Bloomberg nəşrinin təhlilinə görə, Pekin Moskvanın davamlılığında əsas faktora çevrilib...
Poliqon xəbər verir ki, Bloomberg Agentliyinin məlumatına görə, Çin 2025-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibədə hərbi səylərinə dəstəyi artırıb. Qərb rəsmilərinin qiymətləndirmələrinə görə, 2026-cı ildə Moskva ilə əməkdaşlığı daha da dərinləşdirə bilər. Bu isə Avropa liderlərinin Pekinlə münasibətləri “yenidən başlatmaq” və onu müharibənin dayandırılmasında daha fəal rol oynamağa təşviq etmək cəhdlərini sual altına qoyur.
Qərbin qiymətləndirmələri: Pekin Moskvanın dayanıqlığının əsas dayağıdır
Qərb nümayəndələri iddia edirlər ki, Çin tərəfindən davamlı dəstək olmasaydı, Rusiya mövcud müharibə tempini qoruya bilməzdi. Söhbət ilk növbədə ikili təyinatlı komponentlərin və Rusiya pilotsuz uçuş aparatlarının istehsalında istifadə olunan kritik mineralların tədarükündən gedir.
Bu qapalı qiymətləndirmələrdə Çin birbaşa müharibə iştirakçısı kimi deyil, Rusiyanın müdafiə iqtisadiyyatını ayaqda saxlayan resurs və texnologiyalara çıxışı təmin edən əsas “asanlaşdırıcı” kimi təsvir olunur.
Bloomberg qeyd edir ki, Qərb rəsmilərinin qapalı müzakirələrdə səsləndirdikləri qiymətləndirmələr, bir çox Qərb liderlərinin Çinin münaqişədəki rolu barədə ictimai bəyanatlarından daha sərt və daha pessimist səslənir.
“Çin bu müharibəni sabah bitirə bilər”
Münhen Təhlükəsizlik Konfransı çərçivəsində keçirilən müzakirədə ABŞ-nin NATO-dakı səfiri Metyu Uitaker bildirib ki, məhz Çin digər vasitəçilərdə olmayan təsir rıçaqlarına malikdir.
“Çin Vladimir Putinə zəng edərək bu müharibəni sabah bitirə bilər. Bu müharibə tam şəkildə Çin tərəfindən təmin olunur”, deyə o vurğulayıb.
Bu mövqe Qərb paytaxtlarının bir hissəsində artan narazılığı əks etdirir. Onların fikrincə, Pekin bir tərəfdən sülh və danışıqlar barədə danışır, digər tərəfdən isə Moskvanın sanksiyalara və resurs çatışmazlığına uyğunlaşmasına kömək edən iqtisadi və texnoloji kanalları qoruyub saxlayır.
Pekinin paralel diplomatiyası: Biz sülh tərəfdarıyıq, lakin qınama yoxdur
Bu ittihamlar fonunda Çinin xarici işlər naziri Van İ Almaniyada keçirilən illik təhlükəsizlik forumunda çıxış etməli idi. Pekin bu platformada ənənəvi olaraq özünü Avropa üçün proqnozlaşdırılan və “konstruktiv” tərəfdaş kimi təqdim etməyə çalışır.
Van İ həmçinin Ukraynanın xarici işlər naziri Andrey Sibiqa ilə görüşüb. Çin tərəfi bəyan edib ki, Çin Xalq Respublikasının sədri Si Cinpin “sülh danışıqlarını fəal şəkildə dəstəkləyir” və Kiyevlə təmaslara hazırdır.
Eyni zamanda Çin Rusiya prezidenti Vladimir Putinin hərəkətlərini qınamaqdan imtina edir. Qərb mənbələrinin sözlərinə görə, məhz bu ikili yanaşma etimadsızlığın əsas səbəbi olaraq qalır.
Çinin rəsmi mövqeyi: Biz atəşi alovlandırmırıq
Çinin rəsmi nümayəndələri müharibəyə yardım ittihamlarını açıq şəkildə rədd edirlər. Çin diplomatları Pekinin “odun üstünə yağ tökmədiyini”, böhrandan faydalanmadığını və “günahın üçüncü tərəfin üzərinə atılmasını” qəbul etmədiyini bildirirlər. Pekin vurğulayır ki, Çinin mövqeyi “aydın və ardıcıldır”, Qərbin bəyanatları isə məsuliyyəti yayındırmaq cəhdi kimi təqdim olunur.
