Azpolitika.az portalından verilən məlumata görə, ain.az xəbər yayır.
Cari 2026-cı ilin birinci rübündə Rusiyada federal büdcənin kəsiri 4,5 trilyon rublu keçib. Bu, bütün il üçün büdcədə nəzərdə tutulandan demək olar ki, 800 milyard rubl çoxdur. Hətta mart ayındakı yüksək neft qiymətlərindən əldə olunan və Maliyyə Nazirliyinin apreldə alacağı əlavə gəlirlər də problemi həll etməyəcək – əsas parametrləri dəyişmək lazım gələcək. Eyni zamanda, həm mənzil-kommunal təsərrüfatının saxlanılmasına, həm də yolların təmirinə fəlakətli dərəcədə vəsait çatmır.
Maliyyə Nazirliyi cari 2026-cı ilin birinci rübündə federal büdcənin icrasının ilkin nəticələrini dərc edib. Yanvardan mart ayı da daxil olmaqla, gəlirlər 8,3 trilyon rubl təşkil edib ki, bu da 2025-ci illə müqayisədə 8 faizdən bir qədər çox azdır. Xərclər isə 13 trilyon rubla yaxın olub və bu il Maliyyə Nazirliyi birinci rübdə ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 17% daha çox vəsait xərcləməyə "nail olub".
Nəticədə kəsir 4,576 trilyon rubla qədər böyüyüb. Bu, ötən ilin birinci rübü ilə müqayisədə demək olar ki, 2,5 dəfə çoxdur. Daha vacib məqam odur ki, büdcə qanununa görə 3,8 trilyonu keçməməli olan bütün il üçün nəzərdə tutulmuş kəsirdən təxminən 800 milyard rubl artıqdır.
Maliyyə Nazirliyinin apreldə toplayacağı mart ayı üzrə neft gəlirlərinə ümidlər o qədər də böyük deyil. Rusiya neftinin orta aylıq qiymətinin 77 dollar/barel səviyyəsində olması şərtilə, əlavə daxilolmalar ən nikbin proqnozlara görə 250 milyard rublu keçməyəcək və bu, çətinliklə yalnız mart ayındakı neft-qaz gəlirlərindəki kəsiri örtəcək.
İndi faktiki olaraq 2025-ci ilin vəziyyəti hipertrofiyaya uğramış formada təkrarlanır. O vaxt birinci rübün kəsiri 2 trilyondan az olduğu halda büdcəni yenidən yazmaq, əsas parametrləri dəyişmək və icazə verilən kəsiri genişləndirmək lazım gəlmişdi ki, bu da Mərkəzi Bankın dediyi kimi, bütün növ "proinflyasiya" nəticələrinə səbəb olmuşdu. "Büdcə stimulu"nu pul-kredit stimulu ilə əvəz etmək planı (yəni büdcə kəsirinin azaldılmasını uçot dərəcəsinin azaldılması ilə dəyişmək) hələlik real görünmür.
Bununla belə, diqqət çəkən fakt budur ki, Rusiyada dövlət xərcləri illik müqayisədə 17% artsa da, ÜDM, ən azı yanvar-fevral ayları üçün mənfidədir. 4,5 trilyonluq büdcə kəsiri xalis şəkildə "büdcə stimulu"dur ki, bu da iqtisadiyyatın statistik artımını avtomatik olaraq təmin edir. Gəlirlərlə təmin olunmayan 4,5 trilyon illik ÜDM-in 3%-i deməkdir. İlin ilk aylarında belə bir "stimul"la partlayış xarakterli artım müşahidə olunmalı idi, lakin iqtisadiyyat kiçilir. Beləliklə, "balanslaşdırılmış artım trayektoriyasına qayıdış" barədə danışıqların tamamilə aktuallığını itirdiyini hesab etmək olar.
Maliyyə Nazirliyinin məlumatında dövlət maliyyəsindəki bu böyük boşluq ənənəvi olaraq xərclərin qabaqlayıcı maliyyələşdirilməsi ilə izah olunur. Aydındır ki, büdcədən “aslan payı” müharibəyə gedir. Lakin müharibə artıq beşinci ildir davam edir, ilin əvvəlindəki kəsir rekord dalınca rekord vurur, işğalçı qoşunlar üçün isə yaxşılığa doğru heç bir köklü dəyişiklik baş vermir. Keyfiyyət dəyişikliklərindən danışırıqsa, onlar Rusiya üçün yaxşı tərəfə deyil. Ukraynanın Rusiyanın neft emalı zavodlarına və ixracı təmin edən liman infrastrukturuna zərbələri coğrafiyanı köklü şəkildə genişləndirib və hətta ötən illə müqayisədə daha ağrılı və dağıdıcı olub.
