Azərbaycan xalqının milli-mənəvi dəyərlər sistemində xüsusi yer tutan Novruz bayramı əsrlər boyu xalqımızın həyat tərzini, dünyagörüşünü, təbiətə və insana münasibətini özündə əks etdirən müqəddəs və əvəzsiz mənəvi sərvətlərdən biri olmuşdur. Bu bayramın kökləri qədim dövrlərə gedib çıxır və o, yalnız bir təqvim hadisəsi deyil, həm də xalqın fəlsəfi düşüncəsinin, həyatla bağlı baxışlarının, yenilənmə və dirçəliş ideyalarının təcəssümüdür.
Novruz bayramı insan ilə təbiət arasında harmoniyanın, tarazlığın və qarşılıqlı bağlılığın rəmzi kimi çıxış edir. Qışın sərtliyindən sonra baharın gəlişi ilə yenidən canlanan təbiət insan ruhunda da bir təzələnmə, ümid və gələcəyə inam hissi yaradır. Bu baxımdan Novruz yalnız təbiətin oyanışı deyil, həm də milli ruhun dirçəlişi, mənəvi saflığın bərpası, cəmiyyət daxilində birlik və həmrəyliyin möhkəmlənməsi kimi dəyərlərlə zəngindir.
Əsrlər boyu formalaşmış Novruz ənənələri – tonqal qalamaq, səməni yetişdirmək, süfrə bəzəmək, küsülülərin barışması, ehtiyacı olanlara yardım göstərilməsi – xalqımızın humanist dəyərlərinin, xeyirxahlıq və mərhəmət kimi ali keyfiyyətlərinin bariz nümunəsidir. Bu bayram insanları bir araya gətirən, cəmiyyət daxilində sosial həmrəyliyi gücləndirən mühüm mədəni hadisə kimi çıxış edir.
Eyni zamanda, Novruz bayramı Azərbaycan xalqının milli kimliyinin, mədəni irsinin və tarixi yaddaşının qorunub saxlanmasında mühüm rol oynayır. Müxtəlif dövrlərdə bu bayramın qeyd olunmasına qarşı məhdudiyyətlər tətbiq edilsə də, xalqımız onu öz qəlbində yaşatmış, nəsildən-nəslə ötürərək bu günümüzə qədər gətirib çıxarmışdır. Bu isə Novruzun yalnız bir bayram deyil, həm də milli varlığın ayrılmaz hissəsi olduğunu bir daha sübut edir.
Son altı ildə isə Novruz bayramı Azərbaycan üçün tamamilə yeni bir məzmun və mahiyyət kəsb etmişdir. 2020-ci ildə əldə olunan tarixi Zəfərdən sonra bu bayram artıq təkcə təbiətin oyanışını deyil, həm də milli qürurun, tarixi ədalətin bərpasının və dövlət suverenliyinin təntənəsini ifadə edir.
Artıq altıncı ildir ki, Novruz tonqalı ölkəmizin bütün ərazisində – o cümlədən uzun illər işğal altında qalmış Qarabağ və Şərqi Zəngəzur torpaqlarında qalanır. Bu fakt Azərbaycan dövlətinin gücünün, xalqımızın sarsılmaz iradəsinin və milli birliyinin ən parlaq göstəricilərindən biridir.
İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində əldə olunan möhtəşəm Qələbə və Azərbaycanın antiterror əməliyyatı ilə suverenliyin tam bərpası Novruz bayramına yeni siyasi və ideoloji məzmun qazandırmışdır. Bu gün yanan hər bir tonqal yalnız baharın müjdəçisi deyil, həm də azadlığın, müstəqilliyin və Zəfərin alovlu rəmzidir.
Beləliklə, müasir dövrdə Novruz bayramı Azərbaycan üçün həm milli-mədəni irsin qorunması, həm də dövlətçilik tariximizin ən parlaq qələbələrinin simvolik ifadəsi kimi çıxış edir. Bu bayram artıq yalnız keçmişin yadigarı deyil, həm də gələcəyə aparan yolun, milli həmrəyliyin və davamlı inkişafın ideoloji dayaqlarından birinə çevrilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası və tarixi torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi uzun illər davam edən məqsədyönlü siyasətin, güclü dövlət quruculuğunun və milli birliyin məntiqi nəticəsi olmuşdur. Bu Zəfər təsadüfi deyil, illər boyu aparılan ardıcıl və düşünülmüş strategiyanın nəticəsidir.
Bu yolun ideoloji və siyasi əsasları Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən hələ 1990-cı illərdə formalaşdırılmışdır. Ulu Öndər Azərbaycanın müstəqilliyini möhkəmləndirməklə yanaşı, gələcəkdə ölkənin ərazi bütövlüyünün mütləq bərpa olunacağına daim inanır və bu inamı xalqına aşılayırdı. Onun Novruz bayramı ilə bağlı söylədiyi fikirlər – Şuşada, Laçında, Kəlbəcərdə və digər şəhərlərimizdə bayram tonqallarının qalanacağı ilə bağlı çıxışı – əslində uzaqgörən siyasi baxışın və sarsılmaz inamın ifadəsi idi.
