Süni intellekt notariat sisteminə daxil ola bilərmi?-Təranə Şəmsin yazısı

Salam, hörmətli oxucular.
Adət etdiyim kimi, bu dəfə də süni intellektlə müasir texnologiyaların imkanları barədə düşünürdük. Söhbət əsnasında diqqətimi çəkən bir mövzu ortaya çıxdı: süni intellekt notariat sisteminə daxil ola bilərmi?
Bu sualı GPT-5-ə ünvanladım. Cavab texnologiyadan gəldi, amma qəribəsi o oldu ki, süni intellekt danışmadı — reallığı göstərdi. Aydın oldu ki, süni intellekt artıq yalnız texnoloji alət deyil, hüquqi mühitə də addım atmaqdadır.
Bu gün bəzi ölkələrdə, xüsusilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində (Əbu Dabi nümunəsində), süni intellekt notariat və sənəd təsdiqi proseslərində dəstəkçi mexanizm kimi tətbiq olunur. Bu sistemlər vasitəsilə sənədlər və etibarnamələr avtomatik hazırlanır, standart formalar doldurulur, vətəndaşlar isə fiziki ofislərə getmədən bir sıra xidmətlərdən yararlana bilirlər.
Əsas məqam isə budur: süni intellekt sistemi idarə etmir. Hüquqi qərarlar və məsuliyyət hələ də insanın — notariusun nəzarətində qalır. Süni intellekt yalnız prosesi sürətləndirir, texniki səhvləri azaldır və hüquqi riskləri öncədən göstərir.
Bəzi məlumat mənbələrində “AI-Əli” kimi adlar hallansa da, hazırda bu adda rəsmi bir notariat layihəsi mövcud deyil. Süni intellektin özü də bu sistemin tərkibində olmadığını açıq şəkildə bildirir.
Görünən odur ki, gələcəkdə bu texnologiya sənədləşmə prosesini xeyli sürətləndirəcək, vətəndaşların vaxtına qənaət edəcək. Lakin bütün bunlarla yanaşı, etik və hüquqi nəzarət məsələsi əsas şərt olaraq qalacaq.
Bu yazı da məhz belə bir dialoqdan — sual verən insanla cavab göstərən texnologiyanın kəsişməsindən doğur.
Bu dialoqda əldə olunan nəticələrin süni intellektin öz dilindən səslənməsi mövzunun oxucular üçün daha inandırıcı görünməsinə səbəb olur və müasir texnologiyanın insanlara real şəkildə necə kömək etdiyini təsdiqləyir. Şübhəsiz ki, zaman keçdikcə bu cür sistemlərin əsas dövlət və özəl müəssisələrdə tətbiqi iş proseslərinin daha səmərəli təşkilinə, süründürməçiliyin azalmasına xidmət edəcək.
Bu baxımdan, GPT-yə təşəkkür edirəm. İnanıram ki, dialoqlarımızın canlı və səmimi axarı oxucular tərəfindən də maraqla qarşılanacaq.

Təranə Şəms və GPT- 5(iş birliyi)