Bakı. Trend:
Avropa İnvestisiya Bankı (EIB) ölkədə əməliyyat fəaliyyətinəbaşlamaq üçün Türkmənistanla çərçivə sazişinin imzalanmasını ilkinşərt hesab edir.
Bu barədə Trend-ə AİB-inMərkəzi Asiya üzrə Regional Ofisinin rəhbəri Olivye Kuenibildirib.
"Türkmənistandakı əməliyyatlarımız hazırda çərçivə müqaviləsiimzalanana qədər məhdud olsa da, bu yaxınlarda Aşqabada etdiyimizmissiya gələcək əməkdaşlığa açıq qarşılıqlı maraq göstərdi.Əlaqənin yaxşılaşdırılmasına və rəqəmsal infrastrukturungücləndirilməsinə yönəlmiş layihələr bu tərəfdaşlıqda əhəmiyyətlirol oynaya bilər", - o deyib.
Kueni izah etdi ki, mövcud məhdudiyyətlərə baxmayaraq, sonəlaqələr hər iki tərəfin qarşılıqlı marağını nümayiş etdirir vənəqliyyat bağlantısı və rəqəmsal infrastruktur sahələrindəkilayihələr zəruri razılaşma bağlandıqdan sonra gələcək əməkdaşlıqüçün əsas yarada bilər.
"AİB fəaliyyətə başladıqdan sonra, çox güman ki, dayanıqlınəqliyyat həllərinin, rəqəmsal texnologiyaların və ciddi ekoloji vəsosial standartların tətbiqinin dəstəklənməsinə diqqət yetirəcək.Məqsədimiz həmişə infrastruktur layihələrinin yalnız bağlantınıyaxşılaşdırmadan, həm də uzunmüddətli dayanıqlı inkişafa töhfəverməsini təmin etməkdir", - o qeyd edib.
Kueni həmçinin vurğulayıb ki, bank fəaliyyətə başlayarkəndayanıqlı nəqliyyata, rəqəmsal texnologiyalara və ətraf mühit vəsosial standartlara uyğunluğa üstünlük verəcək və infrastrukturinvestisiyalarının uzunmüddətli dayanıqlı inkişafa töhfə verməsinitəmin edəcək.
"AİB həmçinin Aİ və Mərkəzi Asiya ölkələri tərəfindən yaradılmışTransxəzər Nəqliyyat Dəhlizi Koordinasiya Platformasının birhissəsidir. Bu platforma vasitəsilə biz Mərkəzi Asiyada regionalinteqrasiyanı dərinləşdirə və davamlı iqtisadi artımı təşviq edəbiləcək sərhədyanı nəqliyyat və rəqəmsallaşdırma təşəbbüslərinidəstəkləmək üçün çoxtərəfli tərəfdaşlarla sıx əməkdaşlıq edirik", -o bildirib.
Kueni əlavə edib ki, bank Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizikoordinasiya platformasında iştirak edir və Mərkəzi Asiyadaregional inteqrasiyanı və iqtisadi artımı gücləndirməyə yönəlmişsərhədyanı nəqliyyat və rəqəmsallaşdırma layihələrinin irəliləməsiüçün beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq edir.
"Avropa İnvestisiya Bankı (EIB) Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizinininkişafı və rəqəmsallaşdırılması ilə bağlı təşəbbüsləri, xüsusən dəAİ-nin Qlobal Şəbəkə strategiyasına uyğun olduqda dəstəkləmək üçünimkanları fəal şəkildə araşdırır", - Kueni qeyd edib.
O, bankın dəhlizlə bağlı layihələrə, xüsusən də Avropaİttifaqının Qlobal Gateway çərçivə strategiyasına uyğun olanlayihələrə potensial dəstək sahələrini nəzərdən keçirdiyinivurğulayıb.
"Su ehtiyatlarının idarə olunması Mərkəzi Asiyada ən aktualməsələlərdən biridir və Türkmənistan da istisna deyil. Region artansu qıtlığı və ətraf mühit dəyişiklikləri ilə üzləşir, bu dadayanıqlı su infrastrukturunu xüsusilə vacib edir", - Kuenibildirib.
O qeyd edib ki, su ehtiyatlarının idarə olunması bütün region, ocümlədən Türkmənistan üçün əsas problemdir, çünki artan su qıtlığıvə ətraf mühit amilləri davamlı infrastrukturun əhəmiyyətiniartırır.
"AİB Özbəkistanda Aral dənizinin bərpası kimi layihələrvasitəsilə bu sahədə dəyərli təcrübə qazanıb. Orada bank meşələrinvə su ehtiyatlarının bərpası, eləcə də dayanıqlı suvarmasistemlərinin təkmilləşdirilməsi təşəbbüslərini dəstəkləyir. Bulayihələr hədəflənmiş investisiyaların eyni zamanda ekosisteminbərpasına töhfə verə biləcəyini və yerli icmalara və kəndtəsərrüfatına necə dəstək verə biləcəyini nümayiş etdirir", - obildirib.
