Beynəlxalq Enerji Agentliyi (BEA) tarixində ən böyük həcmdə fövqəladə neft ehtiyatlarının istifadəsini təsdiqləyib. Marja xəbər verir ki, BEA üzv ölkələrin 400 milyon barel nefti bazara buraxacağını (satışa çıxaracağını) açıqlayıb.
Fransanın maliyyə naziri Roland Lescure bu gün verdiyi açıqlamada bildirmişdi ki, G7 dövlət başçılarının keçirəcəyi görüşdə neft ehtiyatlarının bazara buraxılması məsələsi müzakirə olunacaq.
G7 ölkələri strateji ehtiyatların buraxılması da daxil olmaqla tədbirləri prinsip etibarilə dəstəklədiklərini bildirmiş, lakin mümkün müdaxilənin miqyası barədə ətraflı məlumat verilməmişdi.
Bazar ertəsi Londonda neftin qiyməti bir barel üçün təxminən 120 dollara yüksəlib. Lakin ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla münaqişənin tezliklə başa çata biləcəyinə dair siqnal verməsi və hökumətlərin neft ehtiyatlarını istifadə etməyə başlayacağı gözləntiləri səbəbindən qiymətlər əhəmiyyətli dərəcədə geriləyib.
2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynanı işğal etməsindən sonra BEA üzv ölkələri 182 milyon barel nefti bazara buraxmışdı.
BEA rəhbəri Fatih Birolun açıqlamaları:
BEA rəhbəri Fatih Birol Parisdə yerləşən agentliyin qərargahında verdiyi açıqlamada bildirib ki, Yaxın Şərqdəki gərginlik qlobal neft və təbii qaz bazarlarına ciddi təsir göstərir.
Birol qeyd edib ki, Hörmüz boğazı vasitəsilə gündə təxminən 15 milyon barel xam neft və 5 milyon barel neft məhsulu daşınır. Bu həcm dəniz yolu ilə daşınan qlobal neft ticarətinin təxminən 25%-nə bərabərdir.
O vurğulayıb ki, hazırkı vəziyyətdə Hörmüz boğazından neft, qaz və digər xammalın keçidi demək olar ki, tamamilə dayanıb. Alternativ marşrutların məhdud olması və mövcud anbarların dolması səbəbindən Yaxın Şərqdə bəzi istehsalçılar neft hasilatını azaltmağa başlayıblar.
Birol həmçinin enerji və enerji ilə bağlı infrastrukturun zərər gördüyünü, baş verən hadisələrin isə xüsusilə reaktiv yanacaq və dizel təchizatına ciddi təsir etdiyini bildirib.
Onun sözlərinə görə, təbii qaz bazarı da çətin bir dövrdən keçir. Xüsusilə Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) alternativ marşrutları məhduddur.
Bu hadisələrin nəticəsində qlobal enerji təchizatı təxminən 20% azalıb. Mövcud vəziyyətdən ən çox təsirlənən region isə Asiyadır.
Birol xatırladıb ki, enerji təhlükəsizliyində ciddi pozuntular baş verdiyi dövrlərdə BEA daha əvvəl beş dəfə koordinasiyalı şəkildə neft bazarına müdaxilə edib.
O bildirib:
“Bu çərçivədə BEA üzv ölkələri ilə apardığımız müzakirələr nəticəsində təşkilat tarixində ən böyük həcmdə fövqəladə neft ehtiyatlarının bazara buraxılması barədə üzv ölkələrin yekdil qərara gəldiyini açıqlaya bilərəm. BEA ölkələri Hörmüz boğazının faktiki bağlanması nəticəsində itirilmiş təchizatı kompensasiya etmək üçün 400 milyon barel nefti bazara çıxaracaq.
Bu addım bazarlardakı pozuntuların təcili təsirini azaltmağa yönəlmiş mühüm tədbirdir. Lakin açıq şəkildə qeyd etməliyəm ki, neft və qaz axınlarının sabitləşməsi üçün ən vacib məsələ Hörmüz boğazı üzərindən tranzit keçidin yenidən bərpa olunmasıdır. BEA bazarlardakı vəziyyəti aktiv şəkildə izləməyə davam edəcək və zərurət yaranarsa üzv ölkələrə əlavə tövsiyələr verəcək.”
Hansı ölkə ehtiyatlarından nə qədər neft bazara çıxaracaq?
Hörmüz boğazının faktiki bağlanması səbəbindən yaranan təchizat çatışmazlığını kompensasiya etmək üçün BEA ölkələri bazara 400 milyon barel neft çıxaracaq. Bəzi ölkələr artıq buraxacaqları həcm barədə açıqlama veriblər.
•Yaponiya – təxminən 80 milyon barel
•Böyük Britaniya – 13,5 milyon barel
•Almaniya – təxminən 19,5 milyon barel
•Fransa – 14,5 milyon barel
•Cənubi Koreya – 22,5 milyon barel
Bu qərar qlobal enerji bazarlarında yaranmış kəskin təchizat problemlərini azaltmaq məqsədi daşıyır.
Neft qiymətləri çərşənbə günü yüksəlib.
Bazar Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (BEA) fövqəladə ehtiyatlardan tarixi həcmdə neft buraxılması qərarını qiymətləndirir.
ABŞ vaxtı ilə saat 10:09-da qlobal etalon sayılan Brent markalı neftin fyuçersləri 3,4% artaraq bir barel üçün 90,77 dollara yüksəlib. Qiymət gün ərzində daha əvvəl təxminən 93 dollara qədər qalxmışdı.
ABŞ xam nefti (WTI) isə 2,8% bahalaşaraq 86,01 dollar səviyyəsində ticarət olunub. Daha əvvəl qiymət təxminən 89 dollara qədər yüksəlmişdi.
Neft qiymətlərinin artmasına səbəb İran sahilləri yaxınlığında bir neçə kommersiya gəmisinə hücum edilməsi olub.
İranın təhdidləri səbəbindən strateji əhəmiyyətə malik Hörmüz boğazından tanker və yük gəmilərinin hərəkəti ciddi şəkildə pozulub. Bu vəziyyət qlobal enerji bazarlarında təchizat risklərini artıraraq neftin bahalaşmasına səbəb olur.