Daha sarsıdıcı fakt odur ki, dövlət xərclərinin 17 faizlik artımı ilə paralel olaraq kommunal və infrastruktur obyektlərinin kifayət qədər maliyyələşdirilməməsi müşahidə olunur. Belə ki, artıq aprel ayında baş nazirin müavini Marat Xusnullin mənzil-kommunal təsərrüfatının fəlakətli vəziyyətindən şikayətlənib. Onun qiymətləndirməsinə görə, regionlarda infrastrukturun aşınması 50% təşkil edir. Bu ilin yanvar ayındakı qəzaların sayı 2025-ci ilin yanvar göstəricisini demək olar ki, iki dəfə üstələyib. Eyni zamanda, regionlar kütləvi şəkildə kommunal təsərrüfatın saxlanılması üçün xərcləri azaldırlar.
Digər bir nümunə: Rusiyanın yol tikintisi və təmiri ilə məşğul olan ən iri şirkətlərini birləşdirən Milli İnfrastruktur Şirkətləri Assosiasiyası (NAİK) hökumətə məktub yazaraq sahə müəssisələrinin "kaskad iflaslarını" proqnozlaşdırıb. Dövlət müqavilələri üzrə ödənişlərin gecikdirilməsi səbəbindən cari ilin ilk üç ayının nəticələrinə görə onların ümumi debitor borcu bir il əvvəlki ilə müqayisədə 2,5 dəfə artıb. Bununla belə, infrastruktur şirkətləri artıq pul da istəmirlər, çünki indiki dövrdə bunun nə qədər perspektivsiz olduğunu anlayırlar.
Yol inşaatçıları hökumətə 2027-ci ilin sonuna qədər sahədə iflasa moratorium tətbiq etməyi təklif edirlər. Bundan əlavə, onlar həmin 2027-ci ilin sonuna qədər bazar iştirakçılarının yoxlanılmasından, eyni zamanda sahə rəhbərlərinin cinayət və subsidiar məsuliyyətə cəlb edilməsindən imtina olunmasını xahiş edirlər. Sonuncu xahiş bir qədər gözlənilməz görünür. Bununla belə, yaxından baxdıqda bunun haradan qaynaqlandığı bəlli olur. Dövlətdən pul almayan infrastruktur şirkətləri vergiləri ödəyə bilmirlər – onların büdcə qarşısında borcu birinci rübün sonuna debitor borcu kimi 2,5 dəfə deyil, "cəmi" üçdə bir qədər artıb. Lakin vergi orqanları detallara varmağa və vəziyyəti anlamağa meylli deyillər. Onlar vergiləri hesablayır, cərimələr və dəbbə pulları tətbiq edirlər və nəticədə bütün bunlar şirkət rəhbərləri üçün heç də parlaq olmayan perspektivlər yaradır.
Rusiya iqtisadiyyatını bürüyən, həm də dövlətin "qənaəti" səbəbindən heç də sonuncu sırada dayanmayan ödənişsizlik böhranını artıq “Rosstat” da qeydə alır. Cari 2026-cı ilin əvvəlinə Rusiya iqtisadiyyatında vaxtı keçmiş debitor borclarının həcmi 7,7 trilyon rubla çatıb. Debitor borcu – müəssisələrin tədarük edilmiş mallara və ya göstərilmiş xidmətlərə görə müştərilərdən almalı olduğu vəsaitdir. Yəni, vaxtı keçmiş debitor borcu – hər hansı bir biznes üçün fatal ola biləcək həmin o ödənişsizliklərdir. Ötən illə müqayisədə biznesin əskik aldığı məbləğ dörddə bir qədər artıb, gecikmənin payı isə 10,3%-i keçərək 2008-ci ildən bəri maksimuma çatıb.
Bütün bunlar Rusiya iqtisadiyyatının rəsmi statistikanın artıq görməzdən gələ bilmədiyi struktur böhranına getdikcə daha sürətlə qərq olduğunu sübut edir. Və dünya xammal bazarının heç bir hədiyyəsi bu tendensiyanı sındırmaq iqtidarında deyil.
Rasim
“AzPolitika.info”
Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün ain.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
