Alimlər mikroorqanizmlərin “mikrob şəhərləri”ni kosmosda öyrənməyi təklif edirlər » AzadMedia.az

Yer üzərində mikroorqanizmlər adətən tək-tək deyil, bioplyonka adlanan mürəkkəb icmalar şəklində yaşayır. Alimlərin “şəhərlər”ə bənzətdiyi bu strukturlar insan və bitki sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır, qida maddələrinin mənimsənilməsinə kömək edir, stressə davamlılığı artırır və patogenlərin qarşısını alır. İndi beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu bu “mikrob şəhərləri”nin necə işlədiyini daha dərindən anlamaq və uzunmüddətli kosmik missiyalar zamanı onları qorumaq üçün kosmos şəraitindən istifadə etməyi təklif edib. Araşdırma npj Biofilms and Microbiomes jurnalında dərc olunub.
Müəlliflər bildiriblər ki, bioplyonkalar mikroorqanizmlərin mövcudluğunun əsas formasıdır. Yer üzündə orqanizm ilə bioplyonka arasındakı qarşılıqlı əlaqə insan toxumalarının və bitkilərin kök sistemlərinin normal fəaliyyətinin əsasını təşkil edir. Lakin təcrübələr göstərir ki, mikrocazibə və kosmik uçuş şəraitində bioplyonkaların strukturu, genlərin tənzimlənməsi və stressə davamlılığı əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi, Qlazqo Universitetindən Ketrin Bakster qeyd edib ki, bioplyonkalar çox vaxt yalnız infeksiya mənbəyi kimi qiymətləndirilir, halbuki əslində sağlam bioloji sistemlərin qorunmasında əsas rol oynayır. Onun sözlərinə görə, kosmos bu icmaların ekstremal şəraitdə necə fəaliyyət göstərdiyini yoxlamaq və astronavtların sağlamlığını qorumaq üçün onları necə idarə etmək, hətta məqsədyönlü şəkildə “layihələndirmək” mümkün olduğunu anlamaq baxımından unikal imkan yaradır.
Araşdırmada uzunmüddətli kosmik missiyalarda həyat təminatının əsas elementi sayılan bitkilərə də xüsusi diqqət yetirilib. Bitkilərin böyüməsi və davamlılığı birbaşa kök zonasındakı mikrob icmalarından asılıdır. Genetika, metabolomika və biokimyanı birləşdirən müasir “multiomik” yanaşmalar kosmik uçuşun bioplyonkalarda siqnal yollarına və maddələr mübadiləsinə necə təsir etdiyini izləməyə imkan verir.
Alimlər vurğulayıblar ki, orbitdə aparılan eksperimentlərin baha başa gəlməsi və çətinliyi səbəbindən açıq elmin — məlumatların paylaşılması, vahid standartlar və analiz metodlarının tətbiqi — xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu yanaşma hər bir təcrübənin nəticələrindən maksimum fayda götürməyə və əldə olunan bilikləri Yer üzündə tibb və kənd təsərrüfatında tətbiq etməyə imkan verir.
Tədqiqatçıların fikrincə, bioplyonkaların kosmosda öyrənilməsi yalnız kosmik heyətlərin sağlamlığını və kosmik istixanaların dayanıqlığını təmin etməyə deyil, həm də planetimizdə ekstremal şəraitdə həyatın necə qorunduğunu daha dərindən anlamağa kömək edə bilər.