Dotkom dövrünün ulduzları geri qayıdır: Dell, Nokia, Lenovo, Micron, Intel, Texas Instruments və Cisco 2026-cı ildə orta hesabla 158% bahalaşıb və ümumilikdə bazar kapitallaşmasına 1.7 trilyon dollar əlavə edib. Bunlar 1990-cı illərdə parlayan, dotkom köpüyünün partlamasından sonra kəskin ucuzlaşan və onilliklər boyu kölgədə qalan şirkətlərdir. Bu dəfə katalizator süni intellekt infrastrukturuna xərclərin artmasıdır. Bu bum serverlərdən və yaddaş çiplərindən tutmuş şəbəkə avadanlığına və digər “dəmir” həllərə qədər hər şeyə partlayış xarakterli tələb yaradıb.
“Təxminən altı ay əvvəl anlamağa başladıq ki, süni intellekt infrastrukturunun qurulması ən açıq benefisiarların hüdudlarından xeyli kənara çıxır. Xüsusilə son bir neçə ildə gücləri demək olar artırılmayan ‘darıxdırıcı’ aparat təminatı sahəsində ciddi qıtlıq yaranıb”, — Neuberger Berman-ın idarəedicisi Yan Tau Bun deyir.
Bir neçə hekayəDell cümə günü bir gün ərzində 33% bahalaşıb. Bu, şirkət tarixində ən böyük gündəlik artımdır. Sıçrayış güclü hesabatdan sonra baş verib: hesabat Dell-in süni intellekt serverlərinə tələbin kəskin artdığını göstərib. Dell 1990-cı illərin sonunda ardıcıl üç il ərzində 200%-dən çox bahalaşmışdı. Lakin dotkom böhranından sonra şirkət dəyərinin 80%-dən çoxunu itirdi, 2013-cü ildə isə ümumiyyətlə birjadan çıxdı. O, yalnız 2018-ci ildə yenidən açıq bazara qayıtdı. Hazırda şirkətin dəyəri 2000-ci ilin martındakı pik göstəricisini — 273 milyard dolları — 125 milyard dollar üstələyir.
Çinin Lenovo şirkəti 2005-ci ildə IBM-in fərdi kompüterlər bölməsini satın alaraq məşhur ThinkPad xəttinə hüquqları əldə etdi. Bu, onun dünyanın ən böyük fərdi kompüter istehsalçısına çevrilməsi üçün baza yaratdı. Baxmayaraq ki, fərdi kompüter bazarı uzun illərdir təzyiq altındadır, Lenovo-nun süni intellekt məhsulları və servislərinə stavkası şirkətin son bir ildə gəlirlərini 20% artırmasına kömək edib. Hazırda bu seqment şirkətin satışlarının demək olar 40%-ni təşkil edir. Lenovo səhmləri mayda 105% bahalaşaraq tarixi maksimumu yeniləyib, ilin əvvəlindən isə 159% artaraq Hang Seng indeksində ən yaxşı nəticə göstərən səhm olub.
Nokia 2000-ci illərdə iki zərbə aldı: əvvəlcə telekommunikasiya bumundan sonra tənəzzül, daha sonra isə smartfonlar səbəbindən mobil telefon biznesinin dağılması. Pik dövrdə Nokia təxminən 300 milyard avro dəyərində idi, lakin 2012-ci ilə qədər səhmləri dəyərinin 98%-ni itirdi. 2014-cü ildə mobil biznesini Microsoft-a satdıqdan sonra Nokia özünü telekommunikasiya avadanlığı təchizatçısı kimi yenidən qurdu və bu qərar yanlış olmadı. Kotirovkaların artımına yeni impulsu 2025-ci ildə Infinera-nın alınması verdi. Bu, süni intellekt data mərkəzləri səbəbindən tələbin nəhəng sürətlə artdığı optik şəbəkələr üzrə ixtisaslaşan ABŞ şirkətidir. Nokia səhmləri ilin əvvəlindən 124% bahalaşıb, lakin hələ də tarixi maksimumundan təxminən 80% aşağı səviyyədə ticarət olunur.
Bu niyə vacibdir?Süni intellekt bumu artıq yalnız Nvidia və bir neçə hiperskeyler haqqında hekayə deyil. Dotkom böhranını və illərlə davam edən unudulma dövrünü geridə qoyan şirkətlər doğru zamanda doğru yerdə olublar. Onlar tədarük zəncirinin bütün mərhələlərinə yayılan infrastruktur xərclərinin artımından qazanırlar.
İnvestorlar üçün bu o deməkdir ki, süni intellektə yatırım artıq yalnız yüksək multiplikatorlarla ticarət olunan bahalı səhmlərlə məhdudlaşmır. Aydın artım drayverlərinə malik cəlbedici şirkətləri tapmaq daha asanlaşıb.
