Venesuela prezidenti Nikolas Maduro və həyat yoldaşı Siliya Floresin ABŞ ordusunun əməliyyatı ilə ölkələrindən qaçırılaraq Nyu-Yorka gətirilməsi beynəlxalq ictimaiyyətdə müzakirələrə səbəb olub.
Hafta.az yazır ki, hətta Donald Trampın tərəfdarları da buna etirazlarını bildirirlər.
"The Guardian" vəziyyəti qiymətləndirmək üçün beynəlxalq hüquq mütəxəssisləri ilə danışıb.
ABŞ-ın bu əməliyyatı qanunidirmi?
Böyük Britaniya qəzetinə danışan ekspertlər ABŞ-ın Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsini pozduğunu söyləyirlər.
1945-ci ildə İkinci Dünya Müharibəsi miqyasında başqa bir münaqişənin qarşısını almaq üçün qüvvəyə minən müqavilənin 2-ci maddəsinin 4-cü bəndində deyilir:
Bütün üzvlər beynəlxalq münasibətlərində hər hansı dövlətin ərazi bütövlüyünə və ya siyasi müstəqilliyinə qarşı və ya Birləşmiş Millətlər Təşkilatının məqsədlərinə zidd olan hər hansı şəkildə güc tətbiqindən və ya təhdid etməkdən çəkinməlidirlər.
Syerra-Leonedə müharibə cinayətləri ilə məşğul olan BMT tribunalına əvvəllər sədrlik etmiş Ceffri Robertson deyir: "ABŞ BMT Nizamnaməsini pozub. O, təcavüz cinayəti törədib. Nürnberq məhkəmələri bunu ən ağır cinayət kimi müəyyən edib".
Digər ekspertlər də ABŞ-ın bu əməliyyat üçün nə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsini əldə etdiyini, nə də özünümüdafiə məqsədilə hərəkət etdiyini qeyd edirlər.
Maduronu müvəqqəti olaraq əvəz edən Venesuela vitse-prezidenti Delsi Rodrigez də Venesuela Müdafiə Şurasının fövqəladə iclasına sədrlik edərkən beynəlxalq hüquqa diqqət çəkib.
ABŞ-ın BMT Nizamnaməsinin 1-ci və 2-ci maddələrini açıq şəkildə pozduğunu vurğulayan Rodrigez beynəlxalq ictimaiyyətə "Bu, rejim dəyişikliyi əməliyyatıdır" deyib.
ABŞ öz hərəkətlərini necə müdafiə edəcək?
Vaşinqton iddia edir ki, Maduronun rəhbərlik etdiyi "narkoterror şəbəkəsi"nin yaratdığı təhdidlərə qarşı özünü müdafiə edir.
Robertson bildirir ki, "Özünümüdafiə üçün həqiqətən də kiminsə sizə hücum etmək üzrə olduğuna dürüst inanmalısınız. Heç kim Venesuela ordusunun ABŞ-a hücum etmək üzrə olduğunu iddia etmir".
Digər ekspertlər deyirlər ki, narkotik qaçaqmalçılarının ABŞ-ın suverenliyini təhdid etdiyinə dair dəlillər təqdim edilməlidir.
ABŞ-a qarşı hansı sanksiyalar tətbiq edilə bilər?
BMT Təhlükəsizlik Şurası sülhü qorumaq üçün ticarət məhdudiyyətləri, silah embarqoları və səyahət qadağaları tətbiq edə bilər.
Lakin şuranın beş üzvü - ABŞ, Çin, Rusiya, Böyük Britaniya və Fransa - veto hüququna malikdir. Buna görə də, Vaşinqtonun mənalı sanksiyalarla üzləşməsi qeyri-mümkün görünür.
Robertson şərh edir: "Bu, BMT Təhlükəsizlik Şurasının dəyərsiz qurum olduğunu göstərir. Beynəlxalq hüququ pozan bir ölkə veto ilə sadəcə qınaqdan qaça bilər".
Bu, necə qlobal nümunə yarada bilər?
Ekspertlərin fikrincə, ABŞ Venesuelaya qarşı bu hərəkətə görə heç bir cəza ilə üzləşməsə, digər ölkələrin də beynəlxalq hüququ pozması təəccüblü olmaz.
Robertson vurğulayır ki, Tramp administrasiyasının Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsinə sakitləşdirmə siyasəti ilə yanaşmasının son addımı Çinin Tayvanı ələ keçirməsi üçün fürsət yaradıb.
Ekspertlər Üçüncü Dünya Müharibəsinin qarşısını almağa yönəlmiş bir qurum olan BMT Təhlükəsizlik Şurasının zəifləməsindən narahatlıqlarını ifadə edirlər.
Digər tərəfdən, ABŞ keçmişdə də oxşar tədbirlər görüb. 3 yanvar 1990-cı ildə Panamada xunta lideri Manuel Noryeqanı saxladıqdan sonra ABŞ o vaxtdan bəri heç bir Latın Amerikası ölkəsinə bu miqyasda birbaşa müdaxilə etməyib.
ABŞ-ın müttəfiqləri nə edəcəklər?
Böyük Britaniyanın Baş naziri Keir Starmer ölkəsinin bu əməliyyatda iştirak etmədiyini və beynəlxalq hüquqa riayət etməyin vacibliyini vurğulayıb.
Robertson həmçinin bildirir ki, London hökuməti ABŞ-ı bu addımına görə qınamalıdır.
NATO-nun digər üzvləri də hadisələri diqqətlə izləyir.