Kueni AİB-in Özbəkistandakı təcrübəsini qeyd edərək bildirib ki,bank Aral dənizinin bərpası layihələrini, o cümlədən ekosisteminbərpası və təkmilləşdirilmiş suvarma sistemlərini dəstəkləyib vəinvestisiyaların eyni zamanda ətraf mühitin bərpasını təşviq edəbiləcəyini və yerli əhalini dəstəkləyə biləcəyini nümayişetdirib.
"Gələcəkdə inanırıq ki, əməkdaşlıq üçün möhkəm bir çərçivəyaradıldıqdan sonra Türkmənistanda da oxşar əməkdaşlıq imkanlarıyarana bilər. Xüsusilə, su, enerji və iqlim dəyişikliyi üzrə AvropaKomandası təşəbbüsü çərçivəsində təmiz enerji və su ehtiyatlarısahəsində layihələri nəzərdən keçirə bilərik", - deyə o qeydedib.
Kueni əlavə edib ki, müvafiq hüquqi çərçivə yaradıldıqdan sonraTürkmənistanla gələcək əməkdaşlığa Avropa Komandası çərçivəsindətəmiz enerji və su ehtiyatları sahəsində təşəbbüslər daxil olabilər.
"Mərkəzi Asiya ölkələrinin təcrübəsindən və ən yaxşıtəcrübələrindən istifadə etməklə, bu cür əməkdaşlıq iqlimrisklərinin azaldılmasına kömək edə bilər və eyni zamanda regiondadaha inteqrasiya olunmuş və dayanıqlı inkişafı təşviq edə bilər", -deyə o bildirib.
Kueni regional təcrübə və ən yaxşı təcrübələrdən istifadəniniqlim risklərinin azaldılmasına və Mərkəzi Asiyada dayanıqlıinkişafın təşviq edilməsinə kömək edə biləcəyini vurğulayıb.
"Türkmənistan, xüsusən də bol günəş və külək enerjisiehtiyatlarına görə təmiz enerji sahəsində əhəmiyyətli potensialamalikdir. AİB-in perspektivindən bu, ölkənin daha şaxələndirilmişvə dayanıqlı enerji sisteminə keçidini dəstəkləmək üçün əhəmiyyətliimkanlar yaradır", - deyə o bildirib.
Kueni qeyd edib ki, Türkmənistanın əhəmiyyətli günəş və küləkenerjisi potensialı enerji sisteminin şaxələndirilməsi və dahadayanıqlı modelə keçid üçün imkanlar açır.
"Bunun bariz nümunəsini qonşu Özbəkistanda görmək olar, buradabərpa olunan enerjinin inkişafı son beş ildə sürətlə inkişaf edib.2021-ci ildə ilk günəş enerjisi layihəsinin istifadəyəverilməsindən bəri ölkədə hazırda 15 günəş fotovoltaik (PV)stansiyası və ümumi quraşdırılmış gücü 5,5 GVt olan beş küləkelektrik stansiyası var. Bundan əlavə, ölkə elektrik şəbəkəsinibalanslaşdırmaq üçün bir sıra batareya enerjisi saxlama sistemləri(BESS) inkişaf etdirir", - deyə o qeyd edib.
Kueni Özbəkistanı günəş və külək elektrik stansiyaları da daxilolmaqla bərpa olunan enerji tutumunun sürətlə genişlənməsini, eləcədə şəbəkənin sabitliyini təmin etmək üçün enerji saxlamasistemlərinin inkişafını yaşayan bir ölkə kimi nümunə göstərib.
"AİB ümumi gücü təxminən 1 GVt olan dörd günəş layihəsinimaliyyələşdirməklə bu irəliləyişdə mühüm rol oynayıb. Buinvestisiyalar Özbəkistanın enerji qarışığında bərpa olunan enerjimənbələrinin payının artmasına töhfə verib və regiondagenişmiqyaslı günəş enerjisinin tətbiqinin həm mümkün, həm dəeffektiv olduğunu nümayiş etdirib", - o bildirib.
Kueni əlavə edib ki, AİB genişmiqyaslı günəş enerjisilayihələrini maliyyələşdirməklə Özbəkistanda bərpa olunan enerjinininkişafına töhfə verib və bu, regionda günəş enerjisi istehsalınıngenişmiqyaslı tətbiqinin mümkünlüyünü təsdiqləyib.
