ABŞ-ın Tufts Universitetinin alimləri süfrə şəkərinə dad baxımından demək olar ki, eyni olan, lakin sağlamlığa mənfi təsirləri xeyli az olan nadir bir şəkərin istehsalı üçün yeni üsul hazırlayıblar.
Söhbət “taqatoza” (tagatose) adlanan təbii şirinləşdiricidən gedir. Bu maddə az kalorili olması, qan şəkərinə minimal təsir göstərməsi, həmçinin ağız və bağırsaq sağlamlığı üçün potensial faydaları ilə şəkərə alternativ axtarışında ciddi dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.
Taqatoza nədir və harada rast gəlinir?
Taqatoza təbiətdə süd məhsullarında (xüsusilə isitmə və ya fermentasiya prosesləri zamanı), eləcə də alma, ananas və portağal kimi meyvələrdə çox az miqdarda mövcud olan şəkər növüdür. Meyvələrin tərkibindəki ümumi şəkərin cəmi 0,2 faizini təşkil etdiyi üçün onun birbaşa əldə edilməsi indiyədək olduqca çətin olub.
Bu səbəbdən taqatozanın istehsalı həm səmərəsiz, həm də baha başa gəlirdi. Lakin Tufts Universitetinin tədqiqatçıları bu problemi aradan qaldıran yeni biosintetik yanaşma hazırlayıblar.
Bakteriyalar “şəkər fabrikinə” çevrildi
“Cell Reports Physical Science” jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, alimlər Escherichia coli bakteriyalarını genetik mühəndislik yolu ilə dəyişdirərək onları kiçik “istehsal zavodlarına” çeviriblər.
Bu prosesdə cıvıq mantardan əldə olunan və “Gal1P” adlanan xüsusi ferment bakteriyalara köçürülüb. Nəticədə bakteriyalar geniş yayılmış və ucuz xammal olan qlükozanı 95 faiz səmərəliliklə taqatozaya çevirməyə nail olublar. Əvvəlki ənənəvi üsullarda bu göstərici cəmi 40–77 faiz arasında dəyişirdi.
Qlükozanın galaktoza kimi baha xammalları əvəz etməsi istehsalı iqtisadi baxımdan daha əlçatan və sərfəli edib.
Taqatozanın üstünlükləri
Taqatoza dad baxımından süfrə şəkərinin təxminən 92 faizinə bərabər şirinliyə malikdir. Yüksək intensivli süni şirinləşdiricilərdən fərqli olaraq, bişirmə və sobada hazırlanma zamanı şəkər kimi karamelizə olur və məhsulun strukturunu qoruyur.
O, adi şəkərlə müqayisədə təxminən 60 faiz daha az kalori ehtiva edir. Nazik bağırsaqda yalnız qismən sorulduğu üçün qan şəkəri və insulin səviyyəsində ciddi artıma səbəb olmur. Bu xüsusiyyət taqatozanı xüsusilə diabet xəstələri üçün cəlbedici edir.
Eyni zamanda diş çürüməsinə səbəb olan bakteriyaların çoxalmasını təşviq etmir, əksinə onların inkişafını ləngidir. Bağırsaqlardakı faydalı bakteriyalar üçün isə probiotik təsir göstərə biləcəyi bildirilir.
Gələcəkdə bizi nə gözləyir?
Alimlərin fikrincə, bu yeni biosintez strategiyası təkcə taqatozanın deyil, digər nadir şəkər növlərinin istehsalında da inqilabi dəyişikliklərə yol aça bilər.
ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) tərəfindən “ümumilikdə təhlükəsiz” (GRAS) statusu alan taqatoza, bu yeni istehsal üsulu sayəsində yaxın gələcəkdə qida sənayesində daha geniş istifadə olunan, əlçatan və münasib qiymətli şəkər alternativinə çevrilə bilər.
