Toplantıda, dərsdə, ya da evdə… Yanımızda biri əsnəyincə, mütləq çevrəsindəkilərə də təsir etdiyinin dəfələrcə şahidi olmuşuq. Alimlər bu hadisəni, əslində, nevroloji bir zəncirin parçası kimi qiymətləndirir.
Əsnəmə, beynin temperaturunu tənzimləməyə və oyanıq qalma səviyyəsini qorumağa kömək edən təbii refleksdir. Uzun müddət hərəkətsiz qalanda və ya diqqət səviyyəsi düşəndə, beyin həm bədən, həm də zehni rahatlama üçün əsnəməni işə salır.
Bəzən bu refleks, bədənin ehtiyacından daha tez işə düşə bilər və hədsiz əsnəmə kimi görünə bilər. Bu, adətən, bədənin bioloji balansını qorumaq üçün xəbərdarlıq siqnalıdır.
Əsnəməyə səbəb olan faktorlar
Yorğunluq və enerji düşüklüyü;
Beyin temperaturunun artması;
Stress və yüksək kortizol səviyyəsi;
Yuxu pozğunluqları və kifayət qədər istirahət etməmək;
Uzun müddət zehni fokuslanma;
Qorxu, can sıkıntısı və emosional dəyişikliklər;
Biyoloji saat (sirkadiyen ritm), xüsusilə səhər və günortadan sonra
Bəzən insanlar kifayət qədər dincəlsələr də, dövri olaraq tez-tez əsnəyə bilərlər. Bu, adətən, patoloji deyil, bədənin daxili balansını qorumaq səylərindən biridir.
Başqasının əsnəməsini görmək, istəmədən eyni refleksə səbəb olur. Buna yoluxucu əsnəmə deyilir və həm fizyoloji, həm də sosial-nevroloji bir fenomen olaraq qiymətləndirilir.
Beyindəki ayna neyronlar, gördüyümüz davranışı öz bədənimizdə təkrarlamağa meylli edir;
Yoluxucu esnəmə empati və sosial bağlarla bağlıdır. İnsan, fərqində olmadan öz bədənini qarşı tərəfə uyğunlaşdırır;
Ailə üzvləri və yaxın dostlar arasında esnəmə daha tez yoluxur;
Diqqət dağınıq olduqda yoluxucu esnəmə azalır; göz təması və fərqlilik artdıqca refleks güclənir;
Beləliklə, əsnəmə həm fizyoloji, həm də sosial uyğunlaşmanın avtomatik bir göstəricisidir.
Hədsiz əsnəməni azaltmaq üçün nə etmək olar?
Qısa gərinmə və dərin nəfəs məşqləri;
Zehni məşğul edən fəaliyyətlərə diqqəti yönəltmək;
Başgicəllənmə və ya bayılma hissi varsa yavaş nəfəs alıb mövqeyi dəyişmək;
Otağın işıq və temperaturunu tənzimləmək;
Soyuq su içmək və ya üz-dodaq bölgəsinə qısa soyuq tətbiq etmək;
Gün ərzində qısa gəzintilər etmək;
Yuxu və gündəlik rutin
Sağlam yuxu vərdişləri esnəmə refleksinin tənzimlənməsində vacibdir.
Mütəmadi yuxu saatları təyin etmək;
Səhərlər sakit başlamaq;
Yatmazdan əvvəl ekran vaxtını azaltmaq;
Gündəlik qısa dincəlmə fasilələri beynin yenilənməsinə kömək edir və lazımsız esnəmə dövrlərinin qarşısını alır. Beləcə, esnəmə gündəlik həyatı narahat etmədən, təbii səviyyədə qalır.
Telegram kanalımız
