Tanınmış vəkil Roman Qaraşov ölüm haqqında şəhadətnamə almaq üçün tələblər, həmçinin gecikmiş ölüm haqqında şəhadətnamə ilə bağlı prosedur qaydaları barədə suallara cavab verib.
Vəkil Pravda.az-a müsahibəsində deyib ki, ölüm faktının dövlət qeydiyyatına alınması və ölüm haqqında şəhadətnamənin verilməsi Azərbaycan Respublikasının ailə, mülki və mülki prosessual qanunvericiliyi, habelə vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatına dair normativ hüquqi aktlarla tənzimlənən hüquqi prosedurdur.
R.Qaraşov bildirib ki, ölüm faktı baş verdikdə və ya meyit aşkar edildikdə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş müddətdə bu barədə müvafiq qeydiyyat orqanına məlumat verilməli və ölüm haqqında akt qeydinin aparılması üçün zəruri sənədlər təqdim olunmalıdır: “Müvafiq qaydalara əsasən, ölüm haqqında akt qeydinin aparılması qeydiyyat şöbələri, ASAN Xidmət mərkəzləri vasitəsilə, habelə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hallarda yerli icra hakimiyyəti nümayəndəlikləri tərəfindən həyata keçirilir. Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatı qaydalarında ölümün dövlət qeydiyyatı və müddət ötürüldükdən sonra ölümün qeydə alınması xüsusi qaydada tənzimlənir. Ümumi qaydaya görə, ölüm faktının vaxtında qeydə alınması üçün müraciət edən şəxs öz şəxsiyyətini təsdiq edən sənədi, vəfat etmiş şəxsin şəxsiyyətini təsdiq edən sənədi, həmin şəxs hərbi vəzifəli olduqda hərbi biletini, eləcə də ölüm faktını təsdiq edən tibbi sənədi - tibb müəssisəsi, poliklinika, ambulatoriya və ya qanunla səlahiyyətli tibb işçisi tərəfindən verilmiş ölüm haqqında tibbi şəhadətnaməni təqdim etməlidir. Ölüm faktının qanunla müəyyən olunmuş müddətdə qeydə alınması və ölüm haqqında ilkin şəhadətnamənin verilməsi, bir qayda olaraq, dövlət rüsumu tutulmadan həyata keçirilir”.
Vəkil gecikmiş ölüm haqqında şəhadətnamə barədə qaydaları da izah edib: “Ölüm hadisəsinin baş verməsindən uzun müddət, məsələn, 3-4 il keçibsə və həmin müddət ərzində ölüm haqqında vətəndaşlıq vəziyyəti aktı dövlət qeydiyyatına alınmayıbsa, bu halda məsələ adi inzibati qeydiyyat proseduru çərçivəsində həll edilə bilməyə bilər. Belə vəziyyətdə ölüm faktının hüquqi cəhətdən təsdiqi, bir qayda olaraq, məhkəmə qaydasında mümkündür. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinə əsasən, hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsi xüsusi icraat qaydasında məhkəmələr tərəfindən araşdırılan işlər kateqoriyasına daxildir. Bu səbəbdən, ölüm faktı vaxtında qeydə alınmadığı halda maraqlı şəxs ilk növbədə müvafiq qeydiyyat orqanına - ASAN Xidmət mərkəzinə, qeydiyyat şöbəsinə və ya səlahiyyətli yerli orqana müraciət etməli, ölüm haqqında şəhadətnamənin verilməsini və ya ölüm faktının dövlət qeydiyyatına alınmasını xahiş etməlidir. Qeydiyyat orqanı təqdim olunmuş sənədlər əsasında ölüm faktını qeydə almağı mümkün hesab etmirsə, bu barədə yazılı imtina məktubu alınmalıdır. Həmin imtina məktubunun