Alimlər planetar müdafiə təcrübəsində uğurlu nəticə əldə etdiklərini açıqlayıblar: kosmik aparatın qəsdən çırpıldığı asteroidin Günəş ətrafındakı orbitində dəyişiklik baş verib.
HİY.az xəbər verir ki, bu barədə "The Independent" yazıb.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu uğur gələcəkdə potensial təhlükəli asteroidlərin trayektoriyasını dəyişdirmək üçün insanlığa kömək edə bilər.
Mövzu NASA-nın “Double Asteroid Redirection Test” (DART) missiyasıdır. TÉ™crübÉ™ çərçivÉ™sindÉ™ kosmik aparat qÉ™sdÉ™n asteroidÉ™ çırpılıb. Vacib mÉ™qam odur ki, asteroid heç vaxt Yer üçün tÉ™hlükÉ™ yaratmayıb.
“Science Advances” jurnalında dÉ™rc olunan araÅŸdırmanın müəlliflÉ™ri bildirirlÉ™r ki, nÉ™ticÉ™lÉ™r planetimizi asteroid tÉ™hlükÉ™sindÉ™n qoruma texnologiyalarının inkiÅŸafında mühüm addımdır.
Orbitdə dəyişiklik çox kiçik olub: asteroidin Günəş ətrafındakı dövrü təxminən 0,1 saniyə qısalıb, trayektoriyası isə təxminən 720 metr azalıb. Lakin belə kiçik dəyişiklik uzun illər əvvəl edilərsə, asteroidin trayektoriyası toplanaraq zamanla onu Yerə toxunmayacaq şəkildə dəyişdirə bilər.
Araşdırmanın baş müəllifi Rahila Makadiya (İllinoys Universiteti, Urbana-Şampeyn) bildirir ki, planetar müdafiədə əsas məqsəd son anda güclü zərbə vurmaq deyil, potensial toqquşmadan uzun illər əvvəl kiçik təkan verməkdir.
Kosmik aparat 2021-ci ildə buraxılıb. 2022-ci ildə o, Diimorfos asteroidinə çırpılıb. Diimorfos daha böyük Didimos asteroidinin ətrafında fırlanır və hər ikisi Günəş ətrafında birlikdə hərəkət edir.
Ä°lkin müşahidÉ™lÉ™r göstÉ™rdi ki, zÉ™rbÉ™ kiçik asteroidin öz “partnyoru” É™trafındakı orbitini dÉ™yiÅŸdirib. Ä°ndi isÉ™ müxtÉ™lif müşahidÉ™ mÉ™ntÉ™qÉ™lÉ™rinin mÉ™lumatlarını tÉ™hlil etdikdÉ™n sonra mÉ™lum olub ki, toqquÅŸma hÉ™m dÉ™ onların birlikdÉ™ Günəş É™trafındakı orbitini az da olsa dÉ™yiÅŸdirib.
Sistemin bir dövrü 769 gün davam edir, zərbə sonrası sürət təxminən 10 mikrometr/saniyə azalıb. Beləliklə, 480 milyon kilometr uzunluğundakı orbit təxminən 720 metr qısalıb.
Zərbə zamanı asteroiddən çıxan daş və toz kütləsi təxminən 16 milyon kiloqram olub və əlavə reaktiv təsir yaradaraq asteroidə ötürülən impulsu ikiqat artırıb.
AlimlÉ™r bildirir ki, orbitdÉ™ki dÉ™yiÅŸiklik Yerin tÉ™hlükÉ™si ilÉ™ baÄŸlı deyil. Buna görÉ™ Didimos–Diimorfos sistemi eksperiment üçün seçilib, izah edir NASA-nın Reaktiv HÉ™rÉ™kÉ™t Laboratoriyasından tÉ™dqiqatçı Stiven Çesli.
Bu təcrübə tək olsa da, gələcək təhlükəli asteroidləri uzaqlaşdırmaq üçün missiyalar üçün mühüm məlumat mənbəyidir.
Alimlər əlavə məlumatları bu il Avropa Kosmik Agentliyinin Hera missiyasından gözləyirlər. Hera asteroidlərə çatan zaman onları bir neçə ay ərzində ətraflı öyrənəcək. DART-dan fərqli olaraq, Hera asteroidə çırpılmayacaq; onun əvəzinə iki kiçik eksperimental zond səthinə enməyə çalışacaq.
Asteroid Diimorfosun diametri təxminən 160 metr, böyük Didimos isə 780 metr və təxminən 200 dəfə daha ağırdır.
Samir
