Hurriyyet portalından əldə olunan məlumata əsasən, ain.az xəbər verir.
Dünya nizamının gözlərimiz önündə sıradan çıxdığı, beynəlxalq hüququn böyük ölkələrin istədikləri kimi tətbiq olunduğu, BMT və digər çoxtərəfli qurumların iflic olduğu bir mərhələdə Şimali Amerikadan tutmuş Yaponiyaya qədər bütün ölkələr təhlükəsizlik, inkişaf çağırışları ilə üzləşirlər. “Sabahkı dünya necə olacaq?, “Münaqişələrə necə son qoymaq olar?” – sualları əksər ölkələri, cəmiyyətləri düşündürür.
Asiya-Sakit okean regionunun mühüm aktorlarından biri olan Malayziya bu mürəkkəb geosiyasi mənzərədə beynəlxalq hüquqa, çoxtərəfli əməkdaşlığa və ədalətli qlobal sistemə sadiqliyini açıq şəkildə nümayiş etdirir.
Fələstinin müdafiəsi, İslam həmrəliyi, çoxtərəfli əməkdaşlıq məsələlərində qəti mövqeyi ilə ön plana çıxan Malayziya Azərbaycan kimi müstəqil və prinsipial mövqe sərgiləyən ölkələr üçün etibarlı tərəfdaşdır. Malayziyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Ahmad Kamrizamil Bin Mohd Rza “AzPolitika.info”-ya müsahibəsində qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının böhranından tutmuş Azərbaycan–Malayziya münasibətlərinin perspektivlərinə, İslam dünyasında həmrəyliyin gücləndirilməsindən Qəzza böhranına, müdafiə sənayesi, təhsil, turizm və post-münaqişə dövründə regional sülh quruculuğuna qədər geniş spektrdə mühüm mesajlar verib. Bu müsahibə təkcə ikitərəfli əlaqələrin prizmasından deyil, həm də Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə artan roluna Malayziyadan yanaşmanı əks etdirir.
- Cənab Səfir, dünya hazırda ciddi geosiyasi turbulentlik dövrünü yaşayır. BMT-nin effektivliyini itirməsi, Ukraynadakı müharibənin dördüncü ilinə qədəm qoyması və Latın Amerikasından Yaxın Şərqədək uzanan qeyri-sabitlik beynəlxalq hüququn böhranından xəbər verir. Belə bir şəraitdə Malayziya qlobal təhlükəsizlik arxitekturasını necə görür? Kuala-Lumpur bu "yeni dövrə" necə adaptasiya olur?
- Malayziya mövcud qlobal təhlükəsizlik arxitekturasını beynəlxalq hüquqda dərin böhran və çoxtərəfli təşkilatların, xüsusən də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının təsirinin azalması ilə xarakterizə olunan parçalanmış bir sistem kimi görür. Bundan əlavə, uzun sürən münaqişələr və qaydaların və nizamın seçmə şəkildə tətbiqi bu çətinlikləri daha da artırıb.
Biz böyük güclər arasında gedən rəqabətin şahidi oluruq və bunun nəticələri münaqişə bölgələrindəki ölkələrə, xüsusən də kiçik ölkələrə mənfi təsir göstərir. Nəticədə geosiyasi dilemma ilə qarşılaşırıq. Böyük güclər ikili seçimin tətbiq olunmadığına zəmanət verməyə davam etsələr də, bir çoxları üçün reallıq budur ki, bu, təklif olunan yeganə seçimdir. Əgər bu məsələ nəzarətdən çıxarılarsa, bu, nəticədə kütlələrin təmsil olunmadığı, azlığın çoxluğa hakim olduğu və çoxluğun azlıqdan narazı olduğu bir dünyaya gətirib çıxaracaq.
