Bizimyol portalından əldə olunan məlumata əsasən, ain.az xəbər verir.
“Cənubi Qafqaz regionu son onilliklər ərzində mürəkkəb geosiyasi proseslərin, münaqişələrin və qarşıdurmaların mərkəzində olub. Xüsusilə, 2020-ci ildən sonra yaranmış yeni reallıqlar regionda davamlı sülhün əldə olunması üçün həm imkanlar, həm də çağırışlar yaradıb. Bu prosesdə yalnız siyasi rəhbərliklərin deyil, eyni zamanda cəmiyyətlərin düşüncə tərzi, qarşılıqlı etimad səviyyəsi və sosial-psixoloji faktorlar mühüm rol oynayır. Sülh müqavilələrinin kağız üzərində imzalanması ilə yanaşı, real və dayanıqlı barış üçün cəmiyyətlərin bu prosesi qəbul etməsi və dəstəkləməsi həlledici əhəmiyyət kəsb edir.
Uzun illər davam edən qarşıdurma və təbliğat mühiti həm Azərbaycan, həm də Ermənistan cəmiyyətlərində dərin izlər buraxıb. Müharibə yaddaşı, itkilər və qarşılıqlı ittihamlar kollektiv şüurda müəyyən stereotiplərin formalaşmasına səbəb olub. Lakin 2020-ci ildən sonra regionda yaranmış yeni siyasi reallıq, kommunikasiya xətlərinin açılması perspektivi və iqtisadi əməkdaşlıq imkanları cəmiyyətlərdə də müəyyən dəyişikliklərin baş verməsinə təkan verib”.
Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına politoloq Nicat İsmayılov danışıb. Politoloq qeyd edib ki, Ermənistan cəmiyyətində əvvəlki dövrlərlə müqayisədə düşmənçilik ritorikasının müəyyən qədər zəifləməsi müşahidə olunur: “Bu, həm müharibənin nəticələrinin dərk olunması, həm də regionda təcrid vəziyyətindən çıxmaq istəyinin güclənməsi ilə bağlıdır. Azərbaycan cəmiyyətində isə qələbədən sonra daha çox sabitlik, təhlükəsizlik və inkişaf yönümlü düşüncə ön plana çıxıb. Hər iki tərəfdə sülh şəraitində yaşamaq istəyi getdikcə daha açıq şəkildə ifadə olunur.
Bu kontekstdə hökumətlərə olan etimad xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Cəmiyyətlər yalnız o halda sülh təşəbbüslərini dəstəkləyir ki, bu prosesin milli maraqlara uyğun aparıldığına inansınlar. Etimadın yüksək olması siyasi qərarların icrasını asanlaşdırır, əks halda isə ən yaxşı təşəbbüslər belə ictimai müqavimətlə üzləşə bilər. “Sülh körpüsü” təşəbbüsü məhz bu boşluğu doldurmağa yönəlmiş mühüm platformalardan biri kimi çıxış edir. Bu təşəbbüs çərçivəsində vətəndaş cəmiyyətləri, qeyri-hökumət təşkilatları, media nümayəndələri və müxtəlif sosial qruplar arasında birbaşa təmasların qurulması qarşılıqlı anlaşmanın formalaşmasına xidmət edir.
Birbaşa ünsiyyət stereotiplərin dağılmasında ən effektiv vasitələrdən biridir. Uzun illər bir-birini yalnız təbliğat prizmasından tanıyan cəmiyyətlər üçün real insan hekayələri, ortaq problemlər və oxşar sosial narahatlıqların paylaşılması psixoloji baryerləri zəiflədir. Bu baxımdan Sülh körpüsü təşəbbüsü təkcə siyasi deyil, həm də sosial-psixoloji transformasiyanın mühüm alətidir”.
Politoloq vurğulayıb ki, xüsusilə quru sərhədlərdən keçidlərin mümkünlüyü bu təşəbbüsün praktik əhəmiyyətini artırır: “İnsanların birbaşa təmas qurması, ticarət, turizm və mədəni əlaqələrin bərpası etimadın real əsaslar üzərində formalaşmasına şərait yaradır. Bu, artıq abstrakt çağırışlardan konkret əməkdaşlıq mərhələsinə keçidin göstəricisidir.
“Xalq diplomatiyası” yəni dövlətlərarası münasibətlərdən kənarda cəmiyyətlər arasında qurulan əlaqələr, uzunmüddətli sülhün təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Tarixi təcrübə göstərir ki, yalnız rəsmi diplomatiya ilə əldə olunan razılaşmalar cəmiyyətlər tərəfindən qəbul edilmədikdə dayanıqlı olmur.
Xalq diplomatiyası bir neçə istiqamətdə effektivlik göstərir:
1) Psixoloji baryerlərin aradan qaldırılması: İnsanlar bir-birini daha yaxından tanıdıqca qorxu və nifrət hissləri zəifləyir.
2) Dezinformasiyanın qarşısının alınması: Birbaşa ünsiyyət alternativ informasiya mənbəyi yaradır və təbliğatın təsirini azaldır.
3) Ortaq maraqların formalaşması: İqtisadi, sosial və mədəni sahələrdə əməkdaşlıq imkanları sülhü daha cəlbedici edir.
4) Sülhün ictimai bazasının genişlənməsi: Cəmiyyətlər sülhün tərəfdarına çevrildikcə siyasi liderlər üçün də bu istiqamətdə addım atmaq daha asan olur.
Bununla belə, xalq diplomatiyasının təsiri dərhal hiss olunmur. Bu, uzunmüddətli, mərhələli və davamlı prosesdir. Bəzən bir neçə il, hətta onilliklər tələb olunur ki, qarşılıqlı etimad tam formalaşsın. Lakin bu proses olmadan əldə olunan siyasi razılaşmaların davamlılığı şübhə altına düşə bilər.
Sülh prosesində cəmiyyətlərin rolunu artırmaqla yanaşı, bir sıra risklər də mövcuddur. Radikal qrupların mövcudluğu, sosial şəbəkələrdə nifrət nitqinin yayılması, keçmiş travmaların siyasi məqsədlərlə alətə çevrilməsi bu prosesi ləngidə bilər. Bundan əlavə, hər iki tərəfdə sülhə skeptik yanaşan qrupların olması da reallıqdır. Bu səbəbdən həm dövlətlər, həm də vətəndaş cəmiyyəti institutları paralel şəkildə işləməli, maarifləndirmə və dialoq platformalarını genişləndirməlidirlər. Medianın məsuliyyətli davranışı, təxribat xarakterli məlumatların qarşısının alınması da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin olunması yalnız siyasi razılaşmalarla mümkün deyil. Bu prosesin uğuru birbaşa olaraq cəmiyyətlərin düşüncə tərzindən, qarşılıqlı etimad səviyyəsindən və sülhə hazırlığından asılıdır. Sülh körpüsü kimi təşəbbüslər və xalq diplomatiyası alətləri bu istiqamətdə mühüm rol oynayır və artıq real nəticələr verməyə başlayır. Bugünkü mərhələdə əsas vəzifə, bu prosesləri davamlı və sistemli xarakterə çevirməkdir. Əgər cəmiyyətlər arasında etimad dərinləşərsə və sülh ideyası geniş sosial baza qazanarsa, regionda uzun illər arzulanan sabitlik və əməkdaşlıq mühiti reallığa çevrilə bilər”.
İradə Cəlil, Bizimyol.info
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün ain.az saytını izləyin.
