Elm dünyası bu dəfə Yer üzünün gizli tarixini öyrənmək üçün fosillərə və ya nəhəng qayalı təbəqələrə deyil, bir saç telindən incə qum dənələrinə diqqət yetirir.
HİT.az xəbər verir ki, Avstraliyanın sahil zolağında tapılan mikroskopik kristallar milyonlarla il ərzində göy üzünə açıq olduqları müddətdə sanki bir “qara qutu” kimi kosmosdan gələn siqnalları qeyd edib. Kurtin Universiteti tərəfindən aparılan yeni araşdırma, bu kiçik dənələrdəki məlumatları istifadə edərək planetimizin eroziya və iqlim tarixini yenidən yazır.
Tədqiqatın əsasını “zirkon” adlanan və təbiətdə ən davamlı minerallardan biri olan kristallar təşkil edir. Bu kiçik kristallar açıq havada dayandıqda, kosmosun dərinliklərindən gələn yüksək enerjili kosmik şüalara məruz qalır. Bu təsir nəticəsində kristalın içində “kripton” adlanan nadir qaz yığılmağa başlayır. Alimlər kristal içindəki qaz miqdarını ölçərək həmin qum dənəsinin gömülməzdən əvvəl səthdə nə qədər müddət qaldığını saniyə dəqiqliyi ilə hesablaya bilirlər. Bu metod geoloqlara əvvəllər mövcud olmayan təbii bir kronometr təqdim edir.
Tədqiqat zamanı ortaya çıxan ən maraqlı detalların biri, tektonik hərəkətlərin az olduğu və dəniz səviyyəsinin yüksək qaldığı bölgələrdə müşahidə olunan sakitlikdir. Bəzi minerallar milyonlarla il boyunca heç bir yerə sürüklənmədən və ya torpağın altına gömülmədən sahillərdə olduğu məlum olub. Professor Kris Kirkland vurğulayır ki, bu durağan dövrlər mənzərə inkişafı baxımından kritik əhəmiyyət daşıyır. Əvvəlki üsullarla aşkar edilə bilməyən bu “geoloji fasilələr” bu gün sahil dəyişikliklərini öyrənmək istəyən mühəndislər və ətraf mühit alimləri üçün həyati məlumat təmin edir.
Bu kəşfin yalnız nəzəri tərəfi yoxdur; həmçinin iqtisadi baxımdan böyük potensialı var. Avstraliyanın geniş mineral qum yataqlarının necə formalaşdığını anlamaq gələcək resursların tapılmasını asanlaşdırır. Dosent Milo Barham bildirir ki, bir zirkon dənəsi səthdə nə qədər uzun müddət qalarsa, dayanıqsız maddələr parçalanarkən geridə o qədər zəngin və dəyərli mineral yığıntıları qalır. Beləliklə, bu kosmik saat yeraltındakı zənginliklərin harada cəmləşdiyini göstərir.
Samir