Buna baxmayaraq, Malayziya Birləşmiş Millətlər Təşkilatına və çoxtərəfli sistemə sadiqliyini bir daha təsdiqləməyə davam edir və eyni zamanda qəti şəkildə inanır ki, böyük və ya kiçik, varlı və ya kasıb, güclü və ya zəif olmasından asılı olmayaraq, bütün ölkələr sabah üçün daha yaxşı bir dünya qurmaq üçün ortaq məsuliyyət daşıyırlar. Dünya və oradakı gələcəyimiz, təsəvvür etdiyimiz və qurduğumuz şeylərdir. Malayziya inanır ki, biz buna daha çox etimad və gücləndirilmiş çoxtərəflilik vasitəsilə nail ola bilərik. Güclü çoxtərəfli platforma bizi ümidsizlikdən daha parlaq gələcəyə, qeyri-müəyyənlikdən nikbinliyə və zəiflikdən gücə aparan vasitə ola bilər.
-Malayziya və Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərin hazırkı səviyyəsini necə xarakterizə edərdiniz? Yaxın gələcəkdə yüksək səviyyəli rəsmi səfərlər gözlənilirmi?
- Azərbaycan və Malayziya arasındakı münasibətlərin hazırkı vəziyyəti müsbət əməkdaşlıq və ikitərəfli əlaqələrin gücləndirilməsinə dair ortaq öhdəliklə xarakterizə olunur. Hər iki ölkə qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlığa əsaslanan diplomatik münasibətlər saxlayır və müxtəlif sektorlarda əməkdaşlığı genişləndirmək üçün davamlı səylər göstərir. Ölkələrimiz arasında ikitərəfli əlaqələr ikitərəfli məsləhətləşmələr, yüksək səviyyəli səfərlər, texniki səfərlər və çoxtərəfli forumlarda iştirak kimi görüşlər vasitəsilə gücləndirilir.
Beynəlxalq platformalarda ikitərəfli əlaqələri və koordinasiyanı daha da gücləndirmək üçün hər iki ölkə BMT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT), D-8 və Qoşulmama Hərəkatı kimi təşkilatlar çərçivəsində çoxtərəfli görüşlərdə və strateji tərəfdaşlıqlarda fəal iştirak edir. Hər iki tərəf əsas qlobal məsələlər üzrə mövqelərin uyğunlaşdırılmasına, qarşılıqlı maraqların təşviq edilməsinə və bu forumlarda bir-birinin təşəbbüslərini dəstəkləməyə diqqət yetirir.
Bundan əlavə, parlamentlərarası mübadilələrin gücləndirilməsi və ticarət, investisiya və mədəni əlaqələr kimi sahələrdə əməkdaşlığın asanlaşdırılması üçün davamlı səylər göstərilir. Daha müsbət və dinamik ikitərəfli münasibətlərə ümumi töhfə verən bu səylər, münasibətlərimizin gücləndirilməsinə sadiq olduğumuzu bir daha təsdiqləyir.
Bu təşəbbüslər hər iki ölkənin beynəlxalq forumlarda ortaq çətinliklər və imkanlarla üzləşərkən siyasi əlaqələrini nəinki qorumaq, həm də inkişaf etdirmək öhdəliyini vurğulayır.
2025-ci ildə Malayziyadan Azərbaycana həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli şəkildə bir neçə yüksək səviyyəli səfər baş tutub. Ümid edirik ki, Azərbaycan da ölkələrimiz arasında yaxşı ikitərəfli münasibətləri nümayiş etdirərək Malayziyaya yüksək səviyyəli səfərlərlə qarşılıq verəcək. Bu ilin may ayında Azərbaycan 13-cü Dünya Şəhər Forumuna ev sahibliyi edəcəyi üçün yüksək səviyyəli Malayziya rəsmilərinin iştirakını gözləyirik və ümid edirik ki, Azərbaycan hökuməti Malayziya nümayəndə heyətinə səfərləri zamanı kömək və qonaqpərvərlik göstərəcək.
- Malayziya və Azərbaycan beynəlxalq platformalarda (BMT, İƏT və Qoşulmama Hərəkatı) bir-birini ardıcıl olaraq dəstəkləyir. Bu koordinasiyanı daha da dərinləşdirmək üçün hansı addımlar atılır?