Bununla belə, daxili qiymətləndirmələrlə tanış olan Qərb rəsmiləri hesab edirlər ki, Çində zaman keçdikcə müharibəyə Avropanı Ukrayna istiqamətinə yönəldən və eyni zamanda Avropa ilə ABŞ-nin münasibətlərini çətinləşdirən amil kimi baxış güclənib.
Avropa ticarət və strateji risklər arasında balans axtarır
Artan şübhələrə baxmayaraq, Avropa liderləri Pekinlə dialoqu davam etdirirlər. Bunun əsas səbəblərindən biri ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyası ilə ticarət və tarif mübahisələridir.
Fransa prezidenti Emmanuel Makron və Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmer son həftələrdə Si Cinpinlə görüşmək üçün Çinə səfər ediblər. Almaniya kansleri Fridrix Mertsin də yaxın vaxtlarda Pekinə səfəri gözlənilir. Vaşinqtonda isə Donald Trampla Si Cinpinin yazda Çində mümkün şəxsi görüşü müzakirə olunur.
Avropa siyasətçiləri strategiyalarını belə izah edirlər ki, yalnız Çin rəhbərliyi ilə birbaşa təmas Pekinin təhlükəsizlik məsələlərinə yanaşmasına təsir göstərmək imkanı yarada bilər. Lakin bu səfərlər eyni zamanda ticarət əlaqələrinin gücləndirilməsi məqsədi daşıyır və bu, Çinin Rusiyanın iqtisadi dayanıqlığına verdiyi dəstəyə yönələn tənqidlər fonunda baş verir.
Ticarət və sanksiyalar: Moskva–Pekin əlaqələrinin güclənməsi
Müharibənin əvvəlindən etibarən Çin Qərb sanksiyalarının Rusiyaya təsirini yumşaldan əsas amillərdən birinə çevrilib. Pekin Rusiya neftini almağa davam edir və hərbi təchizat zəncirində istifadə oluna biləcək malların ixracını saxlayır.
Qərb qiymətləndirmələrinə görə, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 2021-ci ildəki 152 milyard dollardan 2024-cü ildə 253 milyard dollara yüksəlib. Bu müddət ərzində Rusiya Çinin ticarət tərəfdaşları siyahısında onuncu yerdən beşinci yerə qalxıb.
Jurnalist araşdırmaları daha əvvəl Rusiyanın sanksiyalardan yayınmaq, eləcə də Ukraynaya qarşı hücumlarda istifadə olunan pilotsuz aparatların yığılması üçün komponent və texnologiyalar əldə etmək məqsədilə Çinlə sıx əlaqələrdən istifadə etdiyini təsvir edib.
Uzun tarix və ortaq maraqlar
Çin və Rusiya münasibətləri tarixən ziddiyyətli olub, müttəfiqlikdən soyuq müharibə dövründə sərt rəqabətə qədər müxtəlif mərhələlərdən keçib. Qərb rəsmiləri hesab edirlər ki, Moskva ilə Pekin arasında qarşılıqlı etimadsızlıq tam aradan qalxmasa da, iqtisadi, texnoloji və geosiyasi maraqlar hazırda köhnə ziddiyyətləri üstələyir.
Van İ bir daha vurğulayıb ki, bütün ölkələrin qanuni təhlükəsizlik narahatlıqları ciddi qəbul olunmalıdır. Qərbdə bu tezis Rusiyanın NATO-nun genişlənməsi ilə bağlı arqumentlərinə diplomatik istinad kimi qəbul edilir.
Bloomberg-in qənaətinə görə, Moskvanın iqtisadi baxımdan dəstəklənməsi ilə sülhyaratma ritorikasının birləşməsi Çin mövqeyini müharibənin dinamikasının nə dərəcədə tez dəyişə biləcəyini və Avropanın Pekinlə münasibətləri əsas prinsipləri yenidən nəzərdən keçirmədən yaxşılaşdırmaq ümidlərinin nə qədər real olduğunu müəyyən edən əsas amillərdən birinə çevirir.
Poliqon.info
