Son illərdə Azərbaycanda və dünya miqyasında kredit istifadəsinin artması gündəlik həyatın bir parçası kimi qəbul edilməyə başlayıb. Əhalinin istehlak davranışları dəyişdikcə, kreditlə alış-veriş, ipoteka, avtomobil və elektronika kimi məhsulların alınması normaya çevrilməkdədir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları və beynəlxalq iqtisadi hesabatlar göstərir ki, xüsusilə şəhər əhalisi arasında kredit məhsullarının payı əhəmiyyətli dərəcədə artıb və bu trend qlobal iqtisadi təcrübə ilə üst-üstə düşür.
Kreditlə yaşamağın normaya çevrilməsi iqtisadi, sosial və psixoloji faktorlarla izah olunur. İqtisadi baxımdan, inflyasiya və gəlirlərin artım tempinin tənzimlənməməsi əhalini gələcək gəlirini qabaqcadan xərcləməyə sövq edir. Bank və mikromaliyyə qurumlarının geniş kredit məhsulları təqdim etməsi və rəqabətli faiz dərəcələri bu prosesin sürətlənməsinə xidmət edir. Sosial baxımdan, prestij və status xərcləri də əhalini kreditə yönləndirir, xüsusilə gənc və orta yaşlı əhali arasında istehlak tərzinin modernləşməsi ilə bağlıdır.
Psixoloji amillər də mühüm rol oynayır. Kredit istifadəsi insanların həyat keyfiyyətini dərhal yaxşılaşdırma imkanları təqdim edir və gələcəkdə ödəmə planlarına uyğunlaşmaqla balanslı maliyyə idarəçiliyinə stimul yaradır. Lakin dünya təcrübəsi göstərir ki, kreditlə yaşamağın normaya çevrilməsi yüksək borclanma riskini də özü ilə gətirir. ABŞ və Avropa ölkələrində orta gəlirli ailələrdə kredit öhdəlikləri ailə büdcəsinin 30-40 faizini təşkil edir və bu, iqtisadi sarsıntılar zamanı maliyyə dayanıqlığını zədələyə bilər.
Azərbaycan kontekstində kreditlə yaşamağın normallaşması bank sektorunun inkişafı və maliyyə inklüzivliyinin artması ilə sıx bağlıdır. Son illərdə ipoteka kreditlərinin, istehlak kreditlərinin və mikromaliyyə məhsullarının həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Bu, əhalinin kredit mədəniyyətinin formalaşdığını göstərir, lakin borcun idarə olunması və faiz dərəcələrinin dəyişkənliyi əhalinin maliyyə dayanıqlılığı üçün ciddi sınaqdır. Eyni zamanda, dövlətin və maliyyə institutlarının informasiya kampaniyaları, maliyyə savadlılığı proqramları və kredit şərtlərinin şəffaflığı bu trendin sağlam şəkildə inkişafına töhfə verir.