"Günəş və külək enerjisindən əlavə, bank regionda iri suelektrik stansiyaları layihələrinin maliyyələşdirilməsində də fəaliştirak edir. Biz həmçinin elektrik ötürmə xətlərinin vəsərhədlərarası enerji infrastrukturunun inkişafı sahəsindəkitəcrübəmizi bölüşməyə hazırıq. Buraya Orta Asiyada Tacikistan vəQırğızıstan arasında CASA-1000 qarşılıqlı əlaqəsi kimi layihələr,eləcə də Avropada bir sıra əsas enerji şəbəkələrinin qarşılıqlıəlaqəsi layihələri, o cümlədən AvroAsiya, Adriatik Link, Biskaykörfəzi, Seltik, NeuConnect və Baltik dənizi şəbəkəsi daxildir", -o bildirib.
Kueni qeyd edib ki, bankın fəaliyyəti yalnız günəş və küləkenerjisini deyil, həm də su elektrik stansiyalarını vəsərhədlərarası elektrik infrastrukturunu, o cümlədən böyükqarşılıqlı əlaqə layihələrinin maliyyələşdirilməsində iştirakıəhatə edir.
"Daşkənddəki yeni ofis Türkmənistan da daxil olmaqla bütün OrtaAsiya regionunu əhatə etmək üçün nəzərdə tutulub. Türkmənistanlaçərçivə müqaviləsi imzalandıqdan sonra bu ofis bankın ölkədəkiəməliyyatlarını dəstəkləməyə hazır olacaq", - o bildirib.
Kueni izah edib ki, EIB-nin Daşkənddəki regional ofisibütövlükdə Orta Asiyanı əhatə edir və müqavilədən sonraTürkmənistandakı əməliyyatları dəstəkləyə biləcək.
“Biz artıq potensial layihələr üzərində işləmək üçün resurslarayırmışıq. Bu o deməkdir ki, müqavilə bağlandıqdan sonra regionalstrategiyamızla sıx əlaqəli şəkildə Türkmənistanda layihəportfelinin qurulmasına tez bir zamanda başlaya biləcəyik”, - deyəKueni qeyd edib.
O, əlavə edib ki, layihələrin hazırlanması üçün resurslar artıqayrılıb ki, bu da hüquqi çərçivə yaradıldıqdan sonra ölkədə layihəportfelinin qurulmasına tez bir zamanda başlamağa imkanverəcək.
“Yanaşmamızın digər vacib elementi yerli Aİ Nümayəndəlikləri iləsıx əlaqədir. Bu əməkdaşlıq yerində mövcudluğumuzu gücləndirir vəfəaliyyətlərimizin Avropa İttifaqının prioritetləri və dəyərləriilə uyğunlaşdırılmasını təmin etməyə kömək edir”, - o bildirib.
Kueni qeyd edib ki, Aİ nümayəndə heyətləri ilə əlaqələr bankınyanaşmasının əsas hissəsidir və Aİ prioritetlərinə uyğunluğu təminedir.
"Aşqabaddakı Aİ Nümayəndəliyi ilə sıx əməkdaşlığımız effektivtərəfdaşlığın inkişaf etdirilməsində və gələcək layihələrin ölkəyəvə regiona maddi fayda gətirməsinin təmin edilməsində mühüm roloynayacaq", - deyə o vurğulayıb.
Qeyd edək ki, 1958-ci ildə təsis edilmiş və mərkəzi ofisiLüksemburqda yerləşən Avropa İnvestisiya Bankı (EIB), həm Aİölkələrində, həm də dünyanın tərəfdaş ölkələrində infrastruktur,iqlim, enerji, nəqliyyat, rəqəmsallaşdırma və digər inkişafsahələrində layihələr üçün uzunmüddətli maliyyələşdirmə təmin edənAvropa Birliyinin kredit təşkilatıdır. Bank hazırda 160-dan çoxölkə ilə davamlı inkişafın, iqlim təşəbbüslərinin və iqtisadiinteqrasiyanın dəstəklənməsinə diqqət yetirir.
Son illərdə Türkmənistan və EIB əsasən bankın ölkədə fəaliyyətəbaşlamasına imkan verəcək hüquqi çərçivənin yaradılmasına yönəlmişdialoqda fəal iştirak ediblər. Xüsusilə, tərəflər EIB-inTürkmənistanda layihə maliyyələşdirilməsi üçün hüquqi bazanımüəyyən edəcək Çərçivə Sazişi üzərində danışıqlar aparırlar.Potensial əməkdaşlıq sahələrinə nəqliyyat infrastrukturu, xüsusəndə Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi (TCITR) ilə bağlılayihələr, eləcə də bərpa olunan enerji, rəqəmsallaşdırma, suidarəçiliyi və digər davamlı inkişaf sektorlarındakı təşəbbüslərdaxildir.
