İranın ərazisinin Ermənistana silah tranziti üçün istifadə olunduğu barədə ittihamlar səsləndirilib. Bütün bunlar Bakı ilə Tehran arasında dərin etimadsızlıq formalaşdırıb.
İran daxilindəki vəziyyət və Azərbaycan amili
Cavad hesab edir ki, İranın Azərbaycana münasibətinin səbəblərindən biri ölkənin öz daxilindəki vəziyyətlə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, İran rəhbərliyi həmişə Azərbaycanın güclənməsinə ehtiyatla yanaşıb. Bunun əsas səbəbi isə ölkədə böyük azərbaycanlı icmasının yaşamasıdır.
Müxtəlif qiymətləndirmələrə görə, İran ərazisində 30-35 milyon azərbaycanlı yaşayır. Müəllif qeyd edir ki, saylarının çoxluğuna və tarixi roluna baxmayaraq, bu insanlar hələ də mədəni və dil hüquqları baxımından ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşirlər. Məsələn, azərbaycanlıların ana dilində tamhüquqlu təhsil alma imkanları məhduddur və mədəni muxtariyyət məsələləri tez-tez cəmiyyətlə mərkəzi hakimiyyət arasında gərginlik yaradır.
Cavadın fikrincə, Tehran yaxşı anlayır ki, güclü və inkişaf edən Azərbaycan İran ərazisində yaşayan milyonlarla azərbaycanlı arasında milli özünüdərkin güclənməsinə təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən İran rəhbərliyi bəzən Azərbaycanın uğurlarını regional sabitlik amili kimi deyil, daxili balans üçün potensial çağırış kimi qəbul edir.
Müəllif sonda qeyd edir ki, İran daxilində artan iqtisadi böhran, beynəlxalq sanksiyalar, sosial narazılıqlar və siyasi ziddiyyətlər ölkədə ciddi dəyişiklik ehtimalını artırır. Onun fikrincə, Naxçıvanda baş verən hadisə yalnız təhlükəli insident deyil. Bu, həm də onu göstərir ki, Cənubi Qafqaz tarixinin hələ son nöqtəsi qoyulmayıb və regionda proseslər davam edir.