- Həm Malayziya, həm də Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT), D-8 və Qoşulmama Hərəkatı (QHH) kimi çoxsaylı çoxtərəfli platformalarda fəal iştirak edir ki, bu da iki ölkə arasında ikitərəfli koordinasiyanın və texniki əməkdaşlığın gücləndirilməsi üçün möhkəm təməl yaradır. Bu çərçivələr daxilində humanitar, təhsil, bərpa olunan enerji, İslam maliyyəsi və iqlimlə bağlı layihələrdə birgə təşəbbüslər üçün də güclü potensial mövcuddur.
Humanitar əməkdaşlıq, hər iki ölkənin unikal regional təcrübəsindən istifadə etməklə, qaçqınlara yardım və ya fəlakətlərin aradan qaldırılması kimi üzv dövlətlərə təsir edən böhranlara kollektiv cavablara yönələ bilər. Bununla yanaşı, təhsil sahəsində əməkdaşlıq təqaüd proqramları, tələbə və akademik mübadilələr, üzv ölkələr arasında sosial-iqtisadi inkişafa və texnoloji innovasiyaya yönəlmiş birgə tədqiqat təşəbbüsləri vasitəsilə gücləndirilə bilər. İqlim dəyişikliyi ilə mübarizə və bərpa olunan enerji sahəsində hər iki ölkə suyun idarə olunması, enerji və ətraf mühitin qorunması kimi ortaq problemlərin həlli üçün davamlı inkişaf layihələrində tərəfdaşlıq edə və bununla da İƏT və D-8 çərçivələri çərçivəsində götürülmüş öhdəlikləri gücləndirə bilər.
İslam maliyyəsi sahəsində Malayziya Azərbaycana öz təcrübəsini təqdim edə bilər, çünki ölkə son 20 ildə bu sahədə ən yaxşı ölkələrdən biri hesab olunur. Bu cür əməkdaşlıq təkcə Malayziya və Azərbaycan arasında əlaqələri dərinləşdirməklə yanaşı, həm də bu çoxtərəfli platformaların daha geniş məqsədlərinə töhfə verəcək, üzvləri arasında potensialın artırılmasını və davamlı inkişafı təşviq edəcək.
- Cənab səfir, Malayziya və Azərbaycan arasında müdafiə sənayesi və hərbi təhsil sahəsində əməkdaşlıq perspektivlərini necə görürsünüz? Birgə təlimlərin və ya texnoloji mübadilənin həyata keçirilməsi mümkündürmü?
- Malayziya və Azərbaycan arasında müdafiə sənayesində aktiv əməkdaşlıq hələ qurulmamış olsa da, Malayziya gələcək əməkdaşlıq potensialına yüksək nikbinliklə yanaşır və texniki imkanlarını bölüşməyi səbirsizliklə gözləyir. Bu məqsədlə, Azərbaycanı 20-23 aprel 2026-cı il tarixlərində Kuala Lumpurdakı Malayziya Beynəlxalq Ticarət və Sərgi Mərkəzində (MITEC) keçiriləcək qarşıdan gələn Müdafiə Xidmətləri Asiya (DSA) 2026 və Milli Təhlükəsizlik (NATSEC) Asiya 2026 sərgilərində iştirak etməyə dəvət edirik.
Asiyanın ən böyük və ən səmərəli şəkildə təşkil olunmuş müdafiə və vətən təhlükəsizliyi tədbiri olan DSA-nın 19-cu buraxılışında 60-dan çox ölkədən 1400-dən çox şirkət iştirak edəcək və elektron müharibə və mürəkkəb avadanlıqların ən son nailiyyətlərini nümayiş etdirəcək. NATSEC Asia həmçinin hüquq-mühafizə orqanları, döyüş meydanında tibbi yardım və simulyasiya sistemləri də daxil olmaqla milli təhlükəsizlik prioritetlərinə diqqət yetirəcək. Bu birgə tədbir yüksək səviyyəli şəbəkələşmə, strateji dialoq və mənalı tərəfdaşlıqların qurulması üçün aparıcı qlobal platforma rolunu oynayır və Azərbaycana aparıcı sənaye oyunçuları ilə əlaqə qurmaq və gələcək ikitərəfli müdafiə təşəbbüslərini araşdırmaq üçün unikal bir fürsət təqdim edir.
