Bakı, 22 yanvar, Tamilla Məmmədova, AZƏRTAC
Son illərdə Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz uğurlu regional tərəfdaşlığın parlaq nümunəsini nümayiş etdirir. Tarixi əlaqələrin, ortaq ənənələrin və modernləşmə istəyinin kəsişməsində Özbəkistan və Azərbaycan yeni qarşılıqlı fəaliyyət modelini formalaşdırırlar, belə ki, burada texnologiyalar, iqtisadiyyat və mədəniyyət vahid tərəqqi strategiyasında birləşir. İki ölkənin birgə təşəbbüsləri rəqəmsal transformasiya və yüksək texnologiyalardan tutmuş sənayenin və nəqliyyat infrastrukturunun inkişafınadək geniş istiqamətləri əhatə edir. Tərəfdaşlıq etimada və təcrübə mübadiləsinə əsaslanır, ən yaxşı praktikaların tətbiqinə və beynəlxalq arenada rəqabət apara bilən birgə layihələrin yaradılmasına imkan verir. Belə bir mühitdə sahibkarlar, gənc mütəxəssislər və elmi ictimaiyyət üçün yeni üfüqlər açılır, innovasiyalar stimullaşdırılır və regionun sosial-iqtisadi inkişafı sürətlənir.
AZƏRTAC-ın suallarını özbək ictimai-siyasi xadimi, Özbəkistan Respublikası Ali Məclisinin Qanunvericilik Palatasının deputatı (2019-cu ildən), “Yuksəliş” hərəkatının sədri (27 iyul 2020-ci ildən), Özbəkistan Respublikası Ali Məclisinin Qanunvericilik Palatasının sahibkarlıq, rəqabətin inkişafı və sənaye məsələləri üzrə komitəsinin sədri Bobur Bekmurodov cavablandırır.
– Özbəkistan və Azərbaycan son illərdə islahatların aparılmasında oxşar dinamika nümayiş etdirirlər. Sizin fikrinizcə, bu gün Azərbaycanın hansı təcrübə komponentləri Özbəkistan üçün faydalı ola bilər?
– Bu gün Özbəkistan ilə Azərbaycan arasında münasibətlər əsl “qızıl dövr”ünü yaşayır. Dövlət başçılarımız – Prezident Şavkat Mirziyoyev və Prezident İlham Əliyev arasında siyasi iradə və etimada əsaslanan dialoq sayəsində əməkdaşlığımız müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Parlament və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri olaraq bu, bizim üçün təcrübə mübadiləsi və birgə modernləşmə baxımından yeni üfüqlər açır.
Özbəkistan və Azərbaycan bu gün genişmiqyaslı modernləşmə yolu ilə irəliləyir. Biz Azərbaycanın dövlət sektorunun islahatı sahəsindəki təcrübəsini, xüsusilə dünya etalonuna çevrilmiş “ASAN xidmət” sistemini yüksək qiymətləndiririk.
Eyni zamanda, bu gün Özbəkistan regionda rəqəmsal transformasiyanın güclü lokomotivi kimi çıxış edir. Son illərdə əldə etdiyimiz nailiyyətlərin miqyası bunu açıq şəkildə göstərir. Əgər 2017-ci ildə Dövlət Xidmətləri Mərkəzləri vasitəsilə cəmi 37 növ xidmət göstərilirdisə, 2025-ci ilə qədər onların sayı 511-ə çatıb. Bu gün my.gov.uz vahid portalında artıq 770 növ xidmət əlçatandır və vətəndaşların 150-dən çox sənədi toplamasına ehtiyac qalmayıb.
