Bakı. Trend:
COP29-a ev sahibliyi edən ölkə kimi Azərbaycanın metantullantıları ilə mübarizədə dünyaya kömək etmək üçün böyükimkanları var.
Bu barədə Trend-əözəl müsahibəsində Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının 10-cuiclasında iştirak etmək üçün Bakıya gələn ABŞ-ın Enerji ResurslarıBürosunun dövlət katibinin köməkçisinin müavini Kimberli Harrinqtondeyib.
"Burada olmaq çox xoşdur. Bu, mənim Azərbaycana ilk səfərimdir.Mən sizə Enerji Ehtiyatları Bürosunun fəaliyyəti və bu nazirləringörüşündə iştirak etmək səbəbindən bir qədər danışmaq istəyirəm.Enerji Resursları Bürosu Dövlət Departamenti üçün enerjitəhlükəsizliyi, dekarbonizasiya və enerjiyə çıxış arasında əlaqərolunu oynayır. Bürosumuzun yaradılmasına zəmin yaradan, təşviqetdiyimiz ilk layihələrimizdən biri Cənub Qaz Dəhlizi oldu. Bizhəmişə deyirik ki, Azərbaycan büromuzun DNT-sində var və bu,doğrudur. Bu nazirlər görüşü və COP29 iki əsas məqsədə xidmət edir.ABŞ hökuməti on ildən artıqdır ki, Cənub Qaz Dəhlizinindəstəklənməsində, və təbii ki, onun 2020-ci ildə tam istismaraverilməsinin son mərhələləri ərzində oynadığı rolla fəxr edir", -deyə o bildirib.
K.Harrinqton qeyd edib ki, o, Səngəçalda olub və bir sıra rəsmişəxslər, o cümlədən ABŞ hökumətinin nümayəndəsi tərəfindənimzalanmış boru kəmərini görüb:
"Bu onu göstərir ki, büromuzun uzunmüddətli məqsədi regiondaenerji təhlükəsizliyini gücləndirməkdir. Və bunun əsl mənasımarşrutların şaxələndirilməsi və girişin şaxələndirilməsidir ki,heç bir ölkə bir enerji mənbəyindən həddən artıq asılı olmasın.Avropa tamamilə haqlı olaraq Rusiya neftindən və Rusiya qazındanuzaqlaşmaq üçün bəzi mühüm məqsədlər güdür. Əslində, onun əsasməqsədlərindən biri 2027-ci ilə qədər Rusiya qazından tamamiləimtina etməkdir. Resursların müxtəlifliyi nə qədər çox olarsa,onlar bu məqsədə çatmağa bir o qədər kömək edə bilər və biz CənubQaz Dəhlizini bunun bir hissəsi kimi görürük. Düşünürəm ki,Avropanın bu məqsədə çatmaq üçün hələ çox işi var. Bizim Cənub QazDəhlizi ilə bağlı məqsədlərimiz on il əvvəl tərəfdaşlarımız vəmüttəfiqlərimiz üçün enerji resurslarının şaxələndirilməsi üçünofis yaradılan zaman olduğu kimidir".
Cənub Qaz Dəhlizinin genişləndirilməsi
K.Harrinqton qeyd edib ki, ABŞ şübhəsiz ki, Cənub Qaz Dəhliziningenişləndirilməsini və Azərbaycanla Aİ arasında qaz ixracını ikiqatartırmaq sazişini dəstəkləyir.
"ABŞ Cənub Qaz Dəhlizinə bu məqsədə çatmaq üçün əsas olaninfrastruktur kimi baxır. Avropanın enerji təhlükəsizliyini yalnızdiversifikasiya və Cənub Qaz Dəhlizi kimi təkmilləşdirilmişmarşrutların sayının artırılması ilə gücləndirmək olar. Biz əminolmaq istəyirik ki, enerji tərəfdaşlarımıza və müttəfiqlərimizəqarşı silah kimi istifadə olunmasın. Biz bunu artıq görmüşük. Sonzamanlar Avropada daha çox interkonnektorlar, o cümlədənYunanıstan-Bolqarıstan interkonnektoru ortaya çıxıb ki, onunvasitəsilə Azərbaycan qazı tədarük edilir. Azərbaycan qazı nə qədərçox Avropa ölkəsinə çatsa, bir o qədər yaxşıdır. Bu interkonnektorRusiyanın əvvəllər demək olar ki, inhisarda olduğu müəyyən birərazidə fəaliyyət göstərir. Biz bu səyləri dəstəkləməyə davamedəcəyik və düşünürük ki, Azərbaycan qazının tədarük coğrafiyasınıngenişlənməsi bir çox ölkələr üçün vəziyyəti dəyişəcək", - deyə obildirib.
Yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq
K.Harrinqton qeyd edib ki, ABŞ Azərbaycanda günəş və küləkenerjisi sahəsində böyük potensial görür.
"Dünən Xəzərin sahilində dayanıb küləyi hiss etdim. Bərpa olunanenerjidən istifadənin təkcə dekarbonizasiya məqsədlərimiz üçün birçox üstülük malik deyi, həm də xaricə ixrac üçün yerli olaraqistifadə edilə bilən molekulları azad edir. Bərpa olunan enerji vəbərpa olunan enerjinin inkişafının dəstəklənməsi gördüyümüz işlərinəsasını təşkil edir.
Artıq bir neçə gündür ki, Bakıdayam, ona görə də bu məqsədlərinbəzilərini rəsmilərlə müzakirə etmək imkanım oldu. MənimAzərbaycanın energetika naziri Pərviz Şahbazovla görüşüm olub. Bizyaşıl enerji dəhlizi konsepsiyasından danışdıq. Biz daha çoxöyrənməkdə və bu iddialı planları necə dəstəkləyə biləcəyimizigörməkdə tamamilə maraqlıyıq. Azərbaycan artıq kifayət qədər təsiredici böyük infrastruktur layihələrini həyata keçirib -Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Cənub Qaz Dəhlizi. Daha bir böyük yaşıl enerjidəhlizinin yaradılması asan olmayacaq. Deməliyəm ki, bu layihələrihəyata keçirmək asan olmayacaq, amma bu şübhəlilərin haqsızolduğunu sübut edə bilsə də, bunu Azərbaycan edə bilər, çünkiAzərbaycan bunu keçmişdə edib", - deyə o əlavə edib.
K.Harrinqton qeyd edib ki, ABŞ Azərbaycanla bərpa olunan enerjimənbələri sahəsində əməkdaşlığı genişləndirməyə ümid edir
"ABŞ-da Bayden administrasiyası altında təmiz enerji və bərpaolunan enerjinin qəbulunu inkişaf etdirmək üçün çox vacib addımlaratdıq. Bunlara İkitərəfli İnfrastruktur Qanunu, İnflyasiyaya QarşıMübarizə Qanunu, Çiplər və Elm Qanunu. Bu, həqiqətən də BirləşmişŞtatlarda təmiz enerji tədqiqatı və inkişafının əsasını təşkiledir. Nazir Şahbazov bu yaxınlarda Koloradoda Milli Bərpa OlunanEnerji Laboratoriyalarına baş çəkmək və Departamentdəkitərəfdaşlarımızla bərpa olunan enerji sahəsində əməkdaşlığımızıngenişləndirilməsi yollarını müzakirə etmək imkanı əldə edib.Beləliklə, Azərbaycan daha çox bərpa olunan enerji mənbələrinitətbiq etdikcə, nəticənin Azərbaycan vətəndaşlarına və onunhüdudlarından kənara elektrik enerjisini çatdırmasını təmin etməküçün tərəfdaşlığa hazırıq.
Bu yaxınlarda BƏƏ-nin COP28-ə, Azərbaycanın isə COP29-a evsahibliyi etmək ərəfəsində olduğunu nəzərə alsaq, “Təmiz Enerjiİnkişafının Sürətləndirilməsi üzrə Tərəfdaşlıq” çərçivəsindəəməkdaşlıq mümkündür. Bu format 2022-ci ildə yaradılmışdır və onunməqsədi 2035-ci ilə qədər bütün dünyada yaşıl enerjiyə 100 milyarddollar investisiya və təmiz enerji layihələrinə dəstək verməkdir",- deyə o bildirib.
K.Harrinqton hesab edir ki, BƏƏ-də yerləşən "Masdar" şirkəti ilətərəfdaşlıq və onun Azərbaycanda bərpa olunan enerji bazarındaməqsədyönlü fəaliyyəti nəzərə alınmaqla, ABŞ, Azərbaycan və BƏƏarasında bu sahədə üçtərəfli əməkdaşlıq çoxlu imkanlar açır.