- Yaxın Şərqdəki vəziyyət, xüsusilə Qəzzada davam edən humanitar böhran Malayziya üçün prioritet məsələlərdən biridir. Kuala-Lumpurun bu məsələdəki qətiyyətli mövqeyi məlumdur. Münaqişənin həlli və bölgədə sülhün bərpası üçün Malayziya hansı diplomatik mexanizmləri təklif edir?
- Fələstin müharibəsinə gəlincə, onun Fələstin xalqı üçün nəticələri göz qabağındadır. Qəzzada baş verənlər artıq sadəcə müharibə böhranı deyil, cəmiyyətin təməllərini məhv edən davamlı hərbi əməliyyatlar nəticəsində törədilən soyqırımdır.
Malayziya bu məsələdə qəti mövqe tutur, çünki sükut artıq bir seçim deyil. Biz imkanlarımız daxilində Qəzzaya humanitar yardım göstərmək üçün maliyyə resursları ayırmışıq və həmçinin Qlobal Sumud Donanmasında iştirak edən QHT-ləri dəstəkləyirik. Malayziya Yaxın Şərqdə və ondan kənarda tərəfdaşlarla əlaqə qurmaq üçün xeyli diplomatik və siyasi təsirə malikdir.
Malayziyanın yanaşması bizim aktiv qoşulmamaq adlandırdığımız yanaşmadır. Bu, nə bitərəflik, nə də qətiyyətsizlikdir. ASEAN platforması daxilində biz "mərkəzçilik" konsepsiyasını dəstəkləyirik. Bu, bizə dəyərlərimizə və maraqlarımıza əsaslanaraq mövqelərimizi müstəqil şəkildə müəyyən edərək bütün tərəflərlə qarşılıqlı əlaqədə olmağa imkan verir. Bu baxımdan, beynəlxalq ictimaiyyəti İsraili humanitar yardımın tam və maneəsiz çatdırılmasını təmin etməyə məcbur etmək üçün qətiyyətli tədbirlər görməyə çağırırıq, əks halda beynəlxalq hüququn pozulmasına görə məsuliyyət daşımalıdır.
Fələstin xalqı ilə sarsılmaz həmrəyliyimizi bir daha təsdiqləməyə davam edəcəyik. İsrailin təcavüzünə son qoyulmasını, Qəzzaya qarşı mühasirənin dayandırılmasını və 1967-ci ildən əvvəlki sərhədlərə əsaslanan, paytaxtı Şərqi Qüds olan müstəqil və suveren Fələstin Dövlətinin yaradılmasını müdafiə etməyə davam edəcəyik. Biz inanırıq ki, Fələstində və regionda davamlı sülh yalnız hərtərəfli və əhatəli bir həll yolu ilə əldə edilə bilər. Malayziya Təhlükəsizlik Şurasını fələstinlilərin hüquqlarının, o cümlədən dövlətçilik, suverenlik və ərazi bütövlüyü hüquqlarının həyata keçirilməsi və Fələstin qaçqınlarının geri qayıtmaq hüququnun təmin edilməsi üçün qətnamənin tez və hərtərəfli şəkildə həyata keçirilməsini təmin etməyə çağırmağa davam edəcək.
- İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) müasir çağırışlara cavab verməsi üçün islahatlara ehtiyacı varmı? İslam ölkələri arasında iqtisadi və siyasi həmrəyliyi gücləndirmək üçün hansı praktiki addımlar atılmalıdır?
