Naxçıvan, 17 yanvar, AZƏRTAC
“Bölgələrdən AZƏRTAC üçün yazırlar”: Mədəniyyət işçisi Fərid Əkbərlinin Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə təsdiq olunan “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası”na həsr olunan "Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040": Azərbaycan musiqisi dünya mədəniyyəti xəritəsində özünəməxsus mövqeyə sahib mədəni brend kimi çıxış edə bilər" sərlövhəli məqaləsini təqdim edirik.
Azərbaycan mədəniyyəti yeni onilliklərə qədəm qoyarkən gənclərin yaradıcılıq enerjisi və musiqinin dəyişən dili 2040-cı ilin mədəni mənzərəsini formalaşdıracaq. Milli irs, müasir texnologiya və qlobal platformalar arasında qurulan bu körpü ölkənin mədəni gələcəyi üçün real və böyük imkanlar açır.
Xatırlatmaq yerinə düşər ki, Azərbaycan mədəniyyəti tarix boyu yalnız estetik dəyər sistemi kimi deyil, eyni zamanda milli yaddaşı, ictimai düşüncəni və mənəvi davamlılığı formalaşdıran əsas sütunlardan biri kimi çıxış edib. Bu mədəniyyət mühiti elə bir tarixi kontekstdə təşəkkül tapıb ki, burada minillik muğam ənənəsi ilə müasir musiqi axtarışları bir-birini inkar etmədən, əksinə, qarşılıqlı şəkildə tamamlanaraq eyni zaman və məkanda mövcud ola bilib. Lakin XXI əsrin ikinci rübünün astanasında artıq mədəni inkişafı yalnız keçmişin qorunması prizmasından dəyərləndirmək kifayət etmir. Bu baxımdan əsas sual ondan ibarətdir ki, Azərbaycan mədəniyyəti 2040-cı ilə qədər hansı strateji istiqamətlərdə inkişaf etməli və bu prosesdə gənc nəslin, xüsusilə musiqi sahəsində formalaşan yaradıcı potensialının rolu necə müəyyənləşdirilməlidir.
Müasir dövrdə mədəniyyət anlayışı təkcə irsin qorunması ilə məhdudlaşmır, o, eyni zamanda gələcəyin estetik, ideoloji və texnoloji çərçivələrini müəyyənləşdirən dinamik bir sahəyə çevrilir. Əgər bu sahə düşünülmüş şəkildə inşa edilərsə, Azərbaycan musiqisi yalnız milli kimliyin simvolu olaraq qalmaz, həm də qlobal mədəni bazarda rəqabətqabiliyyətli, tanınan və dəyər yaradan bir mədəni məhsul kimi mövqelənə bilər. Bu baxımdan mədəniyyət siyasəti artıq passiv qoruma mexanizmi deyil, aktiv inkişaf strategiyası kimi nəzərdən keçirilməlidir.
Son onilliklərdə Azərbaycanda gənclərin mədəniyyətə münasibətində müşahidə olunan dəyişikliklər bu sahədə keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlandığını göstərir. Əgər əvvəlki dövrlərdə gənclər əsasən mədəni məhsulların istehlakçısı mövqeyində çıxış edirdilərsə, bu gün onlar getdikcə daha çox yaradıcı prosesin bilavasitə iştirakçısına çevrilirlər. Ev studiyalarında musiqi istehsalı ilə məşğul olan, sosial platformalar vasitəsilə öz yaradıcılığını geniş auditoriyaya təqdim edən, klassik milli musiqi alətlərini müasir səs texnologiyaları ilə sintez edən gənclərin sayının artması təsadüfi deyil, bu, gənc nəslin mədəniyyətlə münasibətində baş verən struktur dəyişikliyinin açıq göstəricisidir. Xüsusilə diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, bəzi gənc musiqiçilər tar, kamança və balaban kimi ənənəvi alətləri “lo-fi”, “ambient” və ya “elektron folk” kimi müasir janrlarda təqdim etməklə həm yerli, həm də beynəlxalq dinləyici auditoriyası qazanmağa nail olurlar. Bu cür təcrübələr təkcə texnoloji yenilik və ya janr eksperimentləri deyil, onlar milli musiqinin yeni nəsil tərəfindən yenidən şərh edilməsi, onun müasir dövrün estetik dilinə uyğunlaşdırılması cəhdidir. Məhz bu cür yanaşmalar 2040-cı il perspektivində Azərbaycan musiqisinin inkişaf trayektoriyasını müəyyənləşdirə biləcək əsas tendensiyalar sırasında yer alır.