Bu baxış sonradan dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. 2003-cü ildən etibarən Prezident İlham Əliyev tərəfindən bu strateji xətt ardıcıl şəkildə davam etdirildi. Dövlətin hərbi gücü artırıldı, iqtisadi müstəqillik təmin olundu, beynəlxalq aləmdə Azərbaycanın mövqeləri möhkəmləndirildi.
Bütün bu hazırlıq mərhələsi 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı öz nəticəsini verdi. Azərbaycan Ordusu qısa müddət ərzində işğal altında olan torpaqlarımızı azad edərək tarixi ədaləti bərpa etdi. Bu Qələbə yalnız hərbi uğur deyil, həm də milli ruhun, xalq-iqtidar birliyinin və uzun illər aparılan məqsədyönlü siyasətin təntənəsi idi.
Daha sonra 2023-cü ildə həyata keçirilən Azərbaycanın antiterror əməliyyatı nəticəsində ölkəmiz öz suverenliyini tam təmin etdi. Bununla da Azərbaycanın ərazi bütövlüyü tam şəkildə bərpa olundu və yeni tarixi mərhələ başlandı.
Bu gün artıq Ulu Öndərin illər öncə səsləndirdiyi fikirlər reallığa çevrilmişdir. Azad olunmuş torpaqlarda, o cümlədən Şuşa, Laçın və digər bölgələrimizdə Novruz tonqallarının qalanması bu reallığın ən təsirli simvoludur.
Beləliklə, Zəfərə aparan yol yalnız hərbi gücün deyil, həm də siyasi iradənin, milli həmrəyliyin və uzaqgörən liderlik strategiyasının nəticəsi kimi tarixə yazılmışdır. Bu yol Azərbaycanın müasir tarixində həm milli qürur, həm də gələcək inkişaf üçün möhkəm təməl kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən Azərbaycanın antiterror əməliyyatı nəticəsində Azərbaycan dövləti öz suveren hüquqlarını ölkənin bütün ərazisində tam şəkildə təmin etdi. Bu hadisə yalnız hərbi uğur kimi deyil, həm də beynəlxalq hüququn və ədalətin bərpası baxımından mühüm tarixi əhəmiyyətə malikdir.
Qısa müddət ərzində həyata keçirilən bu əməliyyat dövlətimizin gücünü, siyasi iradəsini və peşəkar hərbi hazırlığını bir daha nümayiş etdirdi. Ən önəmlisi isə odur ki, bu proses nəticəsində Azərbaycan Konstitusiyasının hüquqi qüvvəsi ölkənin bütün ərazisində bərqərar olundu, dövlət suverenliyi tam şəkildə təmin edildi.
Bu hadisə ilə Azərbaycan tarixində keyfiyyətcə yeni bir mərhələnin əsası qoyuldu. Artıq ölkəmiz post-münaqişə dövründən post-qələbə və post-bərpa mərhələsinə keçid etmişdir. Bu mərhələnin əsas prioritetləri azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin aparılması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin olunması və həmin ərazilərin sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsidir.
Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələri böyük tikinti meydanına çevrilmişdir. Müasir infrastruktur layihələri, “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyalarının tətbiqi, yeni yolların, hava limanlarının, enerji və kommunikasiya xətlərinin qurulması bu ərazilərin qısa müddətdə regionun inkişaf mərkəzlərindən birinə çevriləcəyini göstərir.
Suverenliyin tam bərpası eyni zamanda Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə mövqelərini daha da möhkəmləndirmişdir. Ölkəmiz artıq regionda yeni reallıqlar yaradan və bu reallıqları diktə edən güclü dövlət kimi çıxış edir. Azərbaycanın müstəqil siyasəti, iqtisadi gücü və hərbi potensialı onun qlobal miqyasda etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini daha da gücləndirmişdir.
Bu gün ölkəmizin bütün ərazisində sərbəst şəkildə Novruz tonqallarının qalanması isə yalnız bir bayram ənənəsi deyil, həm də dövlət müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün və milli iradənin real və canlı təzahürüdür. Xüsusilə uzun illər işğal altında qalmış torpaqlarda yanan hər bir tonqal azadlığın bərpasını, tarixi ədalətin qələbəsini və xalqımızın sarsılmaz ruhunu simvolizə edir.
Beləliklə, müasir dövrdə Novruz tonqalı artıq təkcə baharın gəlişinin deyil, həm də Azərbaycanın qazandığı böyük Zəfərin, tam suverenliyinin və yeni inkişaf mərhələsinin rəmzinə çevrilmişdir. Bu reallıq isə dövlətimizin gücünü və xalqımızın gələcəyə olan sarsılmaz inamını bir daha təsdiq edir.
Eyni zamanda qeyd edilməlidir ki, ölkə başçısı bir neçə ildir ki, bayram tonqalını işğaldan azad edilmiş Qarabağ torpağında qalayır. 2021-ci ildə Şuşada, 2022-ci ildə Suqovuşanda, 2023-cü ildə Talış kəndində, 2024-cü ildə Xankəndi şəhərində 2025-cı ildə isə Həsənriz kəndində bayram tonqalı qalandı.


Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
"Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları" Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
YAP-ın fəal üzvü

• Zəfər
• Prezident İlham Əliyev
• Novruz
• Tarixi Missiya