- İƏT üzv dövlətlər tərəfindən getdikcə daha çox 21-ci əsrin qlobal reallıqlarını və mürəkkəbliklərini əks etdirmək üçün struktur və funksional islahatlara ehtiyacı olan bir təşkilat kimi qəbul edilir. Malayziya sülhün, təhlükəsizliyin, inkişafın və Ümmətin rifahının təşviqində İƏT-i dəstəkləmək öhdəliyini ardıcıl olaraq təsdiqləyib. Bununla belə, İƏT-in icra imkanları məhduddur və bəzən kollektiv fəaliyyətə mane olan daxili siyasi toqquşmalarla üzləşir. Bu maneələri aradan qaldırmaq və iqtisadi və siyasi həmrəyliyi gücləndirmək üçün İƏT praktik inteqrasiyaya üstünlük verməlidir. Xüsusilə, Malayziya davam edən geosiyasi çətinliklər fonunda Ticarət Güzəştləri Sisteminin genişləndirilməsini və üzv dövlətlər arasında ticarət maneələrinin azaldılmasını təklif edir və müdafiə edir.
Bundan əlavə, İƏT beynəlxalq təsirindən daha effektiv şəkildə istifadə etməlidir. Qəzzadakı böhranı həll etmək üçün təşkilat Yaxın Şərq sabitliyini təhdid edən düşmənçilikləri dayandırmaq üçün qətiyyətli mövqe tutmalı və davamlı sülhün yalnız güclü diplomatiya və dialoq yolu ilə əldə edilə biləcəyi prinsipini gücləndirməlidir.
- Malayziya hər zaman Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyib. Hazırda Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh quruculuğu və münasibətlərin normallaşması prosesi gedir. Malayziya bölgədə dayanıqlı sülhün əldə olunması prosesinə necə töhfə verə bilər?
- Malayziya suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərini müdafiə etməklə yanaşı, regional sabitliyə doğru hazırkı keçidi fəal şəkildə dəstəkləyərək Azərbaycanın sadiq tərəfdaşı olmağa davam edir. BMT, İƏT və Qoşulmama Hərəkatı kimi çoxtərəfli forumlarda yüksək səviyyəli siyasi müdafiədən əlavə, Malayziya münaqişədən sonrakı yenidənqurma və institusional potensialın gücləndirilməsi sahəsində geniş təcrübəsini bölüşməklə davamlı sülhə töhfə verə bilər.
Malayziya Texniki Əməkdaşlıq Proqramından (MTCP) istifadə etməklə, Malayziya idarəetmə, rəqəmsal infrastruktur və davamlı şəhər inkişafı sahəsində ixtisaslaşmış təlimlər təklif edə bilər ki, bu da may ayında Azərbaycanın 13-cü Dünya Şəhər Forumuna ev sahibliyi etməsi və azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı yenidənqurma səylərini davam etdirməsi ilə xüsusilə aktualdır.
- Mədəniyyət və təhsil sahəsində əlaqələrin gücləndirilməsi üçün hansı proqramlar nəzərdə tutulub? İki ölkə gəncləri arasında mübadiləni necə artırmaq olar?
- Malayziya həmişə beynəlxalq təhsil üçün ən yaxşı məkan olmağa can atıb, çünki ölkəmiz qlobal miqyasda tanınmış universitetlər və akademik və tədqiqat inkişafı üçün dinamik mühit təklif edir. Azərbaycanlı gənclər də daxil olmaqla, beynəlxalq tələbələr Universiti Malaya, Universiti Putra Malaysia, Universiti Teknologi Malaysia və Universiti Teknologi PETRONAS kimi nüfuzlu təhsil müəssisələrində mühəndislik, biznes, tibb, informasiya texnologiyaları (İT), kompüter elmləri və biologiya elmləri kimi sahələrdə geniş çeşiddə bakalavr və magistr proqramlarına çıxış əldə edə bilərlər. Bu təhsil sərgilərində fəal iştirakımız sayəsində mühəndislik və kompüter elmləri proqramlarına tələbələrin güclü və artan marağının şahidi olduq. Bu sahələrə təkcə qlobal miqyasda yüksək tələbat deyil, həm də milli prioritetlərimizə və sənaye ehtiyaclarımıza yaxından uyğunlaşdıqları Malayziyada xüsusilə tələbat var. Malayziya universitetləri güclü akademik təməl və sənaye ilə tərəfdaşlıqla dəstəklənən hər iki fənn üzrə yüksək keyfiyyətli proqramlar təklif edir. Buna görə də, Malayziyada bu sahələrdə təhsil alan tələbələr geniş təcrübə imkanlarından yararlana, qabaqcıl texnologiyalarla tanış ola və həm Malayziyada, həm də xaricdə təhsillərini başa vurduqdan sonra əla karyera perspektivləri qazana bilərlər.
