Alimlər hesab edirlər ki, Atlantik okeanının dərinliklərində yerləşən unikal hidrotermal sahə Yer üzündə həyatın yaranmasında mühüm rol oynamış ola bilər...
Poliqon xəbər verir ki, Atlantik okeanının dərinliklərində, Orta Atlantik silsiləsinin qərbində planetin ən qeyri-adi məkanlarından biri — Lost City (“İtirilmiş şəhər”) adlı hidrotermal sahə yerləşir. ScienceAlert portalının məlumatına görə, bu ərazi 700 metrdən artıq dərinlikdə okean dibindən yüksələn nəhəng əhəngdaşı qüllələri və sütunlarından ibarətdir. Onların ən hündürü təxminən 60 metrə çatır ki, bu da iyirmimərtəbəli binanın hündürlüyünə bərabərdir. Tədqiqatçılar belə mühitlərin Yer üzündə həyatın yaranmasının ilkin mərkəzlərindən biri ola biləcəyini istisna etmirlər.
Lost City 2000-ci ildə dərinlik aparatlarının köməyi ilə aşkar edilib və o vaxtdan bəri dünya okeanında analoqu olmayan unikal obyekt kimi qalır. Alimlərin qiymətləndirmələrinə görə, burada hidrotermal aktivlik azı 120 min ildir davam edir və ehtimal olunur ki, bu proses daha uzun müddət mövcud olub. Klassik vulkanik mənşəli “qara tüstüləyənlər”dən fərqli olaraq, “İtirilmiş şəhər” maqmatik istilik hesabına deyil, dəniz suyu ilə Yer mantiyasının süxurları arasında gedən kimyəvi reaksiyalar nəticəsində fəaliyyət göstərir.
Bu reaksiyalar zamanı ətraf mühitə hidrogen, metan və digər qazlar ayrılır. Məhz bu maddələr günəş işığı və oksigen olmadan karbonat qüllələrinin məsamə və çatlarında yaşayan mikrob icmaları üçün enerji mənbəyi rolunu oynayır. Buradakı mayelərin temperaturu nisbətən aşağı — təxminən 40 dərəcə Selsi olsa da, bu, mürəkkəb ekosistemin mövcudluğunu təmin etmək üçün kifayətdir. Mənbələrin ətrafında bakteriyalar, ilbizlər və xərçəngkimilər yaşayır, krablar və ilanbalıqları kimi iri canlılara isə daha nadir hallarda rast gəlinir.
Alimlərin xüsusi marağına səbəb olan məqam ondan ibarətdir ki, Lost City-də yaranan karbohidrogenlər nə atmosferdəki karbon qazından, nə də fotosintez nəticəsində formalaşır. Onlar tamamilə okean dibində gedən geokimyəvi proseslərin məhsuludur. Karbohidrogenlərin canlı orqanizmlərin əsas “tikinti materialı” olduğunu nəzərə alan tədqiqatçılar bu faktı həyatın oksigen atmosferindən xeyli əvvəl, məhz belə şəraitdə yarana bilməsi hipotezinin güclü sübutu kimi dəyərləndirirlər.
2024-cü ildə alimlər Lost City ərazisində rekord səviyyədə qazma işləri aparıldığını açıqlayıblar. Nəticədə uzunluğu 1,2 kilometrdən artıq olan mantiyaya aid süxur nüvələri çıxarılıb. Bu nümunələrin analizi milyardlarla il əvvəl erkən Yer kürəsində baş vermiş kimyəvi proseslərə işıq sala və cansız maddənin necə canlıya çevrildiyini anlamağa kömək edə bilər.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, “İtirilmiş şəhər” tipli ekosistemlər nəzəri olaraq Yer kürəsindən kənarda da mövcud ola bilər. Bu baxımdan Yupiterin Avropa və Saturnun Enselad peyklərinin buzaltı okeanları, eləcə də Marsın uzaq keçmişi potensial nümunələr kimi göstərilir. Mikrobioloqların fikrincə, həyat günəş işığı olmadan haradasa mövcud ola bilərsə, bu, məhz belə kimyəvi baxımdan aktiv mühitlərdir.
Bununla yanaşı, Lost City elmi əhəmiyyətinə baxmayaraq, həssas və müdafiəsiz obyekt olaraq qalır. 2018-ci ildə Polşanın okean dibinin yaxın ərazilərində faydalı qazıntıların kəşfiyyatı və hasilatı üçün icazə aldığı məlum olub. Hidrotermal sahənin özü mədən işlərinin hədəfi olmasa da, alimlər bu fəaliyyətlə bağlı yaranan çöküntü və tullantıların unikal ekosistemə ciddi zərər vura biləcəyindən narahatdırlar.
Poliqon.info
