Bakı, 7 yanvar, Leyla Muradzadə, AZƏRTAC
Görkəmli maarifçi və yazıçı Anempodist İvanoviç Sofronov - Alampa 1926-cı ildə Bakıda keçirilən Birinci Ümumittifaq Türkoloji Qurultayda iştirak edən Yakutiyadan olan nümayəndə heyətinin tərkibində aparıcı alimlər və ictimai xadimlərlə birlikdə iştirak edirdi. O, görkəmli etnoqraf və folklor kolleksiyaçısı Aleksey Yeliseyeviç Kulakovski ilə eyni bölgədən idi. Onlar uzaq qohum idilər.
Bu barədə yakutiyalı şair, publisist, tərcüməçi və tədqiqatçı Qavril Androsov AZƏRTAC-a verdiyi müsahibədə bildirib.
Tədqiqatçı əlavə edib: “Alampa 1886-cı ildə Boturuski ulusunun 1-ci Joxsoqon aymakında anadan olub. Yalnız kilsə məktəbində oxusa da, xalq müəllimi olan qardaşının köməyi sayəsində Alampa həmin dövrün Real məktəbinin tədris proqramını müstəqil şəkildə mənimsəyə bilib. O, çox oxuyub və necə deyərlər, özünü ziyalı və elmli bir insan kimi yetişdirib. Onun erudisiyası o qədər dərin idi ki, Moskva, Sankt-Peterburq və Kazan universitetlərini bitirən yakut ziyalılarının üzvləri etiraf edirdilər: yalnız mükəmməl nəzəri təmələ sahib olduqda Anempodist İvanoviçlə polemika aparmaq olar”.
Tədqiqatçı əlavə edib: “Alampa 1886-cı ildə Boturuski ulusunun 1-ci Joxsoqon aymakında anadan olub. Yalnız kilsə məktəbində oxusa da, xalq müəllimi olan qardaşının köməyi sayəsində Alampa həmin dövrün Real məktəbinin tədris proqramını müstəqil şəkildə mənimsəyə bilib. O, çox oxuyub və necə deyərlər, özünü ziyalı və elmli bir insan kimi yetişdirib. Onun erudisiyası o qədər dərin idi ki, Moskva, Sankt-Peterburq və Kazan universitetlərini bitirən yakut ziyalılarının üzvləri etiraf edirdilər: yalnız mükəmməl nəzəri təmələ sahib olduqda Anempodist İvanoviçlə polemika aparmaq olar”.
Alampa əmək fəaliyyətinə “Yakutski kray” qəzetinin yakut əlavəsi üçün yazıçı kimi başlayıb və daha sonra 1912-ci ildə nəşr olunan ilk yakut jurnalı – “Saxa Saxata” nəşrinin əməkdaşı olub. Onun pyesləri və şeirləri inqilabdan əvvəl də xalq arasında böyük populyarlıq qazanıb.
1917-ci ilin Fevral inqilabından sonra Sofronov savadlı yakut gənclərinin liderlərindən biri olub. O, “Saxa Omuk” və “Saxa Aimax” mədəni-maarif cəmiyyətlərinə rəhbərlik edib, yakut dilində ilk dövlət qəzeti “Mançarı”nın ilk redaktoru və “Çolbon” jurnalının təsisçisi və birinci redaktoru olub. “Çolbon” jurnalının əsasında Alampa Saxa xalqının müasir mədəniyyətini və incəsənətini yaradıb. Nəşr təkcə yazıçıları deyil, həm də yakut teatrı, musiqisi və dramaturgiyası haqqında məqalələr dərc edib. Qavril Androsov qeyd edir ki, əlamətdar hadisə Sofronovun şeirləri əsasında yakut bəstəkarı Adam Skryabin tərəfindən melodiya yazılması olub və o, həmçinin ilk yakut xorunu təşkil edib”.
Tədqiqatçının sözlərinə görə, Anempodist Sofronov həmin dövrdə mədəniyyət sahəsində mübahisəsiz ən qabaqcıl fiqur idi. “Alampanın nümayəndə heyətinə daxil edilməsi onun istedadına dərin hörmətin və Türk dünyasının aparıcı simaları ilə bərabər səviyyədə mədəni və teatr məsələlərini müzakirə etmək qabiliyyətinin tanınmasının əlaməti idi”, - deyə Q. Androsov sözlərini yekunlaşdırıb.
Şair 150-dən çox şeir yazıb və tənqidçilər onun yakut poeziyasına lirik bir not gətirdiyini vurğulayırlar. Onun bəzi əsərləri şedevrə çevrilib. Alampanın satirik əsərləri yakut nəsrinin ən gözəl nümunələrindəndir. Yazıçı 24 dekabr 1935-ci ildə vərəmdən vəfat edib. Ölümündən əvvəl bütün ədəbi əsərlərinin Yakutiya Yazıçılar Birliyinə bağışlanmasını vəsiyyət edən bir vəsiyyətnamə qoyub. Vəsiyyətnaməsində, həmçinin ədəbi irsindən əldə etdiyi gəlirdən onun adına daimi mükafatın təsis edilməsini və bu mükafatın yakut dilində ən yaxşı dramatik əsərin müəllifinə hər il verilməsini arzuladığını bildirib.
