Son parlament iclaslarında Azərbaycanda reklam hüququna uşaq hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı yeni dəyişiklik təklif edilib. Bu dəyişiklik xüsusilə uşaqların görüntülərinin reklamda istifadəsinə valideyn razılığı tələb edir ki, bu da uşaqların hüquqlarını və təhlükəsizliyini qorumaq məqsədi daşıyır.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
AZƏRBAYCANDA QANUNİ MÜHİT
Təklif olunan dəyişiklik nədir?
“Reklam haqqında” qanuna əlavə ediləcək yeni maddəyə əsasən,
-Reklamda uşaqların görüntüsü yalnız valideyn və ya onları əvəz edən şəxslərin razılığı ilə göstərilə bilər.
-Bu norma həm televiziyada, kütləvi media məkanında, həm də rəqəmsal platformalar və sosial şəbəkələrdə yayımlanan reklamlar üçün nəzərdə tutulur, çünki qanunun tətbiqi reklamın hər növ yayımına aiddir.
Məqsəd nədir?
Bu dəyişiklik uşaqları mənəvi və fiziki baxımdan zərərli təsirlərdən qorumaq, onların hüquqlarını müdafiə etmək üçün irəli sürülür. Təklifə əsasən, uşaq görüntülərinə valideyn izni olmadan reklam üçün istifadə olunması etik və hüquqi baxımdan yolverilməzdir.
RƏQƏMSAL PLATFORMALAR VƏ SOSİAL ŞƏBƏKƏLƏR
Nə üçün rəqəmsal platformalara tətbiq olunur?
Rəqəmsal platformalar — “YouTube”, “Facebook”, “Instagram” və digər sosial media — günümüzdə reklamların çox böyük hissəsinin yayıldığı sahələrdir. Bu platformalarda uşaqların görüntülərinin kommersiya məqsədilə istifadəsi artıq yalnız televiziya və fiziki reklamlarla məhdudlaşmır, həm də onlayn geniş auditoriyaya çatır.
Yeni norma bu rəqəmsal mühitə də tətbiq edilir, yəni uşaqların şəkilləri və videoları reklam məqsədilə sosial media postlarında, sponsorlu videolarda və banner reklamlarında göstərildikdə valideyn razılığı tələb olunacaq. Bu, yalnız görüntü istifadəsi ilə məhdudlaşmır — uşaqların şəkillərinin rəqəmsal platformalarda izləyici yönümlü, hədəflənmiş reklam kampaniyalarında istifadəsinə də təsir edəcək.
DÜNYA TƏCRÜBƏSİ: UŞAQLAR VƏ REKLAMLA BAĞLI QANUNLAR
Avropa Birliyi və GDPR
Avropa İttifaqında fərdi məlumatlara və uşağın məlumatlarının işlənməsinə dair GDPR (Ümumi Məlumatların Qorunması Qaydaları) çərçivəsində uşaqların şəxsi məlumatlarını, o cümlədən media görüntülərini istifadə etmək üçün açıq, məlumatlı valideyn razılığı tələb olunur.
Bu, xüsusilə onlayn marketinq və hədəflənmiş reklamlar zamanı yaşa uyğun valideyn icazəsinin olmasını tələb edir.
ABŞ – COPPA
ABŞ-da Children’s Online Privacy Protection Act (COPPA) qanunu üzrə 13 yaşdan kiçik uşaqlardan onlayn məlumat toplamaq üçün valideyn razılığı tələb olunur, bu da onun reklam hədəflənməsi və məlumatların istifadəsinə də təsir göstərir.
COPPA daha çox məlumatın toplanması və uşaqların online izlənməsi ilə bağlı olsa da, valideyn razılığı prinsipini güclü şəkildə qoruyur.
Digər ölkələrdə yanaşmalar
Skandinaviya ölkələrində, müəyyən yaşa qədər uşaqlara yönəlmiş reklamlar ciddi məhdudiyyətlərə məruz qalır və bəzi hallarda tamamilə qadağan edilir.
Fransada bəzi qanunlar uşaq influencerləri üçün xüsusi icazə və qoruyucu fond tələb edir.
NƏ ÜÇÜN BU QANUN LAZIMDIR?
Uşaqlar internet və media mühitində daha çox vaxt keçirirlər ki, bu da onları reklamın təsirinə daha həssas edir.
Uşaqlar reklam niyyətini tam dərk etməyə bilər — bu onların məlumat toplama və hədəflənmiş reklam hədəf kütləsi kimi istifadə edilməsini daha riskli edir.
Valideyn razılığı tələbi uşaqların şəxsi hüquqlarının və təhlükəsizliyinin qorunmasına xidmət edir, xüsusilə sosial media və onlayn kampaniyalar dövründə.
Azərbaycanda təklif olunan dəyişiklik uşaqların reklamlarda görüntüsünün valideyn razılığı olmadan istifadəsini qəti şəkildə qadağan edir. Bu norma rəqəmsal platformalar və sosial şəbəkələrdə yayımlanan bütün kommersiya reklamları üçün də tətbiq olunur.
Dünya praktikasında da uşaqların reklam hədəf kütləsi kimi istifadəsi və məlumatlarının işlənməsi geniş şəkildə tənzimlənir və valideyn razılığı əsas tələblərdən biridir.
Ayşən Vəli
