İSTİQAMƏT: 6.3.15. dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi
Dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi müasir dövrdə cəmiyyətlərin sabitliyi, davamlı inkişafı və sosial rifahı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edən əsas prinsiplərdən biridir. Tarix boyu müxtəlif xalqların, dinlərin və mədəniyyətlərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşan multikultural mühitlər bəşəriyyətin zəngin irsini yaratmış, eyni zamanda insanları bir-birinə daha da yaxınlaşdırmışdır. Bu baxımdan tolerantlıq yalnız fərqli inanc və kimliklərə dözümlü yanaşma deyil, həm də qarşılıqlı hörmət, anlaşma və əməkdaşlıq mühitinin formalaşdırılması deməkdir.
Müasir dünyada qloballaşma proseslərinin sürətlənməsi nəticəsində xalqlar arasında əlaqələr daha da intensivləşmiş, müxtəlif mədəniyyətlərin bir arada yaşaması adi hala çevrilmişdir. Bu şəraitdə dini və milli tolerantlığın qorunması və inkişaf etdirilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Tolerant mühit cəmiyyətin daxilində harmoniyanın təmin olunmasına, sosial sabitliyin möhkəmlənməsinə və qarşılıqlı etimadın güclənməsinə xidmət edir.
Dini tolerantlıq dedikdə, müxtəlif dinlərə mənsub insanların bir-birinin inancına hörmətlə yanaşması, dini etiqad azadlığının təmin olunması və fərqli dini baxışların qəbul edilməsi nəzərdə tutulur. Bu anlayış cəmiyyətin mənəvi inkişafının göstəricilərindən biridir. Dini tolerantlığın mövcud olduğu mühitdə insanlar öz dini inanclarını sərbəst şəkildə ifadə edə bilir, eyni zamanda digər dinlərə qarşı anlayış və hörmət nümayiş etdirirlər. Bu isə cəmiyyət daxilində qarşıdurmaların qarşısını alır və ümumi birlik hissini gücləndirir.
Milli tolerantlıq isə müxtəlif etnik qrupların, xalqların və mədəniyyətlərin bir arada sülh və qarşılıqlı hörmət şəraitində yaşamasını ifadə edir. Bu anlayışın əsasını bərabərlik, ədalət və qarşılıqlı hörmət prinsipləri təşkil edir. Milli tolerantlığın inkişaf etdiyi cəmiyyətlərdə müxtəlif etnik mənsubiyyətə malik insanlar öz mədəniyyətlərini qoruyub saxlayır, eyni zamanda ümumi dəyərlər ətrafında birləşərək cəmiyyətin inkişafına töhfə verirlər.
Millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi isə tolerantlığın praktik təzahürü kimi çıxış edir. Bu proses müxtəlif xalqlar arasında dostluq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı anlaşma münasibətlərinin qurulmasını nəzərdə tutur. Millətlərarası münasibətlərin düzgün istiqamətdə inkişafı yalnız dövlətlərin deyil, həm də ayrı-ayrı fərdlərin səylərindən asılıdır. İnsanlar arasında ünsiyyət, mədəni mübadilə və qarşılıqlı əlaqələr bu münasibətlərin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Təhsil sistemi dini və milli tolerantlığın formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır. Gənc nəslin erkən yaşlardan etibarən müxtəlif mədəniyyətlərə və dinlərə hörmət ruhunda tərbiyə olunması gələcəkdə tolerant cəmiyyətin qurulmasına zəmin yaradır. Məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində multikulturalizm, müxtəliflik və tolerantlıq mövzularının tədrisi gənclərin dünyagörüşünü genişləndirir və onların daha açıq fikirli olmasına kömək edir.
Mədəniyyətlərarası dialoq da tolerantlığın inkişafında əhəmiyyətli amillərdən biridir. Müxtəlif xalqların mədəniyyətlərinin tanıdılması, incəsənət festivalları, sərgilər və digər tədbirlər insanların bir-birini daha yaxından tanımasına imkan yaradır. Bu cür tədbirlər stereotiplərin aradan qaldırılmasına, qarşılıqlı anlaşmanın artmasına və dostluq münasibətlərinin möhkəmlənməsinə səbəb olur.
Kütləvi informasiya vasitələri və media da dini və milli tolerantlığın təşviqində mühüm rol oynayır. Media vasitəsilə yayılan məlumatlar cəmiyyətin düşüncə tərzinə təsir göstərir. Buna görə də media nümayəndələrinin məsuliyyətli yanaşması, müxtəlif mədəniyyətlərə və dinlərə qarşı obyektiv və hörmətli münasibətin təbliği tolerant mühitin formalaşmasına müsbət təsir edir.
Ailə institutu da tolerantlığın formalaşmasında əsas rol oynayan sosial institutlardan biridir. Uşaqlar ilk sosial davranış qaydalarını məhz ailədə öyrənirlər. Valideynlərin fərqli insanlara qarşı hörmətli münasibəti uşaqlarda da bu keyfiyyətlərin formalaşmasına səbəb olur. Ailədə verilən düzgün tərbiyə gələcəkdə tolerant və açıq fikirli vətəndaşların yetişməsinə şərait yaradır.
