Qədim insanların iynə və bizlərdən paltar hazırlamaq üçün istifadə etməsi ilk baxışdan məntiqli və təbii bir hal kimi görünür. Lakin ABŞ alimləri müəyyən ediblər ki, əslində bu alətlər əksər hallarda başqa məqsədlər üçün istifadə olunub. Onlardan tatuaj vurmaqdan tutmuş səbət toxumağa qədər müxtəlif işlərdə istifadə edilib.
Bakıvaxtı.az xəbər verir ki, arxeoloqlar sümükdən hazırlanmış iynə və bizlər tapanda bunu adətən belə izah edirlər: qədim insanlar bu alətlərlə paltar tikiblər. Bu fərziyyə insanlığın dünyaya yayılması ilə bağlı bir çox nəzəriyyələrin əsasını təşkil edir. Hesab olunur ki, məhz isti paltar hazırlamaq bacarığı əcdadlarımıza soyuq iqlimdə yaşamağa və yeni əraziləri mənimsəməyə imkan verib.
Lakin ənənəvi cəmiyyətlər üzərində aparılan etnoqrafik müşahidələr bu fikirlə tam uyğun gəlmir. Bir çox yerli xalqlar sümükdən hazırlanmış uclu alətlərdən yalnız tikmə üçün istifadə etmirlər.
ABŞ-ın Vayominq Universitetinin alimləri arxeoloji abidələrdə tapılan iynələrin hansı məqsədlə istifadə olunduğunu araşdırıblar. Tədqiqatın nəticələri “PLOS One” jurnalında dərc olunub.
Alimlər Şimali Amerikanın müxtəlif iqlim şəraitində yaşayan 59 yerli xalq qrupu üzrə məlumatları təhlil ediblər. Bu qruplar Alyaskanın Arktika səhralarından ABŞ-ın cənub-qərbindəki səhralara qədər geniş ərazilərdə yaşayır. Tədqiqatçılar yüzlərlə etnoqrafik sənədi sistemləşdirərək iynə və bizlərin istifadə olunduğu 1192 halı qeydə alıblar.
Nəticədə bu alətlərin 92 müxtəlif istifadə üsulu müəyyən edilib. Tədqiqatçılar onları iki böyük qrupa bölüblər: soyuqdan qorunma ilə bağlı istifadə və digər məqsədlər.
Soyuqdan qorunma ilə bağlı istifadəyə paltar, ayaqqabı, yorğan və yaşayış yerləri üçün örtüklərin hazırlanması daxildir. Bu məqsədlə istifadə bütün halların yalnız üçdə birini, daha dəqiq desək, 31 faizini təşkil edib. Qalan 69 faiz halda iynə və bizlər soyuqdan qorunma ilə bağlı olmayan işlərdə istifadə olunub.
Alternativ istifadə sahələri arasında ən geniş yayılmışı mərasim və rituallar olub. Bu alətlər bəzən sakral əşya kimi, bəzən də ritual atributlarının hazırlanması üçün istifadə edilib. İynələrdən tatuaj vurmaq üçün də geniş istifadə olunub. Tibbi məqsədlə isə cərrahi tikişlər qoyularkən istifadə edilib.
Bir çox xalqlarda qadınlar bizlərdən səbət və həsir toxumaq üçün istifadə ediblər. Bu alətlər həmçinin yaşayış yerləri və qayıqlar üçün örtüklər hazırlanarkən dərilərin emalında tətbiq olunub.
Bəzi hallarda iynələr mübadilə zamanı əmtəə kimi də istifadə edilib. Hətta balıqçılıq alətlərinin bir hissəsi kimi tətbiq olunduğu da qeydə alınıb./Azərtac