Mobile-ID və Face-ID qabaqcıl sistemlərinin tətbiqi şəxsiyyətin identifikasiyası proseslərini tam avtomatlaşdırmağa imkan verib, “Lisenziya” informasiya sistemi sayəsində isə 149 növ icazə və lisenziya artıq yalnız elektron formatda verilir. Biz əməkdaşlığımıza “şagird–müəllim” münasibəti kimi deyil, iki innovativ qovşaq arasında konstruktiv dialoq kimi baxırıq. Tərəfdaşlığımız hər iki ölkədə dövlətlə vətəndaş arasında qarşılıqlı əlaqəni maksimum dərəcədə şəffaf və rahat edən ən səmərəli alətləri tətbiq etməklə milli modellərin qarşılıqlı zənginləşdirilməsinə imkan yaradır.
– Sahibkarlıq məsələləri üzrə komitənin sədri kimi, siz özbək–Azərbaycan əməkdaşlığının kiçik və orta biznes sahəsində potensialını necə qiymətləndirirsiniz?
– Mən sadə ticarətdən birgə istehsal zəncirlərinin yaradılmasına keçid məsələsində böyük potensial görürəm. Nizamnamə kapitalı 500 milyon dollar olan Özbəkistan–Azərbaycan İnvestisiya Şirkətinin yaradılması KOB üçün möhkəm əsasdır.
Biz Azərbaycan texnoparklarının – Sumqayıt Kimya Sənaye Parkının, Ələt Azad İqtisadi Zonasının və digərlərinin uğurunu diqqətlə təhlil edirik. Öz növbəsində Özbəkistan təkcə kənd təsərrüfatı deyil, həm də yüksək texnoloji istehsallar üçün həyati əhəmiyyət daşıyan kritik minerallar və metallar da daxil olmaqla ən zəngin resurslarını təklif etməyə hazırdır. Azərbaycanın enerji imkanları ilə Özbəkistanın resurs bazasının birləşdirilməsi Avropa və Asiya bazarlarında rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsal edəcək güclü sənaye klasterlərinin yaradılmasına imkan verəcək.
– Azərbaycan sənaye parklarını və texnoparkları fəal şəkildə inkişaf etdirir. Bu təcrübə Özbəkistanda sənaye zonalarının yaradılmasında nəzərə alınırmı?
– Azərbaycan Sumqayıt Kimya Sənaye Parkı və Ələt Azad İqtisadi Zonası kimi sənaye parklarının və texnoparkların inkişafında mühüm uğurlar əldə edib. Artıq qeyd etdiyim kimi, xüsusi iqtisadi zonalarımızın yaradılması və fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi zamanı biz şübhəsiz ki, bu təcrübəni təhlil edirik.
Bununla yanaşı, bu gün Özbəkistan mərkəzi IT Park olan şəxsi unikal yüksək texnologiyalar ekosistemini formalaşdırır. Cəmi bir neçə il ərzində o, güclü regional qovşağa çevrilib, belə ki, rezidentlərin sayı 2 min şirkətdən çoxdur, IT xidmətləri ixracının həcmi isə on dəfələrlə artaraq 2025-ci ilin yekunlarına görə 940 milyon dollara çatıb. Biz rezidentlər üçün misilsiz şərait yaratmışıq, korporativ gəlir vergisi və ƏDV üzrə sıfır dərəcələr, həmçinin sosial vergi üzrə əhəmiyyətli güzəştlər tətbiq olunub. Bu “rəqəmsal liman” təcrübəsi artıq azərbaycanlı həmkarlarımızın da marağına səbəb olur.
Bundan əlavə, biz Daşkənddə INNO və “Yaşnabad” elmi-texnoloji parkı kimi innovasiya texnoparkları şəbəkəsini fəal şəkildə inkişaf etdiririk. Klassik sənaye zonalarından fərqli olaraq, burada əsas diqqət texnologiyaların transferinə və elmi araşdırmaların kommersiyalaşdırılmasına yönəlib. Bu gün texnoparklarımız gənc mühəndislərin və startapçıların sabah xüsusi iqtisadi zonalarımızda seriya istehsalına buraxılacaq məhsulların prototiplərini yaratdıqları platformalardır. Çirçik və Cizak şəhərlərində kimya-sənaye texnoparklarının yaradılması da mühüm mərhələ olub. Belə ki, burada xarici tərəfdaşlarla birgə sənayenin idarə edilməsində ən müasir standartlar tətbiq edilir.
