Beynəlxalq alimlər qrupu Fundamental Tədqiqatlar İnstitutunun dəstəyi ilə sübut edib ki, kvant mexanikasının alternativ nəzəriyyələri — “spontan kollaps” modelləri — zaman anlayışımız və saatların dəqiqliyinin fundamental hədləri üçün birbaşa nəticələrə malik ola bilər...
Poliqon xəbər verir ki, tədqiqat Physical Review Research (PRR) jurnalında dərc olunub.
Kvant mexanikası hissəciklərin eyni anda bir neçə vəziyyətdə ola bildiyi bir dünyanı təsvir edir, lakin real müşahidələrdə biz həmişə yalnız bir konkret nəticə görürük. Bu, adətən dalğa funksiyasının kollapsı — ölçmə anında sistemin müəyyən vəziyyətə keçməsi ilə izah olunur. Ancaq bunun niyə və necə baş verdiyi fizikanın əsas sirrlərindən biri olaraq qalır.
Eksperimental yoxlanması mümkün olmayan ənənəvi kvant mexanikası şərhlərindən fərqli olaraq, spontan kollaps modelləri dalğa funksiyasının müşahidəçi olmadan, öz-özünə dağıldığını irəli sürür. Bu cür nəzəriyyələrdən biri kollapsı cazibə ilə əlaqələndirən Diozi–Penrouz modelidir. Yeni işdə alimlər ilk dəfə kəmiyyətcə göstəriblər ki, digər məşhur model — fasiləsiz spontan lokallaşma — da məkan-zamanın mikroskopik fluktuasiyaları ilə bağlı ola bilər.
Tədqiqatın rəhbəri, Enriko Fermi Muzeyi və Tədqiqat Mərkəzindən Nikola Bortolotti bildirib ki, komanda sadə, lakin fundamental bir sual qoyub: əgər kollaps həqiqətən cazibə ilə bağlıdırsa, bu, zamanın özünə nə deməkdir? Hesablamalar göstərib ki, bu halda zaman son dərəcə kiçik, fundamental bir qeyri-müəyyənliyə malik olmalıdır. Bu isə istənilən saatın dəqiqliyi üçün, olduqca kiçik də olsa, son həddin mövcudluğu deməkdir.
Bununla belə, müəlliflər narahatlıq üçün əsas olmadığını vurğulayırlar. Sözügedən qeyri-müəyyənlik o qədər kiçikdir ki, bu gün mövcud olan və ya gələcəkdə planlaşdırılan ən dəqiq atom saatlarının həssaslığından çox-çox aşağıdır. Müasir zaman ölçmə texnologiyaları bu cür effektlərdən tam qorunur.
Nəticə nəzəri baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Standart kvant mexanikasında zaman xarici, klassik parametr hesab olunur, Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsində isə kütlə və enerji təsiri altında əyilə və dəyişə bilər. Yeni tədqiqat kvant mexanikası, cazibə və zamanın təbiəti arasında mümkün gizli körpüyə işarə edir.
Tədqiqatçıların sözlərinə görə, bu qənaətlər göstərir ki, dünyanın fundamental quruluşu ilə bağlı ən radikal ideyalar belə dəqiq fiziki ölçmələr vasitəsilə yoxlanıla bilər. Zamanın ölçülməsinin sabitliyi və etibarlılığı isə müasir fizikanın ən möhkəm dayaqlarından biri olaraq qalır.
Poliqon.info
