Yerdən on dəfə yüngül və diametrinin yarısı olan Mars planetimizin iqliminə əvvəllər düşünüləndən daha güclü təsir göstərir. Kaliforniya Universitetinin Riversayd şöbəsindən Stiven Keynin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq alimlər qrupu kompüter modelləşdirməsi apararaq Qırmızı Planetin cazibə qüvvəsinin buz dövrləri də daxil olmaqla uzunmüddətli iqlim dövrlərinin formalaşmasında birbaşa rol oynadığını nümayiş etdirib.
“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, tədqiqat Sakit Okean Astronomiya Cəmiyyətinin Nəşrləri (PASP) jurnalında dərc edilib.
Yerin iqlimi milyonlarla il ərzində Milankoviç dövrləri ilə müəyyən edilir. Bura orbital parametrlərdəki dəyişikliklər və planetin səthində günəş işığının paylanmasına təsir edən ox əyilməsi daxildir. Bu dəyişikliklər buz dövrlərini başlayır və bitirir.
Əsas dövrlərdən biri təxminən 430.000 il davam edir və Yerin orbitinin formasındakı dəyişikliklərlə əlaqələndirilir Əsasən Venera və Yupiterin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə formalaşır və Mars olmadan belə modellərdə davam edir.
Lakin təxminən 100.000 il və 2.3 milyon il davam edən iki digər vacib dövr Mars istisna edilərsə, simulyasiyalardan tamamilə yox olur. "Marsı istisna etdikdə, bu dövrlər sadəcə yox olur. Marsın kütləsini artırsanız, təsiri artdığı üçün qısalır", - deyə Stiven Keyn deyib.
Daha da gözlənilməz bir təsir odur ki, Mars Yerin oxunun əyilməsini sabitləşdirir. Modeldə Marsın kütləsi artdıqca, əyilmənin dəyişmə sürəti yavaşlayır və bu da planeti kəskin iqlim dalğalanmalarına daha az həssas edir.
Bu, niyə vacibdir?
Yer kürəsi 4.5 milyard il ərzində ən azı beş böyük buz dövrü yaşayıb. Ən sonuncusu təxminən 2.6 milyon il əvvəl başlayıb və hələ də davam edir. Ox əyilməsinin sabitliyi və iqlim dövrlərinin ritmikliyi həyatın nisbətən proqnozlaşdırıla bilən şəraitdə inkişaf etməsinə imkan verib.
Yeni kəşf göstərir ki, digər günəş sistemlərindəki nisbətən kiçik planetlər belə potensial yaşayış üçün yararlı dünyaların iqlim sabitliyini incə şəkildə formalaşdıra bilər. Bu, Yerə bənzər ekzoplanetlərin axtarışında mühüm amildir.
Beləliklə, Mars kiçik kütləsinə baxmayaraq, Yer kürəsinin iki əsas iqlim dövrünün (100.000 və 2,3 milyon illik dövrlər) formalaşmasında əsas rol oynayır və onun ox əyriliyini sabitləşdirir. Bu dövrlər olmadan bu dövrlər modellərdən yox olur və əyrilik qeyri-sabit olur.
Stiven Keyn və həmkarlarının tədqiqatları göstərir ki, Marsın cazibə qüvvəsi Yer kürəsinin uzunmüddətli iqlim sabitliyində mühüm amildir. Bu kəşf qonşu planetlərin təsiri haqqında anlayışı dəyişdirir və digər günəş sistemlərində yaşayış üçün yararlı dünyaların axtarışı üçün vacibdir.
Xəzər
“Cebheinfo.az”
