Bakı, 21 yanvar, AZƏRTAC
ABŞ Prezidenti Donald Tramp Qrenlandiyanı ələ keçirmək niyyətindədir və iddia edir ki, bu, Birləşmiş Ştatların müdafiə qabiliyyətini təmin etməyin yeganə yoludur. Danimarka və Qrenlandiya isə Vaşinqtonun hər hansı bir narahatlığının mövcud müdafiə müqaviləsi çərçivəsində həll edilə biləcəyini bəyan edərək bundan imtina edirlər.
AZƏRTAC xəbər verir ki, Arktikada səkkiz ölkənin - Rusiya, ABŞ, Kanada, Danimarka, Norveç, İsveç, Finlandiya və İslandiyanın əraziləri var. “Reuters” agentliyi onların hərbi resurslarına ümumi baxışı təqdim edir:
Rusiya: Arktikanın yarısı Rusiya ərazisidir. 2005-ci ildən bəri Moskva həm Arktika ərazisində, həm də onun şimal sahilindəki adalarda onlarla sovet dövründən qalma hərbi bazanı yenidən açıb və modernləşdirib. Rusiya 1990-cı ildən bəri nüvə sınağı keçirməsə də, Arktika arxipelaqı olan Novaya Zemlyadakı nüvə sınaq poliqonunda yüksək səviyyədə döyüş hazırlığı saxlayır. Keçən ilin oktyabr ayında Novaya Zemlyada nüvə enerjisi ilə işləyən “Burevestnik” kruiz raketi sınaqdan keçirilib. “Chatham House” beyin mərkəzinin britaniyalı tədqiqatçısı Metyu Buleqin sözlərinə görə, Avropa Arktikasında yerləşən Kola yarımadası Rusiyanın ikinci nüvə zərbə qabiliyyətinin təxminən üçdə ikisinə - ölkənin nüvə hücumuna öz silahları ilə cavab vermək qabiliyyətinə malikdir. Bu ərazidə, həmçinin Rusiyanın Severomorskda yerləşən Şimal donanması yerləşir. Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar İnstitutunun məlumatına görə, bu ölkənin 12 nüvə sualtı qayığından altısı həmin donanma, qalan altısı isə Vladivostokda yerləşən Sakit okean donanması tərəfindən idarə olunur. Şimal donanmasının Şimali Atlantikaya yeganə yolu Norveç arxipelaqı Svalbard ilə Avropanın şimal sahili arasında yerləşən Barens dənizindən keçir. Buna görə də, bu yerə maneəsiz girişin təmin edilməsi Moskva üçün çox vacibdir.
Amerika Birləşmiş Ştatları və Kanada: 1957-ci ildən bəri ABŞ və Kanada Şimali Amerika Aerokosmik Müdafiə Komandanlığı (NORAD) vasitəsilə ölkələrini nüvə raketləri də daxil olmaqla təhdidlərdən qorumaq üçün birlikdə çalışıblar. IISS-in məlumatına görə, Kanada NORAD-ı modernləşdirir: ölkə Arktika və qütb bölgələrini əhatə edən iki üfüqdən kənar radar sistemi alır və onlardan birincisinin 2028-ci ilə qədər ilkin əməliyyat qabiliyyətinə çatması planlaşdırılır. Prezident Tramp Qrenlandiyanın vacib olduğunu söylədiyi “Qızıl Günbəz” adlı yeni raketdən müdafiə sistemi hazırlamağa çalışır. Vaşinqton Danimarka ilə müdafiə müqaviləsi çərçivəsində şimali Qrenlandiyadakı Pitufik kosmik bazasını saxlayır. IISS və ABŞ Şimal Komandanlığına görə, Arktika qüvvələrinin əsas hissəsi Alyaskadakı səkkiz bazada yerləşir və təxminən 22 min əsgərdən ibarətdir.
Kanada, dünyanın ən şimalında daimi məskunlaşdığı Ellesmere adasında siqnal kəşfiyyat stansiyası olan “Alert” də daxil olmaqla beş Arktika bazasına sahibdir. Şimal-qərb ərazilərindəki Yellounayfda, Arktika dairəsinin cənubunda bir reyncer qrupuna və bir hava bazasına ev sahibliyi edən Kanadanın bazası yerləşir. Kanada Baffin adasında patrul gəmiləri üçün sahil yanacaqdoldurma məntəqəsi tikir, lakin layihə dəfələrlə təxirə salınıb. Bu arada, IISS-in məlumatına görə, ABŞ Alyaskanın Nome şəhərində mövcud liman obyektlərini genişləndirir.
Danimarka: Qrenlandiyanın paytaxtı Nuukda yerləşən Danimarkanın Birgə Arktika Komandanlığı təxminən 150 hərbi və mülki heyətdən ibarətdir. Birgə Hava Komandanlığı (JAC) Qrenlandiyanın, həmçinin Kangerlussuaq Hava Bazasında, şərqi və şimal-şərqi Qrenlandiyada dörd kiçik hərbi bazada iştirak edir. JAC-ın Pitufikdə bir əlaqə zabiti var. Trampın istehza etdiyi “Sirius” it patrul xidməti şimal-şərq Qrenlandiyanın ekstremal şəraitində uzaqmənzilli kəşfiyyat aparan bir hərbi hissədir.
İsveç və Finlandiya: İsveçin Şimal Qütb dairəsinin şimalında heç bir bazası yoxdur. Amma bu ölkənin Botniya körfəzinin şimal sahilində yerləşən Luleådə hava bazası və Bodendə iki alayı olan bir ordu bazası var.
Finlandiyanın Şimal Qütb dairəsinin üstündəki Rovaniemidə hava bazası və daha şimalda, Finlandiya Laplandiyasında “Jaeger” briqadası bazası var. NATO-ya qoşulduqdan bəri hər iki ölkə silahlı qüvvələrini alyansın qalan hissəsi ilə birləşdirib.
Norveç: Bu ölkə Şimali Atlantikanın geniş dəniz ərazisi üçün NATO-nun müşahidəçi dövlətidir və təxminən 2 milyon kvadrat kilometr ərazini, o cümlədən Arktikanı əhatə edir. Onun bir çox hərbi obyektləri Şimal Qütb dairəsinin üstündə yerləşir. Ölkənin sərəncamında biri yeni F-35 qırıcı təyyarələri üçün olmaqla dörd aviabaza, iki dəniz bazası, bir neçə ordu bazası və hücum halında gücləndirmə üçün gələn NATO müttəfiqləri üçün qəbul mərkəzi daxil olmaqla dörd hava bazası fəaliyyət göstərir. Norveçin Arktika arxipelaqı olan Şpitsberqendə heç bir hərbi obyekt yoxdur.
İslandiya: Bu Şimali Atlantika adası NATO-nun üzvüdür, lakin öz ordusu yoxdur, yalnız sahil mühafizəsi var. Amerika “P-8A Poseidon” patrul təyyarələri Reykyavik yaxınlığındakı bu bazada rotasiya əsasında yerləşdirilib. NATO qırıcı təyyarələri İslandiya hava məkanını qorumaq üçün vaxtaşırı Keflavikə yerləşdirilir. Dislokasiyalar adətən ildə üç dəfə olmaqla iki-üç həftə davam edir.