Bu kontekstdə musiqi təhsilinin rolu xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan musiqi təhsili zəngin ənənələrə və ciddi akademik bazaya malik olsa da, qarşıdakı onilliklər üçün bu sistemin müəyyən çevikləşməyə ehtiyacı olduğu qaçılmazdır. 2040-cı ilin mədəni mənzərəsində yalnız texniki baxımdan savadlı ifaçı deyil, analitik düşüncə qabiliyyətinə malik, yaradıcı risklərə açıq və müxtəlif musiqi dilləri arasında sərbəst hərəkət edə bilən musiqiçi əsas fiqura çevriləcək. Bu isə təhsildə yalnız ifa bacarıqlarının deyil, eyni zamanda musiqi texnologiyaları, səsyazma mühəndisliyi, musiqi menecmenti və müəllif hüquqları kimi sahələrin də sistemli şəkildə tədrisini zəruri edir.
Artıq bəzi gənclər konservatoriya təhsili ilə paralel olaraq rəqəmsal musiqi proqramları, onlayn yayım platformaları və beynəlxalq musiqi bazarının işləmə mexanizmləri barədə biliklər əldə etməyə çalışırlar. Bu yanaşma müasir musiqinin yalnız səhnədə deyil, həm də rəqəmsal məkanda yaşadığını dərk edən yeni nəsil üçün həyati əhəmiyyət daşıyır və onları sadəcə ifaçı deyil, bütöv bir mədəni məhsulun yaradıcısı kimi formalaşdırır.
Qloballaşma prosesi çox zaman milli mədəniyyətlər üçün risk faktoru kimi təqdim olunsa da, əslində düzgün strategiya ilə bu proses ciddi imkanlara çevrilə bilər. Azərbaycan musiqisinin müxtəlif beynəlxalq platformalarda səslənməsi artıq reallıqdır, lakin əsas məsələ onun hansı estetik və ideoloji çərçivədə təqdim edilməsidir. Praktik müşahidələr göstərir ki, milli köklərə sadiq qalaraq onları müasir forma və janrlarla ifadə edən musiqi nümunələri xarici auditoriyada daha böyük maraq doğurur. Muğam elementlərinin caz improvizasiyası ilə sintez edilməsi və ya xalq ritmlərinin müasir aranjmanlarda təqdim olunması bu baxımdan uğurlu nümunələr kimi qiymətləndirilə bilər.
Bütün bu proseslərin davamlı və sistemli xarakter alması üçün dövlət, cəmiyyət və yaradıcı mühit arasında funksional sinerjinin qurulması vacibdir.
Son illərdə keçirilən mədəniyyət festivalları, regionlarda yaradılan mədəniyyət mərkəzləri və gənclərə yönəlmiş qrant proqramları müsbət addımlar olsa da, 2040-cı il vizyonu daha geniş və uzunmüddətli düşünməyi tələb edir. Regional musiqi üslublarını araşdıran gənclər üçün yaradıcılıq rezidensiyalarının yaradılması, gənc bəstəkar və ifaçıların beynəlxalq layihələrə inteqrasiyasını asanlaşdıran mexanizmlərin qurulması və müstəqil musiqi istehsalçıları üçün hüquqi-texniki dəstəyin gücləndirilməsi bu strategiyanın əsas komponentləri ola bilər.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan mədəniyyəti 2040-cı ilə doğru ya yalnız keçmişin hamisi rolunda qalacaq, ya da tarixi irsdən güc alaraq gələcəyi formalaşdıran çevik və dinamik bir sistemə çevriləcək. Bu seçim isə birbaşa bugünkü yanaşmalarımızdan, verdiyimiz qərarlardan və gənclərin yaradıcılıq potensialına nə dərəcədə güvənməyimizdən asılıdır. Gənclər artıq bu məsuliyyəti daşımağa hazırdır, onlar araşdırır, eksperiment edir, risk edir və yaradır. Musiqi isə bu yaradıcılıq enerjisinin ən güclü ifadə vasitəsi olaraq qalır. Əgər bu enerjini düzgün istiqamətləndirmək mümkün olarsa, 2040-cı ildə Azərbaycan musiqisi təkcə milli qürur mənbəyi deyil, həm də dünya mədəni xəritəsində özünəməxsus və hörmət edilən mövqeyə sahib bir mədəni brend kimi çıxış edə bilər.