– Birgə Özbəkistan–Azərbaycan investisiyaları üçün hansı sahələri daha perspektivli hesab edirsiniz: sənaye, logistika, yaşıl energetika, yoxsa rəqəmsal iqtisadiyyat?
– Birgə investisiyalar üçün ən perspektivli sahələrdən danışarkən dörd prioriteti qeyd edərdim: maşınqayırma və tekstil klasteri (Xankəndidə və digər regionlarda artıq uğurlu nümunələri görürük); vahid nəqliyyat qovşaqlarının yaradılması; bərpaolunan enerji mənbələri sahəsində texnologiyaların kritik əhəmiyyətli mübadiləsi (Azərbaycan və Özbəkistan günəş və külək enerjisi üzrə böyük potensiala malikdir); birgə IT layihələri və regional startap platformalarının yaradılması.
Yüksək texnologiyalar sahəsində Özbəkistan tarixi sıçrayış edir. “Bir milyon proqramçı” layihəmiz və süni intellekt sahəsində 5 milyon mütəxəssisin (AI-prompters) hazırlanmasını nəzərdə tutan iddialı proqramımız ölkəmizi regionun ən iri IT mərkəzinə çevirir.
Biz Azərbaycana vahid rəqəmsal məkanın yaradılması istiqamətində səyləri birləşdirməyi təklif edirik. Birgə startap platformaları və proqram məhsullarının ixracı qlobal səviyyədə birlikdə rəqabət apara biləcəyimiz istiqamətdir və bu, “Rəqəmsal İpək yolu”nun formalaşmasına xidmət edəcək.
– Azərbaycan Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta Dəhliz) əsas həlqəsidir. Bu dəhliz özbək ixracatçıları və sənayeçiləri üçün hansı əhəmiyyətə malikdir?
– Dünya okeanına birbaşa çıxışı olmayan Özbəkistan üçün Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu “həyat arteriyasıdır”. Burada Azərbaycan əsas körpü rolunu oynayır.
Qlobal təlatümlər şəraitində bu dəhlizin inkişafı ümumi iqtisadi təhlükəsizliyimiz məsələsidir. Biz Bakının Ələt limanının modernləşdirilməsi istiqamətində səylərini yüksək qiymətləndiririk. Logistika imkanlarımızın sinxronlaşdırılması və beynəlxalq arenada vahid, qəti mövqe ixracatçılarımıza xarici çağırışlardan asılı olmayaraq, dünya bazarlarına etibarlı və sürətli çıxış əldə etməyə imkan verəcək.
– Özbəkistan və Azərbaycanı türk kökləri və oxşar dəyərlər birləşdirir. Bu mədəni yaxınlıqdan modernləşmə və inkişaf naminə necə daha səmərəli istifadə etmək olar?
– Bizi türk kökləri, dil və dəyərlər birləşdirir. Lakin indi bu yaxınlıq təkcə tarix deyil, həm də güclü inkişaf resursudur. Mədəni ümumilik etimad yaradır, müasir dünyada isə etimad ən dəyərli kapitaldır.
“Yuksəliş” hərəkatı çərçivəsində biz gənclərimizin və vətəndaş cəmiyyətlərimizin necə asanlıqla ortaq dil tapdığını görürük. Bu birlik istənilən siyasi və iqtisadi təhdidlər qarşısında vahid cəbhə kimi çıxış etməyə imkan verir.
Yekun olaraq vurğulamaq istərdim ki, Azərbaycanın uğuru Özbəkistanın uğurudur. Biz sadəcə qonşu deyil, bir-birinə arxalanaraq regionumuz üçün sabit, innovativ və firavan gələcək quran strateji müttəfiqlərik.