COP29 üçün gözləntilər
"İlk növbədə, mən Azərbaycanı COP-a ev sahibliyi etdiyinə görətəbrik etmək istəyirəm. Bu, olduqca mühüm konfransdır, çünki bizdünyada iqlim böhranından ciddi şəkildə təsirlənməyə davam edirikvə hər il daha çox ekstremal hava hadisələrinin baş verdiyinigörürük. Bu konfrans inanılmaz dərəcədə vacibdir, çünki biz iqlimigələcək nəsillər üçün qoruyub saxlamağa çalışırıq. Mən deyərdim ki,COP29-un əsas prioritetlərindən biri COP28-də əldə edilmiştərəqqinin qorunmasıdır. Konfrans iştirakçıları xüsusilə vacib olanbir sıra öhdəliklər götürdülər - 2030-cu ilə qədər bərpa olunanenerjidən istifadəni üç dəfə, 2030-cu ilə qədər enerjisəmərəliliyini isə iki dəfə artırmaq. Və təbii ki, liderləringələcəkdə qalıq yanacağından tamamilə imtina etməsi öhdəliyiniüzərinə götürdəkləri ilk konfrans oldu.
Beləliklə, 1,5 dərəcə hədəfi əldə etmək üçün hələ çox işgörməliyik. COP28 bizi buna bir addım da yaxınlaşdırır. Onu dadeyərdim ki, COP 29-a ev sahibliyi edən ölkə kimi Azərbaycanınmetan tullantıları ilə mübarizədə dünyaya kömək etmək üçün böyükimkanları var", - deyə o bildirib.
K.Harrinqton əlavə edib ki, metan iqlim dəyişikliyinə təkanverir:
"CO2-dən 80 faiz daha səmərəlidir. Onun iqlim dəyişikliyinətəsiri həqiqətən əhəmiyyətlidir. Bununla belə, metan CO2 qədəratmosferdə qalmır. Həqiqətən də 1,5 dərəcə hədəfi saxlamağaçalışmaq şansı var. Təbii ki, metan təkcə neft-qaz sektorundandeyil, digər sektorlardan da gəlir. Bununla belə, metantullantılarının azaldılmasına gəldikdə, buna nail olmaq üçün ənasan yer neft-qaz sektorudur. Çünki reallıqda metan tullantılarıbir çox cəhətdən israf edilmiş resursdur. Bu təbii qazdır, yaməşəldə yandırma, ya da qaçaq emissiyalar vasitəsilə havayaburaxılan bir mənbədir. Doğrudan da, bu, israf edilmiş iqtisadiresursdur".
Harrinqton metan tullantılarının azaldılması üçün bp və SOCARtərəfindən Səngəçalda böyük səylər göstərildiyini qeyd edib:
"Bu konfrans zamanı bu cür işlərin digər neft və qaz hasil edənölkələrə nümayiş etdirilməsi vacibdir. Səngəçalda olarkənobyektlərin elektrikləşdirilməsi və son nəticədə bərpa olunanenerji mənbələrindən istifadə planları məni xüsusilə heyran etdi.Düşünürəm ki, Azərbaycan neft-qaz sektorundan metan emissiyalarınınazaldılmasında və neft-qaz sektorunun karbonsuzlaşdırılmasınınmaksimallaşdırılmasında böyük liderlik nümayiş etdirə bilər. Bu,enerji təhlükəsizliyi və dekarbonizasiyanın eyni zamanda necə əldəoluna biləcəyini göstərir. Düşünürəm ki, bir şeyi də qeyd etməkvacibdir: Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Azərbaycan və Braziliya olanÜçlüyün gözəl təşəbbüsü. Onlar üç COP-un səylərini birləşdirmək vəbu tədbirlərin heç birinin təcrid olunmuş şəkildə həyatakeçirilmədiyini dünyaya aydınlaşdırmaq üçün birlikdə çalışırlar.Onlar varisliyin təmin edilməsinin bir hissəsidir. Mən üç tərəfdaşölkənin birlikdə göstərdiyi bütün səyləri görməyi səbirsizlikləgözləyirəm. Hər kəs COP29-da iqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizəsahəsində maliyyə məsələsinə də güclü diqqət yetirəcəyinigözləyir.
İqlim dəyişikliyi ilə bağlı maliyyəni 100 milyard dollaraçatdırmaq planları var. Və hesab edirəm ki, Azərbaycanda bu məqsədənail olmaq, bütün dünyada iqlim fəaliyyətlərini genişləndirməkimkanı olacaq. Hesab edirəm ki, yaxın bir neçə ayda bizAzərbaycanın prioritetlərinin daha aydın şəkildə təqdimatınıgörəcəyik. Azərbaycanın bərpa olunan enerji və digər təşəbbüsləriirəli sürməyi planlaşdırdığını görmək bizi çox sevindirir".
X: @Lyaman_Zeyn
