Akademik İbrahim Cəfərov,
Bitki mühafizə və Texniki bitkilər Elmi-Tədqiqat İnstitutunun rəhbəri, AMEA-nın müxbir üzvü
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxmış ən ağır humanitar faciələrdən biridir. 1992-ci ilin fevralında baş verən hadisələr təkcə bir şəhərin deyil, bütün bir millətin taleyinə təsir göstərdi. Mülki əhaliyə qarşı törədilən qətliam beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulması kimi tarixə düşdü və uzun illər ərzində ədalətin bərpası istiqamətində siyasi və diplomatik mübarizə aparıldı.
Faciə dövründə regionda mürəkkəb geosiyasi proseslər gedirdi. Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsi fonunda Ermənistan silahlı qüvvələrinin hücumu nəticəsində Xocalı işğal edildi, yüzlərlə insan həyatını itirdi, minlərlə sakin öz doğma torpağından didərgin düşdü. Bu hadisə təkcə hərbi əməliyyat deyildi, həm də etnik təmizləmə siyasətinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir.
Uzun illər ərzində Azərbaycan dövləti Xocalı həqiqətlərinin dünyaya çatdırılması istiqamətində sistemli iş apardı. Beynəlxalq təşkilatlarda qəbul olunan sənədlər, müxtəlif ölkələrin parlamentlərinin qərarları bu istiqamətdə mühüm addımlar oldu. Tarixi yaddaşın qorunması dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən birinə çevrildi.
Bu gün artıq yeni bir mərhələdən danışmaq mümkündür: Xocalıda həyat başlayıb. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri aparılır, infrastruktur qurulur, sosial obyektlər tikilir. Keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına qayıdışı təkcə fiziki deyil, həm də mənəvi ədalətin bərpasıdır.
Xocalının yenidən qurulması bütövlükdə Qarabağ regionunun dirçəliş konsepsiyasının tərkib hissəsidir. Ağıllı kənd və şəhər layihələri, müasir kommunikasiya xətləri və sosial infrastruktur bölgənin uzunmüddətli inkişafını təmin etməyə yönəlib. Bu proses təkcə iqtisadi deyil, həm də simvolik məna daşıyır: həyatın faciə üzərində qələbəsi.
Bu tarixi dönüş nöqtəsində Prezident İlham Əliyevin rolu xüsusi vurğulanmalıdır. Onun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən ardıcıl və məqsədyönlü siyasət nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa olundu və işğaldan azad edilmiş torpaqlarda genişmiqyaslı quruculuq mərhələsi başlandı. Dövlət başçısının qətiyyətli mövqeyi, diplomatik səyləri və milli maraqlara əsaslanan strategiyası Xocalı kimi şəhərlərin yenidən dirçəldilməsinə real zəmin yaratdı.
Prezidentin vurğuladığı kimi, Xocalı qurbanlarının xatirəsi daim anılacaq, eyni zamanda şəhər yenidən qurularaq yaşayış və inkişaf məkanına çevriləcək.
Xocalı faciəsi xalqımızın yaddaşında silinməz iz qoymuş ağır bir tarixdir. Bu hadisə bizə vətənin, birliyin və həmrəyliyin nə qədər qiymətli olduğunu bir daha xatırladır. Şəhidlərimizin xatirəsi daim qəlbimizdə yaşayır və onların əziz xatirəsini unutmamaq hər birimizin borcudur. Gələcək nəsillər bu həqiqətləri bilməli və tarixdən dərs çıxarmalıdır. Xocalı qurbanlarının ruhu qarşısında baş əyir, Allahdan onlara rəhmət diləyirik. Unutmadıq, unutmayacağıq.