Dövlət siyasəti səviyyəsində tolerantlığın təşviqi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qanunvericilik bazasının gücləndirilməsi, insan hüquqlarının qorunması və bərabərlik prinsipinin təmin olunması tolerant cəmiyyətin əsasını təşkil edir. Dövlət tərəfindən həyata keçirilən proqramlar, layihələr və təşəbbüslər müxtəlif xalqlar və dinlər arasında əlaqələrin inkişafına, qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsinə yönəldilir.
Dini və milli tolerantlıq həm də iqtisadi inkişafla sıx bağlıdır. Tolerant mühit investisiya cəlbediciliyini artırır, turizmin inkişafına şərait yaradır və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir. Müxtəlif mədəniyyətlərin bir arada yaşadığı ölkələrdə iqtisadi fəaliyyət daha dinamik və müxtəlif olur. Bu isə ümumi rifah səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olur.
Texnologiyaların inkişafı da millətlərarası münasibətlərə yeni imkanlar qazandırmışdır. İnternet və sosial şəbəkələr vasitəsilə insanlar dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan insanlarla ünsiyyət qurur, onların mədəniyyəti və həyat tərzi ilə tanış olurlar. Bu isə qarşılıqlı anlayışın artmasına və stereotiplərin azalmasına kömək edir. Eyni zamanda, rəqəmsal platformalar müxtəlif xalqlar arasında əməkdaşlıq layihələrinin həyata keçirilməsi üçün geniş imkanlar yaradır.
Multikultural cəmiyyətlərin formalaşması bəşəriyyətin ən böyük nailiyyətlərindən biridir. Bu cəmiyyətlərdə müxtəliflik zənginlik kimi qəbul edilir və fərqliliklər birləşdirici amilə çevrilir. Multikultural mühitdə yaşayan insanlar daha tolerant, daha anlayışlı və daha açıq fikirli olurlar. Bu isə ümumilikdə cəmiyyətin inkişafına müsbət təsir göstərir.
Dini və milli tolerantlığın təşviqi həm də beynəlxalq səviyyədə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Dövlətlər arasında dostluq münasibətlərinin qurulması, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq və qlobal problemlərin birgə həlli tolerantlıq prinsiplərinə əsaslanır. Bu baxımdan tolerantlıq yalnız milli deyil, həm də qlobal dəyər kimi çıxış edir.
Sosial həmrəylik tolerantlığın mühüm nəticələrindən biridir. Müxtəlif sosial qrupların, etnik və dini icmaların bir arada sülh şəraitində yaşaması cəmiyyətin bütövlüyünü möhkəmləndirir. Sosial həmrəylik insanların bir-birinə dəstək olmasına, çətin vəziyyətlərdə birlik nümayiş etdirməsinə və ümumi məqsədlər uğrunda birgə fəaliyyət göstərməsinə imkan yaradır.
Gənclərin bu sahədə rolu xüsusi qeyd olunmalıdır. Gənclər cəmiyyətin ən dinamik və yenilikçi təbəqəsidir. Onların tolerantlıq ruhunda yetişdirilməsi gələcəkdə daha sabit və harmonik cəmiyyətin formalaşmasına zəmin yaradır. Gənclərin beynəlxalq layihələrdə iştirakı, müxtəlif ölkələrdən olan həmyaşıdları ilə əlaqələr qurması onların dünyagörüşünü genişləndirir və tolerantlıq dəyərlərini daha da möhkəmləndirir. Dini və milli tolerantlıq eyni zamanda mənəvi dəyər kimi də çıxış edir. Bu dəyər insanları bir-birinə yaxınlaşdırır, qarşılıqlı hörmət və etimad mühitini gücləndirir. Tolerantlıq yalnız fərqliliklərə dözümlü yanaşma deyil, həm də bu fərqlilikləri qəbul etmək və onlardan öyrənmək bacarığıdır. Bu isə insanın mənəvi zənginliyinin göstəricisidir.
Nəticə etibarilə, dini və milli tolerantlıq, eləcə də millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi müasir cəmiyyətin əsas prioritetlərindən biridir. Bu sahədə həyata keçirilən tədbirlər, təhsil və maarifləndirmə işləri, dövlət siyasəti və ictimai təşəbbüslər cəmiyyətin harmonik inkişafına xidmət edir. Tolerantlıq prinsiplərinə əsaslanan cəmiyyətlər daha güclü, daha sabit və daha inkişaf etmiş olur.
Bu baxımdan hər bir fərdin üzərinə mühüm vəzifələr düşür. Hər bir insan öz davranışları ilə tolerantlıq nümunəsi göstərməli, fərqli insanlara hörmətlə yanaşmalı və cəmiyyət daxilində müsbət münasibətlərin formalaşmasına töhfə verməlidir. Yalnız bu halda davamlı inkişaf və ümumi rifah təmin edilə bilər.
QEYD: Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
