ain.az, 525.az portalına istinadən məlumat verir.
"Bir rəsmin dedikləri" rubrikasının budəfəki qonağı ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin müəllimi Ülviyyə İmanovadır. Müsahibimizlə məşhur fransız rəssamı Klod Monenin "Yaz" əsəri haqqında danışmışıq.
Klod Mone 14 noyabr 1840-cı ildə Fransanın paytaxtı Paris şəhərində anadan olub. O, uşaqlıq illərinin böyük hissəsini Normandiya bölgəsində yerləşən Havr şəhərində keçirib. Mone gənc yaşlarından rəsmə böyük maraq göstərir və ilk vaxtlar karikatura və portret eskizləri çəkərək tanınmağa başlayır. Onun rəssamlıq istedadının formalaşmasında fransız rəssamı Boudin mühüm rol oynayıb. Boudin Moneyə açıq havada rəsm çəkməyi - yəni təbiəti birbaşa müşahidə edərək işləməyi öyrədib. Bu üsul sonradan impressionist rəssamlığın əsas prinsiplərindən birinə çevrilmişdi. 1874-cü ildə Mone və onun dostları Parisdə müstəqil sərgi təşkil etdilər. Bu sərgidə Monenin "Təəssürat. Doğan günəş" adlı əsəri nümayiş etdirildi. Tənqidçilər bu əsəri istehzalı şəkildə "impression" (təəssürat) adlandırdılar. Lakin sonradan bu söz yeni incəsənət cərəyanının adı - impressionizm kimi qəbul edildi. İmpressionizm realist və akademik rəssamlıqdan fərqli olaraq təbiətdəki işığın, rəngin və atmosferin anlıq təsirini göstərməyə çalışırdı. Mone bu cərəyanın əsas ideoloqlarından biri hesab olunur.
İmpressionizm cərəyanının ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Klod Mone çoxsaylı əsərlər yaratmışdı. Onun məşhur tabloları sırasında "Təəssürat, Günəşin doğuşu", "Su zanbaqları", "Saman tayaları", "Ruan kilsəsi", "Bağda qadınlar", "Sağsağan", "Yapon körpüsü" əsərləri mühüm yer tutur.
- Monenin təsvir etdiyi qadın kimdir?
- Bu tablo rəssamın həyat yoldaşı və ilham mənbəyi olmuş ilk həyat yoldaşı Kamillanın sakit və zərif bir anını əks etdirir. Əsərdə Kamilla yasəmən ağaclarının çiçəklərlə örtülmüş sıx budaqları altında oturmuş vəziyyətdə təsvir olunub. O, sakitlik və düşüncəyə qərq olmuş halda kitab oxuyur və bu səhnə təbiətin yaz təravəti ilə harmonik şəkildə birləşir. 1860-1870-ci illərdə Monenin çəkdiyi bir çox fiqur kompozisiyalarında model kimi iştirak edib. Onun zərif görünüşü, sakit və təbii davranışı rəssam üçün çox uyğun model hesab olunurdu. İncəsənət tarixçilərinin qeyd etdiyinə görə, Kamilla qeyri-adi modelləşdirmə bacarığına malik idi və yalnız Mone üçün deyil, dövrün digər məşhur rəssamları - Ogüst Renuar və Eduard Mane üçün də model olmuşdu.
- Bəs bağ necə?
- 1871-ci ilin sonlarına doğru Mone ailəsi ilə birlikdə Parisin şimal-qərbində yerləşən Arjantey adlı kəndə köçdü. Həmin dövrdə bu məkan şəhər həyatından uzaqlaşmaq və təbiətin qoynunda istirahət etmək istəyən insanlar üçün məşhur bir kurort sayılırdı. Mone burada sakit və yaradıcı mühit tapdı. Onun bir çox rəssam dostları tez-tez Arjanteyə gəlir, birlikdə işləyir və təbiətdə rəsm çəkirdilər. Nəticədə bu kənd impressionist rəssamlığın inkişafı ilə sıx bağlı olan mühüm mədəni məkana çevrildi.
1872-ci ilin yazında Mone öz bağında bir sıra yeni tablolar yaratdı. Bu əsərlərdə o, çox vaxt gündəlik həyat səhnələrini və yaxın çevrəsindəki insanları təsvir edirdi. Rəssam xüsusilə həyat yoldaşı Kamilla və impressionist rəssam Alfred Sisleyin həyat yoldaşını modellər kimi çəkirdi. Bağ mühiti, yazın təravətli rəngləri və təbiətdəki işıq dəyişmələri Monenin həmin dövrdə yaratdığı əsərlərin əsas mövzularından biri olmuşdu. Bu tablolar impressionizmin əsas prinsiplərini - təbiətin anlıq təsirini, işığın dəyişkənliyini və gündəlik həyatın sadə gözəlliyini - parlaq şəkildə nümayiş etdirir. Mone bu əsərdə yalnız bir insan fiqurunu deyil, həm də yaz fəslinin incə atmosferini və təbiətin canlılığını göstərməyə çalışmışdı. Yasəmən çiçəklərinin yaratdığı kölgə və işıq oyunu, yarpaqlar arasından süzülən günəş şüaları və açıq rəng palitrası tabloya xüsusi bir poetik ab-hava verir. Bu səbəbdən əsər impressionizmin əsas xüsusiyyətlərini - təbiətin anlıq təsirini, işığın dəyişkənliyini və gündəlik həyatın sadə, lakin gözəl anlarını nümayiş etdirir.
