Bakı.Trend:
Dünya səhiyyə sistemi eyni vaxtda klinik məlumatların həcmininartması, tibbi halların mürəkkəbləşməsi və ciddi zamanməhdudiyyətləri şəraitində qərarların qəbul edilməsi zərurəti iləşərtlənən artan struktur yükü ilə üz-üzədir. Bu proseslər tibbiinformasiyanın miqdarı ilə onun klinik düşüncə prosesində operativistifadəsi imkanları arasında sistemli uyğunsuzluğu getdikcə dahaaydın şəkildə üzə çıxarır. Bir çox hallarda klinik anlayış əsasqərarlar artıq qəbul edildikdən sonra formalaşır.
Tibbin data-driven modelə keçidi fonunda əsas vəzifə pasiyentədair əlavə məlumatların toplanması deyil, bu informasiya ilə klinikanlayış arasındakı məsafənin azaldılmasıdır. Toplanmış məlumatlarlapraktiki tibbi qərar arasında yaranan boşluğu minimuma endirməkqabiliyyəti bu gün səhiyyə sisteminin effektivliyi baxımındanhəlledici əhəmiyyət kəsb edir.
Bu çağırışa cavab olaraq AIdMD süni intellekt platformasıyaradılmışdır. ABŞ-da hazırlanmış və dünyanın ən tələbkar səhiyyəsistemlərindən birində praktiki klinik qiymətləndirmədən keçən butibbi AI-platforma azərbaycanlı tərtibatçılar Vaqif və YunusKazımlı, Yusif Qurbanlı və Həmzə Şah tərəfindən təsis edilmişdir.Platformanın meydana çıxması Azərbaycan mütəxəssislərinin realklinik, tənzimləyici və əməliyyat standartlarına cavab verəntexnoloji həllər yaratmaq potensialını nümayiş etdirir.
AIdMD həkimlərin kompleks klinik informasiya ilə işləməsinidəstəkləmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Platforma pərakəndə tibbiməlumatları strukturlaşdırılmış klinik icmallara çevirir, AI-scribevasitəsilə pasiyent qəbulunu avtomatik sənədləşdirir, tibbisənədləri formalaşdırır və ilkin məlumatların sistemləşdirilməsiyolu ilə klinik düşüncəni dəstəkləyir. Sistem differensialdiaqnostik hipotezlərin formalaşdırılmasını, assessment and planüçün ilkin variantların hazırlanmasını, həmçinin tibbi yardımdakıpotensial risk və boşluqların aşkarlanmasını əhatə edir. Bununlayanaşı, həkimin aparıcı rolu və qəbul edilən klinik qərarlara görətam məsuliyyəti prinsipial şəkildə qorunur.
(Ətraflı: www.aidmdusa.com)
Dar ixtisaslaşmış proseslərin avtomatlaşdırılmasına yönəlmişhəllərdən fərqli olaraq, AIdMD başlanğıcdan bütöv klinik AI-laykimi layihələndirilmişdir. İstər mövcud tibbi informasiyasistemləri üzərində intellektual əlavə kimi, istərsə də tamAI-native platforma şəklində tətbiq edilsin, sistem klinikanlayışın sürətləndirilməsinə, informasiyanın şəffaflığınınartırılmasına və həkim qəbulunun gedişində əsaslandırılmışqərarların dəstəklənməsinə yönəlib. Bu yanaşma klinik intellektinkeyfiyyət itkisi olmadan fraqmentləşdirilə bilməyəcəyi anlayışınıəks etdirir.
Müasir tibb böyük həcmdə məlumat istehsal etsə də, klinikanlayış çox vaxt gecikmə ilə formalaşır. AIdMD konsepsiyası buboşluğu minimuma endirməyi hədəfləyir və həkimi tibbi qərara realtəsir göstərən anda aydın, strukturlaşdırılmış və klinik baxımdanəhəmiyyətli informasiya ilə təmin edir.
AIdMD-nin formalaşması klinik praktika ilə sahibkarlıqtəcrübəsinin kəsişməsində baş vermişdir. İnkişafın ilkinmərhələlərindən etibarən platforma praktiki həkimlər və texnolojihəllərin qurulması və miqyaslandırılması sahəsində təcrübəsi olanmütəxəssislərlə sıx əməkdaşlıq şəraitində hazırlanmışdır. Bu,sistemin arxitekturasında real klinik ssenarilərin əks olunmasınavə gündəlik tibbi praktikada tətbiq üçün zəruri əməliyyatdayanıqlığının təmin edilməsinə imkan vermişdir.
Platformanın əsas xüsusiyyətlərindən biri klinik qərarlarınqeyri-şəffaf avtomatlaşdırılmasından imtina edilməsidir. Sistemklinik cəhətdən əhəmiyyətli konteksti ön plana çıxarır, potensialrisklərə diqqət yönəldir və rutin tapşırıqları dəstəkləyərəkhəkimin kognitiv yükünü azaldır. Əməliyyatların sayınınazaldılması, interfeyslər arasında keçidlərin minimallaşdırılmasıvə informasiyanın daha dəqiq prioritetləşdirilməsi həkimin klinikmühakimənin əsas elementlərinə — diaqnostika, müalicəplanlaşdırılması və pasiyentlə qarşılıqlı əlaqəyə — fokuslanmasınaşərait yaradır.
Platformanın fəlsəfəsi tibbin mahiyyətinin klinik mühakimədənibarət olduğu anlayışına əsaslanır. AIdMD-nin arxitekturası bumühakiməyə mane olan amilləri aradan qaldırmaq və həkimə praktikqərarvermə prosesinə fokuslanmaq imkanı vermək üçün qurulmuşdur.Məhz bu həkim-mərkəzli yanaşma platformanın konseptual mərhələdənpraktiki klinik qiymətləndirmə mərhələsinə keçidini təmin edir.
