ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin İran gəmisini ələ keçirməsindən sonra neft və təbii qaz qiymətləri kəskin yüksəlib. Bu hadisə Tehran tərəfindən gəmilərin atəşə tutulması və Hörmüz boğazında nəzarətin yenidən tətbiq olunduğu gərgin həftəsonuna təsadüf edib.
Brent markalı neftin qiyməti 7,9% artaraq, cümə günü Hörmüz boğazından gəmilərin hərəkətinin bərpası ilə bağlı açıqlamadan sonra yaranmış enişin böyük hissəsini kompensasiya edib. Avropada qazın qiyməti isə 11% yüksəlib. Tehran nəzarət-buraxılış məntəqəsini bağlayıb. Şənbə günü bu vəziyyət yenidən təkrarlanıb, çünki ABŞ-nin İranla əlaqəli gəmilərə tətbiq etdiyi blokadanın çərşənbə axşamı başa çatan atəşkəs razılaşmasını pozduğu bildirilib.
Prezident Donald Tramp bildirib ki, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Oman körfəzində dayanmaq barədə xəbərdarlıqlara məhəl qoymayan və Hörmüz boğazına doğru hərəkət edən gəmiyə atəş açaraq onu ələ keçirib. Bu, bir həftə davam edən blokada dövründə ilk böyük insident olub. Hadisə İslamabadda mümkün sülh danışıqları ilə bağlı fikir mübadiləsindən bir neçə saat sonra baş verib. Tramp razılaşma üçün şans gördüyünü bildirib, İran tərəfi isə razılaşma üçün “aydın perspektivlərin” olmadığını qeyd edib.
Ağ Evin nümayəndəsinin sözlərinə görə, vitse-prezident Cey Di Vens, xüsusi elçi Stiv Uitkoff və prezidentin kürəkəni Cared Kuşner bazar ertəsi axşamı çərşənbə axşamı keçiriləcək danışıqlar üçün İslamabada yola düşəcəklər. İran dövlət televiziyası isə ölkənin danışıqlar qrupunun üzvünə istinadən belə bir görüşdə iştirak planlarını təkzib edib.
Hörmüz boğazı ətrafındakı qarşıdurma — fevralın sonunda ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsindən əvvəl dünya üzrə neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz tədarükünün təxminən beşdə birinin keçdiyi bu marşrut — qlobal enerji böhranını daha da dərinləşdirmək və dünya iqtisadi artımına təzyiq göstərmək riski yaradır. Bu su yolu həm də İranın nüvə potensialı və İsrailin Livana davam edən müdaxiləsi kimi digər həll olunmamış məsələlər fonunda əhəmiyyətini qoruyur.
“Bloomberg” tərəfindən toplanmış məlumatlara görə, bazar günü vəziyyətinə əsasən Hörmüz boğazından ən azı 13 neft tankeri keçib. Şənbə günü isə ən azı 13 tanker boğazı tərk etmək cəhdindən imtina edərək yenidən Fars körfəzinə qayıdıb.
Bu qarşıdurma təklif inflyasiya təzyiqlərini artıraraq qlobal iqtisadi artıma mənfi təsir göstərib. Bu həftə müxtəlif ölkələrdə işgüzar fəallıq sorğuları müharibənin nəticələrinin stagflyasiya risklərini artırıb-artırmadığını göstərə bilər.
“Hörmüz boğazı ətrafında yanacaq axınları məhdud qaldığı müddətdə qiymətlər kağız üzərindəki etalon göstəricilərdən deyil, fiziki bazardan asılı olacaq və real yanacaq xərcləri böyük ehtimalla davamlı artım təzyiqi altında qalacaq”, — “Westpac Banking Corp.”un xammal və karbon emissiyaları üzrə tədqiqat şöbəsinin rəhbəri Robert Renni bildirib.