1876-cı ilin 30 martından 30 aprelinə qədər Parisdə təşkil edilmiş impressionist sərgidə nümayiş etdirilmişdi. Bu sərgi məşhur sənət taciri Paul Durand Ruelin Paris qalereyasında keçirilmiş və impressionist rəssamların yaradıcılığının təqdim olunması baxımından mühüm hadisələrdən biri sayılır. Həmin sərgidə Klod Mone ümumilikdə 18 əsərini nümayiş etdirmişdi. Bu əsərlərin altısında model kimi onun həyat yoldaşı Kamilla təsvir olunmuşdu. Sərgi zamanı "Yaz" əsəri indiki adı ilə deyil, daha ümumi və sadə bir adla - "Kitab oxuyan qadın" adı altında təqdim edilmişdi.
- Əsər hazırda harada qorunur?
- Məşhur tablo ABŞ-da yerləşən Uolters İncəsənət muzeyinin kolleksiyasında saxlanılır.
- Əsərin kompozisiyası və rəng həlli necədir?
- Kompozisiya əsasən mərkəzləşdirilmiş, lakin təbii və sərbəst quruluşa malikdir. Tablonun mərkəzi hissəsində ağ libas geyinmiş qadın fiquru - Monenin həyat yoldaşı Kamilla yerləşdirilib. Lakin rəssam klassik akademik rəssamlıqdan fərqli olaraq fiquru sərt şəkildə mərkəzdə təsvir etməyib. Əksinə, fiqur kompozisiyanın bir qədər sağ hissəsinə yaxın yerləşdirilir və bu üsul səhnəyə təbii dinamika və vizual balans qazandırır. Bu yerləşdirmə tamaşaçının baxışını əvvəlcə fiqura yönəldir, sonra isə tədricən ətraf mühitə - ağaclara, yarpaqlara və bağın digər elementlərinə doğru aparır. Kompozisiyanın əsas məkanını Monenin Arjanteydə yerləşən bağ mühiti təşkil edir. Bağın sıx yaşıllığı və yasəmən çiçəkləri tabloda demək olar ki, bütün fonu doldurur. Bu fon yalnız dekorativ element kimi deyil, həm də kompozisiyanın strukturunu formalaşdıran əsas komponent kimi çıxış edir. Ağac budaqları və yarpaqlar fiqurun üzərində təbii bir örtük - sanki yaşıl bir tavan yaradır. Bu üsul əsərə həm dərinlik, həm də məkan hissi qazandırır. Kompozisiyanın ən diqqətəlayiq xüsusiyyətlərindən biri insan fiquru ilə təbiət elementlərinin harmonik əlaqəsidir. Kamilla bağda sakit şəkildə oturaraq kitab oxuyur və onun fiquru təbiətin bir hissəsi kimi təqdim olunur. Mone burada fiquru ön plana çıxarmaq üçün fonu kəskin şəkildə ayırmır, əksinə, rənglərin və işığın yumşaq keçidləri vasitəsilə fiquru təbiətlə birləşdirir.
Ağ rəngli paltar kompozisiyada xüsusi rol oynayır. Yaşıl və bənövşəyi tonlarla zəngin fon üzərində ağ libas güclü vizual kontrast yaradır və tamaşaçının diqqətini dərhal fiqura yönəldir. Bu kontrast həm də yaz fəslinin təmiz və təravətli atmosferini vurğulayır. Beləliklə, fiqur kompozisiyanın mərkəzi elementi olmaqla yanaşı, eyni zamanda təbiətin içində ərimiş kimi görünür.
Əsərdə perspektiv çox dərin və dramatik şəkildə qurulub. Mone daha çox yaxın plan kompozisiyası istifadə edir. Bağın sıx bitkiləri və yarpaqları fonu dolduraraq səhnəni sanki tamaşaçıya yaxınlaşdırır. Bu üsul tamaşaçıya bağın içində oturmuş kimi hiss yaradır. Perspektivin yumşaq olması impressionist rəssamlığın əsas xüsusiyyətlərindən biridir, çünki burada əsas məqsəd riyazi dəqiqlik deyil, atmosferin və vizual təəssüratın verilməsidir. Mone bu əsərdə kompozisiyanı yalnız formalarla deyil, həm də işıq vasitəsilə qurur. Günəş şüaları yarpaqların arasından süzülərək yerə və fiqurun üzərinə düşür. Bu işıq parçaları tablo üzərində xırda rəng ləkələri kimi görünür və kompozisiyaya ritm verir. Kölgələr isə tünd yaşıl və bənövşəyi tonlarla ifadə olunur. Beləliklə, işıq və kölgə yalnız təbii effekt deyil, həm də kompozisiyanın struktur elementinə çevrilir.