Hazırda AIdMD ABŞ səhiyyə sistemində iştirakını genişləndirir.Platforma Florida ştatında yerləşən özəl tibbi praktikalar vəklinik komandalar tərəfindən qiymətləndirilir. Bu region pasiyentmüxtəlifliyi, müstəqil klinikaların üstünlüyü və mürəkkəbtənzimləyici mühit baxımından ABŞ səhiyyəsinin əsasxüsusiyyətlərini cəmləşdirir.
Klinik qiymətləndirmə əsasən praktik nəticələrə yönəlmişdir:tibbi sənədləşmə yükünün azaldılması, pasiyent tarixçəsinin dahasürətli qavranılması və sistemin mövcud iş axınlarına üzviinteqrasiyası. Bu yanaşma tibbi təşkilatların konservativxarakterini əks etdirir; onlar üçün texnoloji yenilikdən daha çoxetibarlılıq, proqnozlaşdırıla bilənlik və real praktikaya uyğunluqönəmlidir.
AIdMD-nin inkişafı marketinq göstəricilərinə deyil, sisteminreal tətbiqi dəyərinə əsaslanır. Şirkət təşviqat hesabına aqressivmiqyaslandırmadan şüurlu şəkildə imtina edərək sistemli klinikgeribildirimə, funksionallığın mərhələli təkmilləşdirilməsinə vəplatformanın əməliyyat hazırlığına üstünlük verir. Platformanıninkişafı ilə bağlı yeniliklər AIdMD-nin rəsmi LinkedIn səhifəsindəpaylaşılır:
https://www.linkedin.com/company/aidmd/
AIdMD-nin mühəndis yanaşması maksimal yüklənmə şəraitində beləsabit fəaliyyət göstərməli olan kritik sistemlər üçün tələblərəsasında formalaşdırılmışdır. Komanda üzvlərinin NASA, JPMorgan, M3USA və Amazon kimi təşkilatlarda iş təcrübəsi platformanınarxitekturasına, etibarlılığına və təhlükəsizliyinə birbaşa təsirgöstərmişdir.
Platforma pasiyentin tibbi tarixçəsini, laborator nəticələri,təyinatları və əvvəlki qəbul məlumatlarını təhlil edərək klinikbaxımdan əhəmiyyətli siqnalları aşkar edir. Sistemlə qarşılıqlıəlaqə təbii dil üzərindən qurulur, nəticələr isə klinik sənədlərəvə iş proseslərinə inteqrasiya olunur. Süni intellekt burada insanekspertizasını əvəz etmək üçün deyil, mürəkkəbliyi nizamlamaq vəəməliyyat sürtünməsini azaltmaq üçün istifadə edilir.
Qısa izahlı video:
https://youtu.be/1t-017-lyks
Azərbaycan üçün əhəmiyyəti
ABŞ bazarına yönəlməsinə baxmayaraq, AIdMD-nin inkişaftrayektoriyası Azərbaycan üçün də strateji əhəmiyyət daşıyır. Birçox ölkələr hazırda parçalanmış tibbi İT-sistemlərin mərhələlimodernləşdirilməsi ilə analitika və süni intellekt üçün ilkinolaraq nəzərdə tutulmuş vahid bulud klinik platformalarınınyaradılması arasında seçim qarşısındadır.
Elektron tibbi qeydlərin tətbiqi natamam və ya fragmentar olanölkələr üçün bu, mövcud modelləri sadəcə təqlid etmək deyil,birbaşa AI-dəstəklənən növbəti nəsil səhiyyə sistemlərinə keçidimkanı yaradır. Mərkəzləşdirilmiş idarəetmə modeli və rəqəmsalprioritetləri nəzərə alındıqda, Azərbaycan bu cür yanaşmalarınqiymətləndirilməsi üçün struktur baxımından hazırdır.
İntellektual klinik infrastrukturun tətbiqi resurslardan dahasəmərəli istifadəyə, inzibati xərclərin azaldılmasına və əhalisəviyyəsində risklərin daha erkən aşkarlanmasına şərait yaradabilər. Bununla yanaşı, bu sistemlər uzunmüddətli əməliyyatxərclərinin azaldılması, xidmətlərin təkrarlanmasının qarşısınınalınması və tibbi məlumatların bütövlüyü əsasında planlaşdırmakeyfiyyətinin yüksəldilməsi kimi iqtisadi və strateji üstünlüklərtəqdim edir. Eyni zamanda məlumat təhlükəsizliyi və rəqəmsalsuverenlik məsələləri milli maraqlara uyğun şəkildəmöhkəmləndirilir.
AIdMD-nin tarixi təkcə bir şirkətin uğur hekayəsi deyil,azərbaycanlı mütəxəssislərin qlobal səviyyədə yüksək yüklü vəmürəkkəb sistemlərin yaradılmasında iştirakının göstəricisidir.Səhiyyə sahəsində zaman, dəqiqlik və qərarların keyfiyyətiuzunmüddətli nəticələrə birbaşa təsir göstərdiyindən, məhz bu cüryanaşmalar rəqəmsal tibbin növbəti mərhələsiniformalaşdıracaqdır.
Azərbaycan üçün bu kimi layihələr təkcə peşəkar tanınma deyil,həm də həkim-mərkəzli, miqyaslana bilən və intellektual inteqrasiyaolunmuş səhiyyə modellərinin öyrənilməsi, qiymətləndirilməsi vəpotensial tətbiqi üçün real imkan yaradır.