Malayziya universitetləri də nisbətən əlverişlidir və tələbələrə müntəzəm olaraq beynəlxalq konfranslarda, yay məktəblərində və ikili dərəcə proqramlarında iştirak etmək imkanları təqdim edir ki, bu da yüksək keyfiyyətli təhsili əlçatan və praktik edir. Azərbaycanlı tələbələr üçün bu, çoxmədəniyyətli təlim mühiti ilə tanışlıq, vacib bacarıqların inkişafı və həm akademik, həm də gələcək karyera arzularına fayda verə biləcək peşəkar şəbəkələr qurmaq imkanı deməkdir.
Aparıcı Malayziya universitetlərinin 2026/2027 tədris ili üçün Nüfuzlu Xarici Ali Təhsil Müəssisələrində Gənclərin Təhsili üzrə Dövlət Proqramına (2022–2028) daxil edilməsinə görə dərin minnətdarlığımızı bildiririk. Azərbaycanın Malayziya təhsil sisteminin yüksək keyfiyyətini tanıması bizim tərəfimizdən yüksək qiymətləndirilir, çünki bu, ikitərəfli münasibətlərimizi daha da dərinləşdirir və insanlararası əlaqələri gücləndirir.
- Turizm Malayziya iqtisadiyyatının sütunlarından biridir. Düzdür, Azərbaycan vətəndaşlarının Malayziyaya səfər etmək üçün vizaya ehtiyacı yoxdur. Birbaşa uçuşların bərpasını daha da təşviq etmək və Azərbaycandan Malayziyaya və əksinə turist axınını artırmaq üçün hər hansı bir yenilik varmı? İki ölkə arasında turizm mübadiləsini inkişaf etdirmək üçün hər hansı bir səy göstərilirmi?
- Turizm Malayziya iqtisadiyyatının vacib sütunu olaraq qalır və məmnuniyyətlə qeyd edirik ki, 2026-cı ildə “Malayziyanı Ziyarət Et İli” (Visit Malaysia Year 2026) başlayıb. Bu genişmiqyaslı milli kampaniya ölkəmizin zəngin mədəni irsini və biomüxtəlifliyini nümayiş etdirməklə beynəlxalq turistləri cəlb etməyi hədəfləyir. Əlaqəyə gəldikdə, Azərbaycan vətəndaşlarının Malayziyaya vizasız səyahət etməsindən məmnun qalsaq da, birbaşa uçuşların təşkili turist və biznes mübadiləsini daha da sürətləndirmək üçün uzunmüddətli strateji prioritet olaraq qalır.
Səfirlik tərəfindən 2025-ci ildə həyata keçirilən genişmiqyaslı təşviqat tədbirlərindən sonra, bu il də Azərbaycan ictimaiyyəti arasında maarifləndirmə əsas diqqətimizdədir. Azərbaycanlı dostlarımızı Malayziyanın təklif etdiyi unikal səyahət imkanlarını kəşf etməyə dəvət edən təbliğat proqramlarında iştirak etməyə və təşkil etməyə sadiqik və birbaşa hava əlaqələrinin iki ölkəmizi daha da sıx bağlayacağı günü səbirsizliklə gözləyirik.
AzPolitika.info
Hadisənin gedişatını izləmək üçün ain.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