Kompozisiyada ritm əsasən təbiət elementlərinin təkrarı vasitəsilə yaranır. Yarpaqların, çiçəklərin və budaqların çoxsaylı formaları tabloda dekorativ ritm yaradır. Bu ritm tamaşaçının baxışını fiqurdan başlayaraq ətraf mühitə doğru yönəldir. Həmçinin ağ libasın yumşaq qatlaları və bitkilərin formaları arasında yaranan əlaqə kompozisiyada vizual harmoniya yaradır. "Yaz" əsərinin kompozisiyası yalnız vizual quruluş deyil, həm də emosional təsir yaradır. Bağın sakit mühiti, kitab oxuyan qadın fiquru və yumşaq işıq təsiri tamaşaçıda rahatlıq və sakitlik hissi oyadır. Mone burada böyük dramatik hadisə təsvir etmir, əksinə, gündəlik həyatın sadə və gözəl bir anını sənətə çevirir. Bu xüsusiyyət impressionist estetikanın əsas prinsiplərindən biridir. Əsərin kompozisiyası insan fiquru, təbiət elementləri və işıq münasibətinin harmoniyası üzərində qurulub. Rəssam klassik akademik kompozisiya prinsiplərindən qismən uzaqlaşaraq daha sərbəst və təbii quruluş yaradıb. Fiqurun bağ mühitinə inteqrasiyası, rəng kontrastları, işıq və kölgə oyunu əsəri həm vizual, həm də emosional baxımdan zənginləşdirir. Bu səbəbdən "Yaz" impressionizm dövründə gündəlik həyatın poetik təsvirini ən gözəl şəkildə nümayiş etdirən tablolarından biri hesab olunur.
- "Yaz" rəssamın digər əsərləri ilə hansı oxşar və fərqli cəhətlərə malikdir?
- Monenin demək olar ki, bütün əsərlərindəki kimi, "Yaz" tablosunda da əsas diqqət təbiətdəki işıq effektlərinin göstərilməsinə yönəlib. Rəssam yarpaqların arasından süzülən günəş şüalarını xırda və sərbəst fırça vuruşları ilə təsvir edir. Bu üsul Monenin digər əsərlərində - xüsusilə "Təəssürat. Doğan günəş" və "Ağ su zanbaqları" kimi tablolarında müşahidə olunur. "Yaz" impressionizmin əsas prinsiplərinə tam uyğun gəlir. Monenin yaradıcılığı üçün xarakterik olan açıq və parlaq rənglər bu əsərdə də istifadə edilib. Yaşıl, sarı və açıq bənövşəyi tonların üstünlük təşkil etməsi yaz fəslinin təravətli atmosferini yaradır. Bu rəng harmoniyası Monenin bağ mənzərələrində və çiçək mövzulu tablolarında da geniş istifadə olunub. Mone təbiəti birbaşa müşahidə etməyə və açıq havada işləməyə üstünlük verirdi. "Yaz" əsəri də bu xüsusiyyəti aydın şəkildə göstərir. Bağ mühiti, çiçəklər və bitkilər Monenin digər bağ mənzərələrində - xüsusilə Jiverniy dövründə çəkdiyi əsərlərdə də geniş yer tutur. Monenin çoxsaylı landşaft əsərlərində geniş panoramik məkan təsvir olunur. Lakin "Yaz" əsərində kompozisiya daha yaxın planda qurulub. Tamaşaçı sanki bağın içində oturmuş kimi hiss edir. Bu xüsusiyyət əsərə daha intim və sakit atmosfer verir. Monenin bəzi tablolarında dramatik işıq və güclü rəng kontrastları müşahidə olunur. "Yaz" əsəri isə isə daha yumşaq və romantik atmosferə malikdir. Burada sakitlik, harmoniya və yazın təravəti əsas emosional təsiri formalaşdırır.
- Sizcə, bu rəsm bizə nə deyir?
- Əsərin süjeti sadə olsa da, Mone burada əsas diqqəti gündəlik həyat səhnəsinə deyil, təbiətdəki işıq və rəng dəyişmələrinin təsvirinə yönəldir. Yarpaqlar arasından süzülən günəş şüaları və onların fiqurun üzərinə düşən kölgələri tabloya xüsusi atmosfer qazandırır. Rəssam yaşıl, sarı və bənövşəyi rəng çalarlarından istifadə edərək yaz fəslinin yumşaq və təravətli mühitini canlandırıb. Kompozisiyada qadın fiquru təbiətin içində sanki onun bir hissəsi kimi təqdim olunur. Mone fiquru fonla kəskin şəkildə ayırmır, əksinə, rəng və işıq keçidləri vasitəsilə insan və təbiət arasında vizual harmoniya yaradır. Ağ rəngli geyim isə yaşıl fon üzərində güclü kontrast yaradaraq tamaşaçının diqqətini fiqura yönəldir. "Yaz" əsəri də bu baxımdan impressionizmin əsas xüsusiyyətlərini - işığın dəyişkənliyini, rəng harmoniyasını və gündəlik həyatın sadə gözəlliyini əks etdirən nümunələrdən biridir.
Aytac SAHƏD
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün ain.az saytını izləyin.
