Avropa ağcaqanadların yayılma arealının genişlənməsi səbəbindən Çikunqunya virusunun qaynar nöqtəsinə çevrilə bilər.
İqlim dəyişikliyi səbəbindən çikunqunya virusu Avropaya yayıla bilər.
Medicina.az xəbər verir ki, yeni bir araşdırmaya görə, qlobal istiləşmə ağcaqanadların yayılma arealını genişləndirə və dünyada çikunqunya infeksiyası riskini artıracaq.
Çində alimlər tərəfindən aparılan bir araşdırma, hazırda 139 ölkə və bölgənin ağcaqanadların yoluxduğu virus xəstəliyi olan çikunqunya üçün risk altında olduğunu müəyyən etdi. Bu, planetin quru ərazisinin 21,3%-ni təşkil edir.
"Lakin, biz göstəririk ki, iqlim modellərinə görə, virus daha şimala, mülayim enliklərə, xüsusən də şimal-şərqi Şimali Amerikaya, Mərkəzi Avropaya və Şərqi Asiyaya yayılacaq", - deyə tədqiqatın müəllifi Dr. Ye Xu bildirib.
İqlim ağcaqanad davranışına necə təsir edir?
Çikunqunya bu günə qədər əsasən tropiklərdəki insan məskunlaşmalarında inkişaf edən sarı qızdırmanın vektoru olan Aedes ağcaqanadından ötürülüb.
2005-2006-cı illərdə Hind okeanı adalarında baş verən çikunqunya epidemiyası zamanı elm adamları onun başqa bir ağcaqanad növü olan Asiya pələng ağcaqanadına uyğunlaşma qabiliyyətini artıran bir virus mutasiyası aşkar ediblər.
"Bu növ sarı qızdırma daşıyan ağcaqanaddan daha yaxşı soyuq havaya dözdüyü üçün istiləşmə onun əvvəllər çox soyuq olan ərazilərdə (asanlıqla) özünü möhkəmləndirməsinə imkan verə bilər", - deyə tədqiqatın həmmüəllifi Dr. Yan Vu izah edib.
"Uyğun ağcaqanad növləri yeni bir ərazidə məskunlaşdıqda, çikunqunyanın yerli yoluxma ehtimalı artır".
Alimlər həmçinin daha yüksək temperaturun ağcaqanadda virusun inkişafını sürətləndirdiyini aşkar ediblər. 18 ilə 28°C arasındakı temperaturda virus təxminən dörd-beş dəfə daha sürətli yoluxma mərhələsinə çatır və bu da epidemiya riskini artırır.
Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, Çikunqunya qlobal ictimai səhiyyə təhdidinə çevrilib. 114 ölkədə yerli yoluxma qeydə alınıb və dünya əhalisinin dörddə üçündən çoxu risk altındadır.
Xəstəlikdən ölüm nisbəti çox yüksək deyil, hər min nəfərə təxminən 1,3 ölüm düşür və bu da illik təxminən 284.000 əlilliklə tənzimlənmiş ömür ili (DALY) itirilməsinə səbəb olur .
İnfeksiyanın gələcəkdə yayılma ehtimalını qiymətləndirmək üçün alimlər çikunqunya virusunun və iki ağcaqanad vektor növünün tələblərini dünya miqyasında mövcudluğunun on minlərlə coğrafi istinad qeydlərinə əsaslanaraq modelləşdirdilər.
Xəstəliyin yayılmasının dəqiq miqyası seçilmiş iqlim ssenarisindən asılı olsa da, şimali Mərkəzi Avropa, şimal-şərqi Şimali Amerika və şərqi Asiya bütün modellərdə gələcək qaynar nöqtələr kimi ardıcıl olaraq ortaya çıxır.
Avropa və Şimali Amerikada virus hələ endemik hesab edilmir; orada bildirilən hallar tropik və subtropik bölgələrdən gələn səyahətçilərlə əlaqəlidir.
Alimlər çikunqunya epidemiyalarının coğrafi əhatə dairəsinin və potensial intensivliyinin əsasən onun vektorları - virusu daşıyan ağcaqanadlar tərəfindən müəyyən edildiyi qənaətinə gəliblər.
Aygün Musayeva