əldə edilməsi mühüm prosessual əhəmiyyət daşıyır, çünki məhkəməyə müraciət zamanı ölüm haqqında şəhadətnamənin məhkəmədənkənar, inzibati qaydada alınmasının mümkün olmadığı məhz bu sənədlə təsdiq olunur. Bundan sonra maraqlı şəxs öz qeydiyyatda olduğu yer üzrə müvafiq rayon və ya şəhər məhkəməsinə hüquqi əhəmiyyəti olan faktın — ölüm faktının müəyyən edilməsi barədə xüsusi icraat qaydasında ərizə ilə müraciət etməlidir. Bu müraciət mahiyyət etibarilə iddia ərizəsi deyil, qarşı tərəfə yönəlmiş mübahisəli tələb xarakteri daşımayan xüsusi icraat ərizəsidir. Ərizədə ölüm faktının nə vaxt, harada və hansı şəraitdə baş verdiyi, həmin faktın indiyədək hansı səbəbdən dövlət qeydiyyatına alınmadığı, habelə ölüm faktının müəyyən edilməsinin ərizəçi üçün hansı hüquqi nəticələr doğuracağı ətraflı göstərilməlidir. Belə hüquqi nəticələrə, məsələn, vərəsəlik hüquqlarının rəsmiləşdirilməsi, miras əmlakın bölüşdürülməsi, sosial ödənişlərin və ya müavinətlərin alınması, ailə-hüquq münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsi, mülkiyyət hüquqlarının bərpası və digər hüquqi əhəmiyyətli hallar aid edilə bilər”.
Vəkil qeyd edib ki, məhkəməyə təqdim olunacaq sənədlər paketi mümkün qədər tam və ardıcıl şəkildə hazırlanmalıdır: “Ərizəyə bir qayda olaraq, ərizəçinin şəxsiyyətini təsdiq edən sənədin surəti, vəfat etmiş şəxslə qohumluq əlaqəsini təsdiq edən sənədlər - doğum haqqında şəhadətnamə, nikah haqqında şəhadətnamə və digər müvafiq sənədlər, ölüm faktına dair mövcud tibbi arayış və ya tibbi sənəd, dəfn olunma faktını təsdiq edən qəbiristanlıq arayışı, bələdiyyə və ya yerli icra hakimiyyəti nümayəndəliyindən alınmış arayış, habelə qeydiyyat orqanının ölüm faktını qeydə almaqdan və ya ölüm haqqında şəhadətnamə verməkdən imtina məktubu əlavə edilməlidir. Bundan əlavə, dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq edən sənəd də ərizəyə qoşulmalıdır. Əgər ölüm faktını təsdiq edən rəsmi sənədlərin hamısını əldə etmək mümkün deyilsə, ərizəçi əlavə sübut vasitələrindən istifadə edə bilər. Bu sübutlara dəfn mərasimində iştirak etmiş qohumların, qonşuların, din xadimlərinin və ya digər şəxslərin yazılı izahatları, fotoşəkillər, dəfn xərclərinə dair qəbzlər, qəbir yeri barədə sənədlər, yaşayış yeri üzrə arayışlar və digər əlaqəli materiallar aid edilə bilər. Zərurət olduqda həmin şəxslərin məhkəmədə şahid qismində dindirilməsi barədə vəsatət də qaldırıla bilər. Məhkəmə təqdim olunmuş sübutları araşdırdıqdan sonra ölüm faktının müəyyən edilməsi barədə qətnamə qəbul edərsə və həmin qətnamə qanuni qüvvəyə minərsə, ərizəçi artıq həmin məhkəmə qətnaməsi əsasında müvafiq qeydiyyat orqanına müraciət edə bilər. Bu mərhələdə ölüm haqqında akt qeydi aparılır və bundan sonra ölüm haqqında rəsmi şəhadətnamə verilir. Beləliklə, uzun müddət ərzində qeydə alınmamış ölüm faktının rəsmiləşdirilməsi üçün məhkəmə qətnaməsi qeydiyyat orqanı qarşısında hüquqi əsas rolunu oynayır”.
Aytəkin Qardaşova
