Bakı, 14 aprel, AZƏRTAC
NASA-nın dörd astronavtını 10 günlük Ay səyahətinə aparan və uğurla Yerə qayıdan “Artemida-2” missiyası insanların Yerin təbii peykinə qayıtmasında və kosmik tədqiqatların irəliləməsində mühüm bir mərhələ oldu.
AZƏRTAC BMT-nin veb-saytına istinadla xəbər verir ki, BMT-nin kosmik məsələlər üzrə elçisi, astrofizik Brayan Koks müasir kosmik proqramların yalnız tədqiqata deyil, həm də Yer kürəsindəki həyatın yaxşılaşdırılmasına yönəldiyini bildirib. O, kosmik texnologiyaların artıq qlobal iqtisadiyyatda mühüm rol oynadığını, iqlim dəyişikliyi, kənd təsərrüfatı, rabitə və səhiyyə sahəsindəki problemlərin həllinə kömək etdiyini vurğulayıb.
“Artemida” proqramı Ayda daimi insan varlığının yaradılmasını, onun cənub qütbünü araşdırmağı və Marsa pilotlu missiyalara hazırlığı nəzərdə tutur.
B. Koks, həmçinin kosmosda beynəlxalq əməkdaşlığın və BMT-nin milli səylərin əlaqələndirilməsi üçün platforma kimi rolunun vacibliyini vurğulayıb. O, kosmik tədqiqatların millətlər arasında birliyi və qlobal tərəfdaşlığın inkişafını təşviq etdiyini bildirib. Professor Koks deyib: “Əgər hər kəsin kosmik tədqiqatlara töhfə vermək və onlardan faydalanmaq imkanı varsa, irəliləyiş daha asan olacaq. Əgər sıx əməkdaşlıq qurularsa, irəliləyiş daha sürətli olacaq”.
BMT tərəfdaşları ilə birlikdə Keniya, Mavriki, Moldova və Qvatemala kimi ölkələrə ilk peykləri buraxmağa kömək edib. Daha çox ölkə kosmik kluba qoşulduqca, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı inkişaf etməkdə olan kosmos dövlətlərinə beynəlxalq öhdəliklərinə uyğun milli kosmik qanunvericiliyin hazırlanmasında kömək edir.
Eyni zamanda, ekspertlər artan kosmik tullantı problemini vurğulayırlar: milyonlarla hissənin Yer orbitində olduğu təxmin edilir və bu, gələcək missiyalar üçün riskləri artırır. On il əvvəl kosmosa 200-dən bir qədər çox peyk buraxılmışdısa, 2025-ci ildə onların sayı 4500-ü keçib.
Bir çox kosmik obyekt orbitdə parçalanaraq tullantı yaradır. Hazırda Yerə yaxın kosmosda 130 milyona qədər tullantının olduğu təxmin edilir.
Hətta bir santimetrdən kiçik olan tullantı parçaları da fəlakətli ziyana səbəb ola bilər. Alimlər Kessler sindromu təhlükəsi - kosmik obyektlər arasında toqquşmaların daha çox tullantı yaratması və intensiv toqquşmalara səbəb olması ilə nəticələnən zəncirvari reaksiya barədə xəbərdarlıq edirlər.
Koks xəbərdarlıq edir ki, kosmosda infrastruktur inkişaf etdikcə və Yer kürəsində ona getdikcə daha çox güvəndikcə, ciddi problemlər də artır.
BMT inanır ki, kosmosda daha çox irəliləyiş ancaq geniş beynəlxalq əməkdaşlıq və kosmosun dinc məqsədlərlə istifadəsi prinsiplərinə riayət etməklə mümkündür.
Professor deyir ki, onun həyatında ən çox görmək istədiyi şey “başqa bir canlı dünya”nın kəşfi olacaq: “Günəş sistemi planetlərinin peyklərində və ya Marsda mikroblar aşkar edilsəydi, təəccüblənməzdim. Lakin Günəş sistemində hər hansı mürəkkəb həyat forması tapılsaydı, çox təəccüblənərdim”.
B. Koks Ayın səthinə növbəti enişi səbirsizliklə gözləyir və ümid edir ki, bir gün insanlar Marsa ayaq basacaqlar: “Düşünürəm ki, Marsın səthinə bayraq sancdığımız zaman bu, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının bayrağı olacaq”.
