13-cü Ümumdünya Şəhərsalma Forumu WUF13-ün dördüncü günü Bakı şəhərində keçirilən müzakirələr urbanizasiya proseslərinin qlobal miqyasda hansı istiqamətə doğru dəyişdiyini nümayiş etdirdi. Gün ərzində aparılan sessiyalar həm tematik, həm də konseptual baxımdan əvvəlki günlərdə qoyulan məsələləri daha dərin təhlil etməyə imkan verdi. Xüsusilə UN‑Habitat tərəfindən vurğulanan əsas xətt bu günün müzakirələrinin mərkəzində dayanırdı. Dördüncü günün məzmununu bütövlükdə mənzil böhranının yeni reallıqları, qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrinin transformasiyası, iqlimlə bağlı risklərin urbanizasiya siyasətlərinə təsiri və qlobal əməkdaşlıq formatlarının yenilənməsi formalaşdırdı.
Günün ən əhatəli sessiyalarından biri qeyri-formal yaşayış sahələrinin transformasiyası mövzusunda idi. Bu məsələ təkcə inkişaf etməkdə olan ölkələrin deyil, yüksək urbanizasiya templəri yaşayan bir çox dövlətin sosial gündəminin əsas maddələrindən biridir. Müzakirələr göstərdi ki, qeyri-rəsmi məskənlərin sadəcə fiziki infrastrukturla yenilənməsi kifayət deyil; burada sosial münasibətlər, iqtisadi fəaliyyət imkanları və icma mədəniyyəti nəzərə alınmadan edilən hər bir intervensiya uğursuzluq riski daşıyır. Ekspertlər belə məkanların rəsmi şəhər strukturuna inteqrasiyasının yalnız infrastrukturu yaxşılaşdırmaqla yox, həm də icmaların sosial kapitalını qorumaqla mümkün ola biləcəyini bildirdilər. Bu yanaşma urbanizasiya nəzəriyyəsində “insan-mərkəzli şəhərsalma” modelinin önəminin artdığını təsdiqləyir.
Dördüncü günün digər əsas xətti iqlim dəyişikliyinin mənzil siyasətinə və şəhərlərin gələcək idarəçiliyinə təsiri idi. “İqlim–mənzil əlaqəsi” adlandırılan bu konsepsiya göstərir ki, ekstremal hava hadisələrinin artması, temperatur yüksəlişləri, su qıtlığı və daşqın risklərinin genişlənməsi artıq şəhərsalmanın periferik mövzusu deyil. Mövzu ekspertləri vurğuladı ki, iqlim riskləri daha çox yoxsul icmaları, qeyri-rəsmi məskənləri və sosial cəhətdən həssas qrupları zərbə altında qoyur və məhz buna görə də iqlim adaptasiyası ilə sosial siyasət paralel şəkildə düşünülməlidir. Müasir şəhərlərin davamlılığı yalnız texnoloji innovasiyalar və yaşıl enerji ilə təmin edilmir; sosial bərabərlik və risklərə qarşı bərabər müdafiə imkanları bu prosesin ayrılmaz hissəsidir.
Günün diqqət çəkən istiqamətlərindən biri həm də qlobal əməkdaşlıq modellərinin yenilənməsi ilə bağlı idi. Müzakirələrdə vurğulanırdı ki, urbanizasiya problemləri artıq yalnız dövlətlərin daxili məsələ sahəsi deyil, qlobal miqyasda paylaşılmalı olan bir məsuliyyətdir. Xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələr urban inkişafının maliyyələşməsi, texnoloji dəstəyi və institusional biliklərə çıxış baxımından bir çox çətinliklərlə üzləşir. Bu baxımdan forum çərçivəsində aparılan dialoqların əsas ideyası “lokal problemlərin qlobal həll mexanizmləri ilə əlaqələndirilməsi” konsepsiyası idi. Qlobal Cənub ölkələrinin nümayəndələri öz reallıqlarını daha yaxşı əks etdirən, Qərb mərkəzli yanaşmaların avtomatik tətbiqinə əsaslanmayan yeni planlaşdırma modellərinə ehtiyac olduğunu xüsusi vurğuladılar.
Dördüncü gün həmçinin innovativ təşəbbüslərin təqdimatı ilə yadda qaldı. Forum çərçivəsində təsis edilən Baku Urban Award təşəbbüsü yeni şəhərsalma həlləri və davamlı urban mühitinə töhfə verən layihələri beynəlxalq səviyyədə qiymətləndirməyi hədəfləyir. Bu addım Bakının qlobal urban diskursunda artan rolunu və regional mərkəz kimi formalaşmasını göstərir. Azərbaycan tərəfi azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən şəhərsalma layihələrini də forumda geniş təqdim etməklə post-konflikt urbanizasiya modelinin dünyada yeni nümunəsi ola biləcəyini irəli sürdü.
Günün ümumi mənzərəsi göstərdi ki, WUF13 urbanizasiya məsələsinə yalnız texniki proses kimi deyil, sosial ədalət, iqtisadi inkişaf, ekoloji təhlükəsizlik və insan hüquqlarını birləşdirən kompleks sistem kimi yanaşır. Dördüncü günün müzakirələri xüsusilə vurğuladı ki, şəhərlərin gələcəyi üçün ən böyük çağırış yalnız daha çox bina tikmək deyil, daha ədalətli, bərabər hüquqlu və davamlı şəhər həyatını təmin edən sistemlər qurmaqdır. Məhz bu səbəbdən forumun əsas mesajı budur: urbanizasiya yalnız fiziki məkanların dəyişməsi deyil, insanların həyat keyfiyyətinin yenidən qurulması prosesidir.
