Azərbaycan ailə modelində təhsil hər zaman ən ali dəyər hesab olunub. Valideynlər övladlarının ali təhsil alması üçün hər cür maddi və mənəvi fədakarlığa qatlaşıblar. Lakin bu sarsılmaz inamın qarşısına artıq sosial platformaların yaratdığı sürətli qazanc modelləri çıxıb. Bir gəncin illərlə universitet auditoriyalarında zəhmət çəkərək əldə edəcəyi nüfuz və gəliri, bir başqasının heç bir ixtisas tələb olunmadan, sadəcə bir smartfon vasitəsilə qazanması cəmiyyətdə ciddi bir dilemma yaradır. Zəhmətin dəyərini artıq illərin biliyi yox, saniyələrin gətirdiyi izləyici sayı təyin etməyə başlayıb. Bu tendensiya gənclərin əmək bazarına baxışını kökündən sarsıdır.
Bu sualın yarandığı nöqtədə peşə anlayışının özü mahiyyətini dəyişir. Əlbəttə, texnoloji tərəqqini və sosial medianın açdığı yeni üfüqləri inkar etmək qeyri-mümkündür. Bu platformalar bir çox gənc üçün özünüifadə və yaradıcılıq sahəsidir. Lakin bu cazibədar dünyanın arxasında gizlənən "asan qazanc" mifologiyası gənc nəslin fundamental biliklərdən uzaqlaşmasına zəmin yaradır. Çünki biliyin nüfuzu rəqəmsal "bəyənmə"lərlə ölçüldükdə intellektual inkişaf arxa plana keçir. Nəticədə cəmiyyətdə peşəkar kadr boşluğu qaçılmaz hala gəlir ki, bu da strateji sahələrin gələcəyini təhlükə altına qoyur.
Daha dərindən baxdıqda, bu proses təkcə iqtisadi yox, həm də psixoloji bir böhrandır. Virtual aləmdə qazanılan sürətli uğurlar real həyatın çətinliklərinə qarşı dözümlülüyü azaldır. Gənc nəsil artıq pillə-pillə yüksəlmək əvəzinə bir gecədə "məşhur" olmağa fokuslanır. Bu yanaşma elmi araşdırmaların, mühəndislik layihələrinin və pedaqoji fəaliyyətin tələb etdiyi səbir və təmkin prinsiplərini sıradan çıxarır. Cəmiyyətin intellektual onurğasını təşkil edən sahələr rəqəmsal parıltının kölgəsində solğunlaşmağa başlayır.
Bəs bu balansı necə qorumalıyıq? Çıxış yolu texnologiyadan qaçmaq yox, onu bir peşəni inkişaf etdirən bir alət kimi mənimsəməkdir. Bizim gələcəyimiz üçün savadlı həkimin həm də rəqəmsal imkanlarla geniş kütlələri maarifləndirməsinə, ustad sənətkarın öz əsərlərini bu kanallarla dünyaya çatdırmasına böyük ehtiyac var. Yəni texnologiya insanın ağlına və əməyinə xidmət edən bir vasitə rolunda çıxış etməlidir. Təhsil sistemi də öz növbəsində müasirləşməli, gənclərə rəqəmsal dünyada sadəcə "istehlakçı" yox, həm də "yaradıcı" olmağın yollarını öyrətməlidir.
Nəticə olaraq unutmamalıyıq ki, rəqəmsal ekranlar hər an sönə bilər, alqoritmlər hər gün dəyişir, trendlər isə müvəqqəti xarakter daşıyır. Lakin dərindən mənimsənilmiş bilik və real peşə bacarığı insanın ən etibarlı kapitalı olaraq qalır. Günün sonunda bizi biz edən toplanan virtual hədiyyələr deyil, cəmiyyət üçün yaratdığımız real və qalıcı dəyərdir. Əsl uğur müvəqqəti ekran parıltısında yox, insanın öz əməyi və zəkası ilə qurduğu sağlam gələcəkdə gizlidir.
İlahə Allahverdiyeva
